Trong việc thu phí ATM, các ngân hàng đang nắm đằng chuôi. Việc chống lại thu phí ATM đối với rút tiền trong ngân hàng cùng hệ thống phải là việc làm có tính nguyên tắc, bởi mở đầu chỉ là phí ATM, sau này ai biết còn phí gì nữa?
LTS: Nhiều ý kiến độc giả cho rằng, các ngân hàng không lỗ khi kinh doanh dịch vụ ATM. Hơn nữa, khi các ngân hàng hô hào, bắt buộc trả lương qua ATM, giờ lại đòi thu phí trên lương của họ khác nào... "lùa gà vào chuồng rồi đòi thịt"?.
Diễn đàn Kinh tế Việt Nam tổng hợp ý kiến độc giả xung quanh kiến nghị mới đây của Hội thẻ ATM Việt Nam về đề xuất nâng mức phí khi rút tiền ATM ngoại mạng và thu phí khi rút tiền từ ATM nội mạng. Mời độc giả tiếp tục tham gia tranh luận.
Trao quyền thu phí ATM cho ngân hàng
Chuyên gia ngân hàng Nguyễn Hồng Hải (Canada) "bênh vực" các ngân hàng khi phải thu phí rút tiền từ máy ATM. Ông cho rằng, mặc dù các ngân hàng đua nhau tăng số lượng máy ATM và cố gắng chiếm lĩnh thị trường thanh toán thẻ, song, hầu hết các ngân hàng đều thua lỗ trong mảng hoạt động này.
Tính tính đơn giản, các chi phí đầu tư cho hệ thống ATM gồm máy ATM (khoảng vài trăm triệu), chi phí đường truyền, thuê địa điểm đặt máy, điện, bảo vệ, bảo trì bảo dưỡng, quảng cáo, đầu tư hệ thống phần mềm, nhân viên... cũng đủ thấy số lượng tiền đầu tư lớn tới mức nào.
Tuy nhiên, nguồn thu chỉ trông chờ là tiền gửi không kỳ hạn của khách hàng, nhưng đối tượng gửi tiền không kỳ hạn lại rất ít tại Việt Nam. Những người có nhiều tiền thì họ gửi tiết kiệm và không sử dụng hệ thống ATM được. Một số hoạt động khác, như thanh toán lương hưu qua máy ATM thì số tiền ít mà khi có lương, tiền thường được rút ngay. Cộng với sự dư thừa về số lượng máy ATM khi hơn 30 ngân hàng cùng tranh giành "miếng bánh" thị phần dẫn tới hiệu quả của thị trường này rất thấp.
Đó là nguyên nhân khiến các ngân hàng cần phải tìm kiếm các nguồn thu từ mảng này để bù đắp những thua lỗ trong mảng kinh doanh dịch vụ từ máy ATM.
Hơn nữa, theo ông Hải, trong nền kinh tế thị trường, khi các ngân hàng cạnh tranh một cách bình đẳng và lành mạnh với nhau thì đối với những dịch vụ mà ngân hàng phải bỏ chi phí để đầu tư và cung cấp cho khách hàng, cần để cho họ quyền tự quyết về việc thu phí hay không đối với những dịch vụ mà họ cung cấp.
Tất nhiên, các ngân hàng phải cân nhắc về quyết định của họ bởi nếu không họ sẽ bị mất khách hàng và có thể phản tác dụng. Nhà nước không nên can thiệp vào việc quy định phí đối với các dịch vụ mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng.
Phản hồi đến VEF.VN, độc giả Nguyễn Minh Đức (minhduc... @gmail.com) cũng đồng tình và cho hay, việc đóng phí khi rút tiền ATM là điều tốt vì: Thứ nhất, ngân hàng sẽ có tiền đầu tư xây dựng thêm về số lượng cũng như chất lượng cho các máy ATM; thứ hai, hiện nay số máy ATM còn tương đối ít, nên nhiều khi còn phải xếp hàng rất lâu để đợi rút tiền. Nếu thu phí thì số lần rút của mỗi người cũng sẽ giảm đi và tránh được ách tắc này.
Tuy nhiên, việc làm sao cho người dân chấp nhận việc thu phí lại là một vấn đề lớn. Khái niệm của việc bị mất tiền khi sử dụng ATM và miễn phí khi sử dụng nó là sự khác nhau vô cũng lớn. Vì vậy, cần phải có lộ trình từng bước trong việc thu phí.
"Lùa gà vào chuồng rồi đòi thịt"?
Tuy nhiên, một chuyên gia ngân hàng khác đến từ HSBC Singapore, James Ngo, lại phản ứng chuyện các ngân hàng kêu lỗ. Ông khẳng định, nếu nói các ngân hàng bị lỗ khi không thu phí ATM là sai, mà chính xác hơn là nếu không thu phí thì ngân hàng bị mất một phần lợi nhuận đáng kể.
"Thật ra, khi đầu tư mở rộng số lượng ATM thì dĩ nhiên đó là một lợi thế giúp khách hàng an tâm quăng tiền vào ngân hàng đó. Do vậy, nếu xem ATM như đầu tư ngắn hạn và muốn thu lợi ngay là không đúng với kinh doanh dịch vụ ngân hàng. Và chỉ những nước người dân không được cái quyền phản đối thì mới có chuyện ngân hàng đòi hỏi đủ loại phí", chuyên gia của HSBC Singapore nhấn mạnh.
Ông cho rằng, trong các cáo bạch tài chính hàng quý hàng năm, ngân hàng nào cũng đưa ra lợi nhuận kếch xù từ tiền huy động của dân. Họ có khi nào dám kêu ca rằng ngân hàng chúng tôi lỗ vì đã phục vụ quá chu đáo cho khách hàng hay không?
"Lẽ ra khi tôi gửi tiền ở Ngân hàng anh, anh phải tặng không cái thẻ cho tôi xài thì mới phải đạo kinh doanh, đàng này bắt tôi trả cái phí mà lẽ ra tôi phải được miễn do tôi đem tiền đến cho anh đem đi đầu tư sinh lời... cho anh".
Chuyên gia này cho rằng, nếu cơ quan quản lý đồng ý cho thu phí ATM, một viễn cảnh không xa, ATM sẽ giống như chiếc bốt điện thoại công cộng kia, bị bỏ hoang phế, do nó không còn "giá trị hữu ích" nữa.
 |
Các ngân hàng cho rằng có 500-600 tỷ đồng không sinh lãi do phải đặt trong máy ATM (ảnh Việt Thanh)
|
Hơn nữa, theo độc giả Oasama (form...@rocketmail.com), việc lỗ là do các ngân hàng quản lý kém chứ không phải do lỗi của... máy ATM.
Bởi, ATM giúp ngân hàng giảm được một lượng chi phí nhân công phục vụ khách hàng quá lớn. Nếu không có ATM, ngân hàng còn lỗ hơn vì họ sẽ phải trả lương cho một lượng lớn nhân viên và trong khi đó số lượng khách hàng được phục vụ lại ít hơn nhiều. Chi phí lắp đặt ATM ít hơn nhiều chi phí thành lập và duy trì một chi nhánh để phục vụ một số lượng người nhất định.
"Nếu tính đúng, tính đủ thì chênh lệch chi phí giữa hai hình thức (rút trực tiếp và rút từ ATM) này là bao nhiêu? Nếu chi phí cho việc duy trì hệ thống ATM là cao hơn thì việc thu phí là có lý, nhưng số phí chỉ được tương ứng với phần chênh lệch chi phí này, chứ không phải toàn bộ chi phí cho việc duy trì hệ thống ATM. Tôi chưa thấy con số tính toán nào của ngân hàng về chênh lệch chi phí này", độc giả Lê Nghĩa Trung (trung-nghia.le... @hotmail.com), viết.
Ngoài ra, số lượng ATM sẽ cộng thêm vào thương hiệu của mỗi ngân hàng, vậy giá trị cộng thêm vào thương hiệu này là bao nhiêu? Các ngân hàng đã tính tới yếu tố này chưa?
Phần nữa, trước đây các ngân hàng hô hào, thậm chí nhờ Nhà nước khuyến khích, bắt buộc chi trả lương qua tài khoản để tận dụng các hệ thống mà mình đã đầu tư, và tăng tính thanh khoản cho mình. Bây giờ các ngân hàng đòi thu phí trên lương của những công nhân, người thu nhập thấp... chẳng khác nào "lùa gà vào chuồng rồi đòi thịt".
Chắc chắn yêu cầu này sẽ dẫn tới việc nhiều công ty, và cả nhà nước để công bằng hơn cho người lao động phải áp dụng trở lại việc chi trả tiền lương trực tiếp. Khi đó các ngân hàng cũng sẽ bị thiệt thòi. Mức phí mà ngân hàng đang tính toán cần phải cân bằng cả thiệt hại này nữa.
Do vậy, theo độc giả Thuhavahoang (thuha... @yahoo.com), nếu kêu lỗ và lỗ quá thì nên bỏ hệ thống ATM. Chống lại thu phí ATM đối với rút tiền trong ngân hàng cùng hệ thống phải là việc làm có tính nguyên tắc, bởi mở đầu chỉ là phí ATM, sau này ai biết còn phí gì nữa? Ngân hàng nắm đằng chuôi, họ nắm tiến của chúng ta và họ có quyền đặt ra các loại phí.
Và, việc thu phí rút tiền đối với ngân hàng ngoài hệ thống phát hành thẻ thì là đúng, nhưng với ngân hàng mà mình đã gửi tiền vào đấy, bây giờ rút ra mà lại bị thu tiền thì không thể chấp nhận được (ở bất cứ đâu, dù là châu Âu hay là Hoa Kỳ).
Một điểm nữa khiến độc giả Lê Nghĩa Trung bức xúc là hạn mức một lần rút tiền.
"Tôi là người có thẻ ATM từ những ngày đầu hơn 10 năm nay. Hạn mức ngay từ ngày đầu là 2 triệu/lần. Những ai cần rút nhiều phải rút làm nhiều lần, và mỗi lần lại bị thu phí. Ngân hàng thu phí trên số lần rút tiền, nhưng đã hơn 10 năm, với mức lạm phát tới cả 10 lần mà mức rút tối đa mỗi lần không đổi. Liệu đây có phải là cách để ngân hàng tận thu của khách hàng hay không? Tại sao không tăng hạn mức lên?".
Công ty, siêu thị cũng nên có máy ATM
Nhìn ra các nước, chuyên gia Nguyễn Hồng Hải so sánh với việc thu phí dịch vụ thanh toán ATM tại Canada - nơi ông đang sống. Hiện các ngân hàng tại Canada không thu phí đối với máy ATM của họ và chỉ thu nếu rút tiền từ các máy ATM khác.
Một khách hàng khi sử dụng thẻ thanh toán có thể rút tiền không chỉ tài khoản tiền gửi, mà có thể từ tài khoản tiết kiệm. Việc trang bị máy ATM cũng không nhất thiết chỉ ngân hàng mới làm. Có những công ty, siêu thị cũng trang bị máy ATM của riêng họ và kết nối với hệ thống ngân hàng, khách hàng cần rút tiền từ máy ATM (máy POS - máy tính tiền chấp nhận thẻ).
Tuy nhiên, dùng thẻ để thanh toán tại các máy POS khi mua sắm không thu bầt kỳ loại phí nào, không phân biệt thẻ thanh toán đó thuộc ngân hàng nào.
Còn tại Nhật Bản, theo ông James Ngo, việc thu phí ATM chỉ áp dụng cho các lần rút tiền ngoài giờ phục vụ của ngân hàng, chẳng hạn từ 9h đêm đến 7h sáng hôm sau hoặc các ngày cuối tuần. Khoảng từ 7h sáng đến 9h đêm trong các ngày thường trong tuần, người dân có thể rút tiền thoải mái. Phí mỗi lần rút tiền ngoài giờ phục vụ tại ngân hàng là khoảng 105 yên.
Điều này có nghĩa, chi phí 105 yên là để trả cho người phục vụ ngoài giờ của ngân hàng (mà ở đây chính là "người máy"!).
Độc giả Nguyễn Minh Đức đề xuất, đối với thu phí ATM khi rút tiền từ mạng nội bộ, nên thu theo lộ trình. Ban đầu, ngân hàng nên thu phí từ 200 đồng đến 500 đồng chẳng hạn để mọi người thích nghi với việc trả phí. Sau đó, khi người dân đã quen với việc mất phí (mặc dù chẳng nhiều) thì hãy từ từ nâng phí lên theo từng giai đoạn.
Ngoài ra, để tránh lỗ, độc giả Oasama kiến nghị, các ngân hàng nên ngồi lại với nhau, cùng nhau đầu tư một máy ATM phục vụ cho nhiều ngân hàng. Các ngân hàng cũng phải thống kê lượng tiền sử dụng tại từng máy ATM. Như vậy, các ngân hàng sẽ giảm bớt được khoản "500 đến 600 tỷ đồng không sinh lãi". Đồng thời, giải pháp liên ngân hàng này sẽ buộc các ngân hàng, nếu không cung cấp đủ tiền mặt cho người dân sẽ phải trả phí cho ngân hàng khác khi tiền vốn của họ trong máy ATM bị rút. Nó sẽ là động lực để các ngân hàng làm việc hiệu quả hơn với việc đầu tư của mình.
Ngọc Hà tổng hợp (VEF.VN)