Việc ban hành một nghị định mới thay thế các nghị định đang tồn tại hiện nay về lệ phí trước bạ là cần thiết và hợp lý, khắc phục tình trạng chắp vá, chồng chéo trong các văn bản quy phạm pháp luật về cùng một vấn đề. Những nội dung kế thừa và bổ sung của dự thảo nghị định, về cơ bản là hợp lý. Vì vậy, cần trao đổi, nghiên cứu kỹ hơn trước khi quyết định.
Trước hết, cần nhận thức đúng về bản chất của Lệ phí trước bạ. Lệ phí trước bạ là một khoản tiền mà người có tài sản phải nộp khi đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Do đó, lệ phí trước bạ không phải là một loại thuế mà chỉ là khoản phí mà người có tài sản phải nộp để bù đắp một phần chi phí của Nhà nước trong việc thực hiện đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản. Cấp đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản là biện pháp của Nhà nước, nhằm quản lý tài sản của công dân, DN và các tổ chức khác đồng thời đó cũng là nghĩa vụ của Nhà nước trong việc phục vụ nhân dân được ghi nhận trong Hiến pháp.
Điều 58, Hiến pháp năm 1992 của Nước Cộng hòa XHCN VN quy định: "Công dân có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, vốn và tài sản khác trong DN hoặc trong các tổ chức kinh tế khác; ... Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế của công dân".
Vì vậy, nếu sử dụng lệ phí trước bạ làm một trong những công cụ để hạn chế quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản có được từ thu nhập hợp pháp của công dân là trái Hiến pháp.
Thứ hai, không thể tăng lệ phí trước bạ để tăng nguồn thu của ngân sách nhà nước, bù đắp sự thiếu hụt về thu thuế nhập khẩu do thực hiện cam kết WTO. Đó là một sự nhầm lẫn đáng tiếc giữa thuế và lệ phí. Hơn nữa, nếu lập luận đó được thừa nhận, sau khi đã nâng lệ phí trước bạ với ôtô mà thu ngân sách vẫn không bù đủ chi, liệu những loại lệ phí khác như: lệ phí hải quan, lệ phí đăng ký kết hôn, phí công chứng... có tăng ?
Thứ ba, cho rằng nâng lệ phí trước bạ để "Góp phần tăng cường quản lý nhà nước đối với việc sử dụng, sở hữu tài sản" là một tư duy ngược. Bởi lẽ, để người dân sẵn sàng làm các thủ tục đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản phục vụ cho công tác quản lý của Nhà nước thì lệ phí trước bạ phải là một khoản thu thấp, chỉ để bù đắp một phần chi phí của Nhà nước trong quản lý tài sản.
Thứ tư, cho rằng, tăng lệ phí trước bạ với ôtô là để điều tiết thu nhập của tầng lớp có nhiều tiền là ý kiến vừa đúng vừa không hoàn toàn đúng. Ý kiến đó đúng là vì, trong điều kiện về thu nhập của đại bộ phận nhân dân VN hiện nay, những cá nhân sở hữu một chiếc ôtô con (loại đắt tiền) phần lớn là có nguồn thu từ tham nhũng, buôn lậu (những người trúng giải xổ số, đào được trầm hương, vàng... rất ít). Vì vậy, điều tiết thu nhập của những đối tượng này là cấn thiết. Song, ý kiến đó lại không đúng vì lệ phí trước bạ không có chức năng của một loại thuế để điều tiết thu nhập của nhân dân. Hơn nữa, đối tượng sử dụng ôtô dưới 9 chỗ ngồi hiện nay phần lớn là các DN nhằm phục vụ kinh doanh. Điều tiết thu nhập của các DN là chức năng của thuế thu nhập DN. Không nên tăng lệ phí trước bạ với ôtô để gây thêm khó khăn cho các DN thuộc mọi thành phần kinh tế vốn đang vật lộn với rất nhiều khó khăn hiện nay.
Thứ năm, cho rằng tăng lệ phí trước bạ để hạn chế sự gia tăng ôtô, giảm ùn tắc giao thông cũng là ý kiến không thực tế. Bởi lẽ, tỷ lệ 20% chỉ áp dụng với các thành phố lớn là Hà Nội và TP HCM. Vì vậy, người mua xe sẽ nhờ người thân đứng tên, mua xe ở tỉnh khác và đưa về Hà Nội, TP HCM để sử dụng. Điều đó đã xẩy ra đối với xe máy trước đây. Hiện nay, qua khảo sát ngẫu nhiên, cứ 10 chiếc xe máy lưu thông trên đường phố Hà Nội thì có tới 3 chiếc đăng ký ở tỉnh khác. Chúng ta không thể cấm ôtô, xe máy của tỉnh khác lưu hành ở Hà Nội, TP HCM vì Hà Nội, TP HCM là của cả nước, không phải của riêng ai.
Thứ sáu, tăng lệ phí trước bạ sẽ không hạn chế được sự gia tăng ô tô vì với người nhiều tiền đủ sức chi hàng tỷ đồng để mua ôtô thì việc nộp lệ phí trước bạ với vài trăm triệu đồng không phải là khó khăn. Song, đó lại là biện pháp làm tăng giá thị trường, tiếp tay cho lạm phát.
Từ những luận cứ trên, đề nghị nghiên cứu lại về việc tăng lệ phí trước bạ. Không nên giao cho lệ phí trước bạ những chức năng mà nó không có. Tăng thu cho ngân sách, hạn chế ùn tắc giao thông, điều tiết thu nhập của những đối tượng có thu nhập cao... phải được thực hiện qua những biện pháp khác.
Luật gia Vũ Xuân Tiền - Chủ tịch Hội đồng thành viên, Cty tư vấn VFAM VN