Đoàn khảo sát của QH và Bộ Công thương, Bộ TN-MT... vừa có chuyến thực địa tại hai dự án Tân Rai và Nhân Cơ, nghe Tập đoàn than khoáng sản (TKV) báo cáo việc bổ sung thiết kế an toàn hồ chứa bùn đỏ cũng như hiệu quả kinh tế dự án trong hai ngày 6 - 7.11.
Báo cáo trước đoàn khảo sát của QH, ông Dương Văn Hòa, Phó tổng giám đốc TKV, cho biết hồ chứa bùn đỏ Tân Rai (gồm 2 hồ diện tích 110 ha và 209 ha), trong đó hồ số 1 chia thành 8 khoang, được thiết kế chống thấm ở đáy hồ, diện tích mỗi khoang chứa 14 - 16 ha, dung tích chứa mỗi khoang thay đổi từ 0,6-1,6 triệu m3, chiều cao bùn thải của mỗi khoang chứa thay đổi từ 8-14m, luôn thấp hơn chiều cao mặt đập ngăn giữa các khoang chứa từ 1,3-2m và thấp hơn mặt địa hình xung quanh hồ chứa từ 2 - 6m, nên khó xảy ra bùn đỏ bị tràn ra ngoài.
 |
| Đại diện TKV đang thuyết trình về thiết kế an toàn hồ chứa bùn đỏ với đoàn khảo sát của QH - Ảnh: Mai Hà |
Sau sự cố tràn bùn ở Hungary, TKV đã làm việc lại với nhà thầu, rà soát lại toàn bộ thiết kế, đề xuất ý tưởng bổ sung thiết kế hồ chứa bùn đỏ được nhà thầu đánh giá tốt. Trong tuần này, TKV sẽ tiếp tục làm việc lại với nhà thầu, thống nhất ý tưởng cuối cùng, có thể bổ sung thêm các thiết kế mới. “Dù tốn bao nhiêu chi phí chúng tôi cũng sẵn sàng, chi phí bổ sung thêm cho dự án (xây cánh đập cho đập chắn bùn) là 2 tỉ đồng, so với dự án hơn 2.000 tỉ không đáng”, ông Hòa nói.
 | Sau khi dự án vận hành vẫn có thể đình chỉ như điều 49 của Luật Môi trường quy định, không đảm bảo môi trường thì xử lý, đình chỉ |  |
| Ông Nghiêm Vũ Khải, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học - Công nghệ - Môi trường của QH | ||
Ông Nghiêm Vũ Khải, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học - Công nghệ - Môi trường (KHCNMT) của QH cho rằng, rà soát và bổ sung thiết kế hồ bùn đỏ của TKV phải tính đủ bốn nguy cơ: vỡ đập, tràn bùn, thấm nước và phát tán bụi. Những vấn đề liên quan đến ô nhiễm, hay yếu tố động đất không nguy hiểm bằng vỡ, tràn đập do lũ.
“Vận hành rồi vẫn có thể đình chỉ”
Ông Đặng Vũ Minh, Chủ nhiệm Ủy ban KHCN-MT của QH băn khoăn: tỷ lệ rắn lỏng trong bùn đỏ đóng vai trò quan trọng, nếu tỷ lệ rắn lỏng cao, khả năng bùn chảy thấp hơn, liệu tỷ lệ rắn lỏng ở Tân Rai có đạt được 50/50?
Nguy cơ ô nhiễm nước ngầm, khả năng xảy ra lũ quét, thiết kế chân đập… sẽ ảnh hưởng tới an toàn của hồ chứa bùn đỏ như thế nào?
| Trả lời câu hỏi về việc các dự án sau Tân Rai sẽ tăng tỷ lệ nhà thầu, lao động VN như thế nào, ông Dương Văn Hòa khẳng định, thủ tục quản lý người nước ngoài làm việc ở VN ngày càng gắt gao hơn, nhà thầu quyết định “nhường” đơn vị VN và tăng cường sử dụng lao động VN, như Nhân Cơ hiện đang thuê đơn vị cọc khoan nhồi của VN. “TKV đang theo dõi sát hợp đồng với nhà thầu, dành nhiều nhất công việc về phía VN nhưng phù hợp với các điều khoản đã ký EPC. Trong hợp đồng EPC có quy định nhà thầu phải có trách nhiệm sử dụng nhà thầu phụ do chủ đầu tư giới thiệu, trong trường hợp không sử dụng thì phải giới thiệu nhà thầu phụ khác và phải chứng minh có năng lực bằng hoặc tốt hơn năng lực nhà thầu VN do chủ đầu tư giới thiệu. Tuy nhiên, nhà thầu VN mắc tiến độ và vướng về giá do bỏ cao nên thường trượt thầu”, ông Hòa nói. Theo ông Hòa, lao động Trung Quốc tại dự án hiện lên tới trên 1.200 người. |
Được TKV mời với tư cách chuyên gia am hiểu sâu về lĩnh vực bauxite - alumin, ông Trần Văn Trạch, nguyên Trưởng ban Quản lý dự án nhôm Lâm Đồng khẳng định, tỷ lệ rắn lỏng của hồ bùn đỏ Tân Rai theo thiết kế gần đạt 50%. Ông Trạch cũng cho biết đã từng kiến nghị Bộ Công thương thuê tư vấn thiết kế nước ngoài độc lập xem Trung Quốc có làm được đúng như thiết kế không, nếu không phải chuyển sang thải khô. “Tôi đã kiến nghị ông Lê Dương Quang (Thứ trưởng Bộ Công thương - PV) nghiên cứu hệ thống thải khô cho Tây Nguyên”, ông Trạch nói.
Là đơn vị thẩm định kỹ thuật hồ chứa bùn đỏ, Giám đốc Viện Kỹ thuật thủy lợi Nguyễn Chiến cho biết: “Chúng tôi đã tính toán độ an toàn của đập với nhiều trường hợp làm việc, kể cả động đất. Động đất Tây Nguyên đo được chỉ là cấp 5, nhưng đã thử với cấp 7, đập ổn định, không có trượt mái đập và chân đập. Nếu có rung động, với một số loại đất thích hợp có thể hóa lỏng, nhưng đất làm nền và thân đập hồ chứa bùn đỏ Tân Rai là đất bazan có hạt sét, bùn lớn hơn, càng rung càng chặt. Hệ số an toàn đều vượt cho phép của quy chuẩn VN”.
Sau 2 ngày khảo sát, ông Đặng Vũ Minh khẳng định: “Có những vấn đề đã được làm rõ, có những vấn đề cần phải thảo luận thêm”. Theo ông Minh, tìm ra giải pháp cần thiết để khai thác bauxite mới là bước đầu, quan trọng hơn là thực hiện nghiêm chỉnh các quy chuẩn kỹ thuật, giám sát môi trường và kỹ thuật trong quá trình vận hành phải được thực hiện nghiêm chỉnh.
 |
| Quang cảnh hồ chứa bùn đỏ và dự án Tân Rai - Ảnh: Mai Hà |
Tiếp xúc với báo chí, ông Nghiêm Vũ Khải nhấn mạnh: “Sau khi dự án vận hành vẫn có thể đình chỉ như điều 49 của Luật Môi trường quy định, không đảm bảo môi trường thì xử lý, đình chỉ”.
| Khả năng an toàn của hồ chứa bùn đỏ Có mặt trong đoàn khảo sát, ông Nguyễn Mạnh Quân, Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng, Bộ Công thương đã trả lời phỏng vấn Thanh Niên.
Cộng với tư vấn giám sát của chủ đầu tư và các chuyên gia Úc tham gia, thì cá nhân tôi rất tự tin và tin tưởng vào sự an toàn của hồ bùn đỏ. Hơn nữa, hồ bùn đỏ của chúng ta cũng khác với hồ bùn đỏ của Hungary vì hồ của Hungary là hồ nổi, đắp đê 4 phía. Còn hồ bùn đỏ của dự án Tân Rai là hồ bán chìm, nằm trong khe và thung lũng nên chỉ có một lối thoát duy nhất. Lối thoát duy nhất đó cũng được khống chế và đảm bảo bởi một hệ thống đập được xây dựng cực kỳ kiên cố và có dự phòng. Mai Hà (thực hiện) |
Mai Hà (Thanh niên)