Doanh nghiệp trong nước hoàn toàn có khả năng thực hiện các dự án tổng thầu khép kín EPC (tư vấn, thiết kế - cung cấp thiết bị - xây lắp, vận hành), ĐBQH, doanh nhân Phạm Thị Loan đã quả quyết khi trả lời phỏng vấn bên hành lang Quốc hội.
Có khi cái đinh vít cũng phụ thuộc vào nhà thầu - Trong bài phát biểu trước diễn đàn Quốc hội, bà có nêu một vấn đề nónglà có tới 90% các dự án EPC do các nhà thầu Trung Quốc thực hiện?Từ thực tế này, hình như bà đang có băn khoăn với luật Đấu thầu? Bà Phạm Thị Loan: Luật Đấu thầu quy định giá thấp nhất sẽ trúng thầu, đáng lẽ ra phải có những tiêu chí, hàng rào kĩ thuật để ưu tiên nhà thầu nội địa. Ví dụ có thể họ trúng nhưng những phần việc nào nội địa làm được thì bắt buộc anh phải lấy của nội địa, chứ không được đưa người của bên nước họ sang. Hay điện chẳng hạn, các máy biến thế trong nước sản xuất được rồi thì lấy của công ty nào cũng được nhưng bắt buộc là phải lấy trong nước. Hoặc về công nhân xây dựng là phải lấy trong nước. Vì vậy, anh có thể tham gia thầu nhưng phải đưa tiêu chí vào. Tuy nhiên, có thể phần tuốc bin trong nước chưa sản xuất được thì đồng ý để cho họ cấp. Do đó, trong hồ sơ thầu cái gì phải quy định rõ và cái đó phải có chủ trương của nhà nước. Đó là sơ hở về Luật Đấu thầu của mình. - Câu chuyện bà vừa nói khiến tôi nhớ tới một số dự án nhà máy nhiệt điện lớn do Trung Quốc làm theo kiểu EPC mà dư luận đã phàn nàn về chất lượng, tốn nhiều than và công nghệ sử dụng than không phù hợp với loại than trong nước sản xuất được. Không rõ còn có những tác hại nào khác từ việc 90% nhập khẩu các dự án EPC, nhiệt điện từ Trung Quốc? Tác hại thứ nhất là con em mình mất công ăn việc làm. Thứ hai là không kiểm soát được lực lượng lao động của Trung Quốc vào Việt Nam. Thứ ba là chất lượng tiến độ của họ không phải là tốt và hiện nay bị phụ thuộc vào Trung Quốc rất nhiều. Ví dụ một cái đinh vít cũng phải mua của họ vì chỉ có họ mới có loại đó chẳng hạn. Như vậy, mình bị phụ thuộc cả trong quá trình vận hành. Không có chuyện Việt Nam không làm được - Phải chăng doanh nghiệp Việt Nam không đủ khả năng nên các chủ đầu tư đã ưu tiên lựa chọn nhà thầu Trung Quốc tham gia, đặc biệt là các dự án về năng lượng, khai khoáng? Từ trước đến nay các nhà máy thủy điện lớn, nhỏ và các nhà máy nhiệt điện là Việt Nam làm, xây dựng. Nhưng cứ so sánh xem hiện nay có mấy công trình bên Trung Quốc đang làm tiến độ chậm và chất lượng cũng có vấn đề. Nên có phải Việt Nam không làm được đâu?! Việt Nam làm được nhưng họ muốn đưa người của họ sang, Trung Quốc không thuê lại của mình nên có nhiều cái không điều khiển được cả về tiến độ lẫn chất lượng. Nên có thể thấy được rằng không phải là họ hơn mình mà chỉ vì khi làm họ bỏ cái giá rất thấp nên lấy được công việc, mà giá thấp chưa chắc mình đã làm được vì có thể họ có những chính sách, chiến lược chủ trương từ phía nhà nước gì đó. Chẳng hạn họ có những chiến lược thâm nhập vào Việt Nam giảm giá, bù lỗ từ phía nhà nước. Hoặc trong tập đoàn, các công ty của họ có những chiến lược đặc biệt sang chiếm được thị trường của mình. Nên mình mất thị trường và không có cơ hội bây giờ và sau này nữa. Vì trong kinh doanh càng mua nhiều thì càng được giá rẻ, càng làm nhiều thì càng giảm được chi phí cố định, chi phí biến đổi khác nên giá thành rẻ hơn. Giống như quán ăn, nếu đông khách người ta lấy số nhiều thì vẫn có lãi, ít khách thì năm bảy lần mới có khách đến thì tự nhiên cao lên để bù đắp những chi phí khác. Đó là lí do vì sao Trung Quốc làm số lượng nhiều, chi phí thấp và khả năng cạnh tranh ngày càng cao lên. Đừng lợi dụng lợi thế để khép thủ tục - Xin chuyển sang một vấn đề khác mà dư luận đang quan tâm hiện nay. Đó là sự phân biệt đối xử giữa Doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân qua bài học Vinashin. Cùng là doanh nhân, bà chia sẻ gì về chuyện này? Thủ tướng đã hứa sẽ bình đẳng các thành phần kinh tế, không ưu tiên đặc thù cho các doanh nghiệp quốc doanh. Hiện nay nào là đất, vốn, các cơ hội kinh doanh, chỉ định thầu, các dự án lớn quốc gia, thị trường kinh doanh vẫn được lợi thế. Đó là những điều kiện tốt cho DNNN, trong khi đó chưa đặt ra những chỉ tiêu cho DNNN mỗi năm họ phải đóng góp bao nhiêu? Cho cái gì? Và cho ai? Mỗi năm DNNN phải nộp về ngân sách bao nhiêu ngoài chuyện đóng thuế bình thường là thuế giá trị gia tăng. Cổ tức thu về được bao nhiêu trên vốn chủ sở hữu. Giống như nhà nước là một ông chủ lớn, bỏ vốn ra đầu tư vào các doanh nghiệp đó và giao trách nhiệm cho DNNN nhưng các doanh nghiệp đó phải có trách nhiệm mang lại lợi ích trên đồng vốn đấy thì lợi ích xã hội, lợi ích kinh tế, lợi ích chính trị. Vì vậy, phải giao trọng trách cho DNNN là họ đạt được những chỉ tiêu nào hàng năm và nếu không đạt thì làm thế nào nhưng hiện nay chưa có cơ chế nào cả. Với doanh nghiệp tư nhân chẳng hạn, về thị trường thì doanh nghiệp phải tự lo lấy. Vốn thì các doanh nghiệp tư nhân phải tự đi vay lấy theo đúng luật ngân hàng và phải thế chấp và các điều kiện khác. Đất đai rất khó tiếp cần. Doanh nghiệp ngoài quốc doanh vay là phải thế chấp. Có quy định vay không được quá 15% vốn điều lệ của ngân hàng, nhưng thực tế tôi đi kiểm tra thì có nhiều doanh nghiệp nhà nước vay vượt quá con số đó. Và với DNNN thì những nơi nào đắc địa, chỗ nào dự án đầu tư tốt thì được nhà nước ưu ái. Vay vốn thuận lợi hơn so với doanh nghiệp ngoài quốc doanh, chưa thấy ai nói phải thế chấp để vay. DNNN có làm sao thì có nhà nước bảo hộ rồi. Nên người ta cảm thấy an toàn hơn khi cho doanh nghiệp nhà nước vay và lượng vay được lớn hơn. Về thị trường có điểm nữa là chẳng hạn với các dự án lớn của nhà nước đều chia cho các công ty của nhà nước. Các dự án Thủy điện Sơn La, bô-xít...chi cho các công ty nhà nước, các doanh nghiệp nhà nước vào làm, chỉ định thầu. Hoặc ngành điện quá rộng lớn, không phải cạnh tranh với ai cả. Dầu khí và đặc biệt hàng không cũng một mình một chợ, không được ai chen chân vào, chen vào là cực khổ. - Điệp khúc mấy năm nay vẫn nói đi nói lại về việc DNNN phải minh bạch tài chính và có trách nhiệm và nghĩa vụ tạo ra được những sản phẩm có khả năng cạnh tranh toàn cầu. Theo bà, giờ có phải là lúc cần chỉ định rõ ai đứng ra giám sát và trách nhiệm ra sao? Đã quy định rõ trong luật rồi. Theo luật, hàng năm Chính phủ phải báo cáo Quốc hội về việc sử dụng vốn, bảo toàn vốn, phát triển vốn của DNNN trước quốc hội. Nhưng Chính phủ chưa làm vì vậy việc đó chính phủ cần thiết phải làm cho đúng luật. Đồng thời, hàng năm Chính phủ làm như thế và quốc hội kiểm soát và có Kiểm toán Nhà nước vào kiểm tra nhưng cũng phải có cơ chế là đặt ra cho họ phải làm gì? Phải có luật để điều tiết các doanh nghiệp đó, chứ hiện nay chưa có. Lí do nữa là vì mình chưa nghiêm, chưa thượng tôn pháp luật. - Giờ với việc nhiều tập đoàn không mạnh nhưng lại đầu tư dàn trải đa ngành thì nên khắc phục thế nào? Cần phải khắc phục ngay lập tức. Kiểm tra những nơi đầu tư dàn trải để điều chỉnh, tái cơ cấu lại ngay. Ví dụ anh không phải chức năng bất động sản thì tại sao anh lại đi đầu tư bất động sản, không phải chức năng ngân hàng thì sao phải đầu tư ngân hàng. Mà cứ toàn lợi dụng lợi thế nội bộ để khép kín thủ tục, như vậy là không đúng. Nếu cứ để họ trượt theo đà đó thì có lúc sẽ mất tiền, mất nặng. Lan Anh (thực hiện) Vietnamnet
Bà Phạm Thị Loan, đại biểu QH trả lời phỏng vấn VEF (ảnh Cao Nhật)