Khi các đô thị ngày càng phát triển thì vấn đề nghèo đô thị không chỉ là thiếu hụt về thu nhập mà còn là sự hạn chế trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội như giáo dục, y tế, an sinh xã hội, nhà ở, việc làm....
Nếu nhìn nhận theo khía cạnh đó thì dân di cư ở cả hai thành phố lớn là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đều rơi vào tình trạng nghèo đa chiều. Đây là kết quả đầu tiên vừa được Tổng cục Thống kê công bố về nghèo và tình trạng sống của dân di cư tại hai thành phố nói trên.
 |
Nghèo đô thị có xu hướng tăng. Ảnh Internet
|
Tỉ lệ nghèo đô thị có xu hướng tăng
Điều tra nghèo đô thị 2009 (UPS-09) là hoạt động nằm trong dự án “Hỗ trợ đánh giá sâu về nghèo đô thị ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh”. Dự án được triển khai dưới sự hỗ trợ của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) nhằm thu thập thông tin, phân tích và đánh giá tình trạng nghèo ở hai thành phố lớn nhất cả nước.
 |
Dân di cư hạn chế trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội. Ảnh Internet
|
Kết quả điều tra cho thấy, tuy tỷ lệ hộ nghèo trong phạm vi cả nước theo chuẩn nghèo của Chính phủ tiếp tục giảm, nhưng tỷ lệ nghèo tại 2 thành phố này lại có xu hướng tăng. Sự chênh lệch về thu nhập giữa nhóm người nghèo nhất và giàu nhất gấp trên 6 lần.
Cụ thể, trong năm 2009, thu nhập bình quân một người/tháng của hai thành phố là 2,404 triệu đồng theo giá hiện hành. Thu nhập bình quân của nhóm hộ nghèo nhất là 805 nghìn đồng/người/tháng và nhóm giàu nhất là 5,219 triệu đồng/người/tháng (chênh lệch giàu nghèo là 6,5 lần). Người Hà Nội có thu nhập thấp hơn người TP. Hồ Chí Minh (2,321 triệu/người/tháng so với 2,445 triệu).
Hệ số bất bình đẳng về thu nhập GINI (nhận giá trị từ 0 - hoàn toàn bình đẳng đến 1 – hoàn toàn bất bình đẳng) cao nhất từ trước đến nay là 0,37 cho thấy mức độ chênh lệch thu nhập và phân hóa giàu nghèo ở hai thành phố ngày càng rõ nét.
Tỷ lệ dân nhập cư ngày càng đông làm gia tăng tỷ lệ nghèo ở khu vực đô thị. Trong khi đó, việc làm của họ luôn trong tình trạng bấp bênh, thu nhập thấp. Điều này chính là lý do cản trở họ tiếp cận đến các dịch vụ xã hội và an sinh. Hay nói cách khác, họ đang bị đẩy ra khỏi các dịch vụ này.
UPS-09 cũng cho thấy, Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh là hai đô thị lớn với các chỉ tiêu kinh tế xã hội ở mức cao. Tuy nhiên, vẫn tồn tại chênh lệch về thu nhập cũng như tiếp cận các dịch vụ xã hội giữa các nhóm dân cư, đặc biệt là nhóm dân di cư không hộ khẩu và dân thường trú có đăng ký hộ khẩu. Dân di cư chiếm tỷ trọng lớn trong dân số và có xu hướng tăng lên.
Gần 60% dân di cư không có BHYT
Lần đầu tiên có dự án tiếp cận vấn đề nghèo đa chiều, nghèo toàn diện tại 2 thành phố lớn bậc nhất cả nước. Không chỉ là chuyện nghèo về thu nhập và chi tiêu mà còn là sự hạn chế về y tế, giáo dục, việc làm, nhà ở….
56,6% dân di cư không có thẻ bảo hiểm y tế, cao gấp 1,7 lần so với dân thường trú. Lý do chính là thiếu tiền hoặc không có hộ khẩu, không biết về bảo hiểm y tế hoặc không biết mua ở đâu và không được hưởng bảo hiểm y tế từ chủ lao động. Đa số người dân ốm đau không đi khám bệnh vì thiếu tiền và chủ quan với bệnh tật.
Vấn đề giáo dục cũng bị hạn chế trong nhóm đối tượng nghèo trên cả hai địa bàn. 3,7% trẻ từ 10-14 tuổi không biết chữ; gần 10% người trong độ tuổi không có bằng cấp. Tỷ lệ học trường công của dân di cư là 64,6%, thấp hơn nhiều so với dân thường trú là 82,4%.
Hơn một nửa số dân di cư phải ở chung nhà, ở trọ hoặc lều tạm trong khi tỷ lệ này là 3,1% ở dân thường trú. Các dịch vụ an sinh xã hội, sinh hoạt tập thể… hầu như không có sự tham gia của nhóm dân di cư.
Bà Setsuko Yamazaki, Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam nhấn mạnh: “Phương pháp tiếp cận đa chiều sẽ bù đắp sự thiếu hụt về số liệu, đồng thời giúp hai thành phố xây dựng hệ thống chính sách, quy hoạch phát triển tốt hơn, đảm bảo sự phát triển bình đẳng và bền vững cho mọi tầng lớp dân cư”.
Nhóm tác giả khảo sát nghèo đô thị cũng đưa ra khuyến nghị cần xây dựng kế hoạch giảm nghèo toàn diện, trọng tâm vào một số lĩnh vực như tăng cường hệ thống an sinh xã hội, các dịch vụ nhà ở, chăm sóc y tế và bảo hiểm y tế, huy động sự tham gia của dân di cư vào hoạt động xã hội….
Chỉ có như vậy, hai thành phố lớn nhất cả nước mới mong “thoát nghèo”.