Thông thường, kiếm được mối dự án, vận động tích cực từ hành lang vòng ngoài vào trọng tâm, đến giai đoạn khả thi là mừng hết biết. Đã đến lúc chuẩn bị quân cán xúc tiến thực hiện; và với giám đốc giỏi, đã có thể tính nhẩm đại thể số lợi nhuận. Nhưng, lúc này thì khác…
Trần Nguyên Minh, một giám đốc giỏi trong lĩnh vực nhà tiền chế, bốc được một ngôi chợ ngoài miền Trung nhưng vẫn án binh bất động. Ít lâu sau, kiếm được phần việc nho nhỏ là sửa chữa một nhà kho ngoại quan, thu nhập chắc đủ lương lính vài tháng, anh cho thực hiện ngay trong khi công trình vài chục tỷ kia vẫn đắp chiếu nằm đó.
Hỏi ra, vị trung niên này có nhiều tâm sự nghề nghiệp không nhẹ nhàng chút nào.
Trước đây, nếu “nhúp” được cái dự án cỡ này là có thể nghĩ đến chuyện đổi xe mới hay tậu thêm miếng đất nhỏ làm “của để dành” nhưng nay, nếu làm sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức ngay lập tức.
Khối lượng sắt thép cho công trình này lối 7 tỷ. Với vốn tự có chừng 2 tỷ, nếu trước đây thì xúc tiến được. Hàng cứ lấy, thanh toán trước chừng 20-30% rồi vừa làm, vừa trả dần cũng được.
Nay, với các nhà cung cấp thép, trăm phần trăm tiền mặt thì lấy hàng. Họ chấp nhận ế hàng nhưng thực hiện nghiêm chỉnh nguyên lý “thứ nhất đổ đi, thứ nhì bán chịu”, kiên quyết không bán thiếu.
Lý do chính không phải họ sợ “chắc lép”, nhất là khi đã giao dịch, làm ăn với nhau từ lâu, nhưng ai cũng sợ… tăng giá. Nếu hôm nay mua chín bán mười để mai mốt lại đi mua mười hai mười ba thì việc buôn bán trở thành vô nghĩa, kiểu “câu chuôm thả ao” hay “lãi giả lỗ thực”.
Những biến động giá ở khu vực “đầu vào” như lao động, điện, xăng dầu đã biểu hiện gần như chắc chắn điều đó nên với nhà cung cấp, nhiều khi lâm cảnh “đắt lo, ế mừng” là chuyện thực.
Thứ nữa, với nhà thầu, sức ép muôn năm là sự chiếm dụng vốn của chủ đầu tư. Truyền thống xưa nay của bên A là nêu đủ mọi lý do kéo dài việc thanh toán dứt điểm, càng lâu càng tốt.
Anh Trần Đình V. - Đội trưởng đội thi công của Công ty Thuận Phát TP.HCM, cho biết đơn vị anh xây xong một dãy nhà cho một đài truyền hình lớn ba năm nay vẫn kẹt lại hàng trăm triệu đồng bởi “thuộc tính bên A” này.
Không gì dễ hơn việc tạo ra hàng tá lí do để “trì trệ hóa” việc thanh toán dứt điểm nên nhiều khi, cân đối với lạm phát, trượt giá mười tỷ khi thanh toán dứt điểm chỉ còn chưa bằng bảy, tám tỷ.
Nay, “nếu tiếp tục kiểu này mà bên nhà thầu gắng gượng đầu tư để thi công, xong lại “sắm gậy sắt” lên thành xuống quận, “thi lễ” từ ông giám định đến cô kế toán bên A, chờ dài cổ nữa thì chẳng thà ở nhà, nhờ vợ mở cái tiệm thu mua phế liệu chắc ăn hơn”, ông V. nói.
Không khí trên đã “phủ sóng” lên địa hạt xây dựng, giao thông, sản xuất rất rõ.
Chiều 28/2, khi chúng tôi đến làm việc tại một đơn vị xây dựng giao thông để đề cập chuyện quây đường, dựng lô cốt xong bỏ đó nửa tuần lễ, chưa động đậy gì, anh cán bộ trực công trường thành thật trao đổi, rằng ban giám đốc đang tính… bỏ việc, chịu phạt. Các sức ép về mọi mặt lớn quá! Ngay khâu lao động cũng đội giá: mức lương lao động phổ thông ở vùng ven TP.HCM giữa năm ngoái chừng 70.000 đồng, lúc này trả 100.000 đồng/ngày kèm cơm trưa xem ra vẫn khó kiếm người.
Chiều 1/3, vòng một lượt các tiệm cơm bụi sát các công trường ở Gò Vấp, Bình Chánh, chúng tôi thấy giá đĩa cơm thấp nhất hồi trong tết giá 10.000 đồng, nay đã là 13.000 - 15.000 đồng.
Sau xăng dầu, điện tăng giá đáng kể, “dùi đến đực, đục đến chạm” thì khâu chịu tác động nhiều nhất là các nhà thầu thi công.
Bấy lâu nay anh này khoác lên mình “sứ mệnh kép”, vừa là người làm, vừa ứng vốn, nhiều khi đến mức “bóp bụng mà thở”; nay trong trào lưu mỗi sáng thức dậy đều cảm nhận những khó khăn như trên đến càng gần, sẽ khiến cho tiến độ những công trình tầm trung, tầm lớn khó mà chạy đúng tiến độ.
Công cuộc ổn định kinh tế, chống suy thoái có nền tảng lớn là kiềm giữ giá cả, nhưng tình hình này xem ra thật khó.
Chắc đã đến lúc cần điều chỉnh toàn cảnh vấn đề này, trước hết bằng những thao tác, những động thái tích cực hơn hướng đến đối tượng ở tuyến đầu công cuộc đổi mới là các doanh nghiệp đang can dự vào xây dựng, sản xuất, giao thông, để từ đó vực dậy một khí thế mới, vững chãi hơn, căn bản hơn cho đà tăng trưởng của năm 2011 đầy biến động này.
Nét phác cần có là những định chế mở về tài chính, nhân lực và rất cần thay đổi tập quán thanh toán, tránh thói tật coi “bên B là chùm khế ngọt” như xưa nay, để họ không phải gánh chịu nhọc nhằn trước sức ép đến từ nhiều phía.
Tất cả là để chấm dứt nghịch cảnh vừa nảy nở: nhà thầu sợ trúng thầu!
Bài và ảnh: Nguyễn Huy Cường (Tamnhin.net)