 |
Đó là kết luận ông Nguyễn Thế Hưởng, Viện Nghiên cứu dư luận xã hội thuộc Ban Tuyên giáo Trung ương đưa ra trong một bài viết trên báo Đầu tư về mô hình tập đoàn kinh tế nhà nước.
Ông Nguyễn Thế Hưởng, nêu rõ Vụ Vinashin là điển hình của tình trạng buông lỏng quản lý tài chính đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước.
Không thể phủ nhận vai trò nòng cốt của khu vực kinh tế này trong việc bảo đảm sản xuất, cung ứng sản phẩm hàng hoá, dịch vụ cho xã hội và đặc biệt là đã tham gia tích cực, có hiệu quả vào các giải pháp của Chính phủ trong ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, ngăn chặn suy giảm kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội, song hiệu quả sử dụng vốn của các doanh nghiệp nhà nước luôn bị đặt câu hỏi.
Nguyên do của tình trạng này là HĐQT, lãnh đạo tập đoàn được trao quá nhiều quyền khi quyết định đầu tư, vay nợ và sử dụng vốn, nhưng lại thiếu cơ chế giám sát, kiểm tra hiệu quả.
Cụ thể, theo quy chế về quản lý tài chính đối với doanh nghiệp nhà nước, HĐQT có quyền quyết định đầu tư các dự án có giá trị tới 50% tổng giá trị tài sản; HĐQT hoặc tổng giám đốc được toàn quyền quyết định đầu tư ra ngoài doanh nghiệp đối với dự án bằng 50% vốn điều lệ.
Ngoài ra, HĐQT hoặc tổng giám đốc có nhiều quyền hạn trong việc bán, cho thuê, thế chấp, cầm cố tài sản; được phép huy động vốn tối đa gấp 3 lần vốn điều lệ hoặc bán tài sản có giá trị bằng 50% tổng số tài sản của doanh nghiệp mà không cần xin phép Bộ Tài chính hoặc Thủ tướng Chính phủ.
Đáng lo ngại là, trao quyền rộng, nhưng mỗi năm, doanh nghiệp nhà nước chỉ phải báo cáo tình hình tài chính một lần và đa phần chỉ mang tính chất hình thức, đối phó. Các cơ quan quản lý nhà nước như Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra tài chính thường chỉ “quan tâm” tới doanh nghiệp này khi họ có vấn đề.
Ông Trần Xuân Hoà, Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế (Văn phòng Trung ương Đảng) cũng lo ngại về yếu kém trong kiểm soát tài chính khi các tập đoàn và tổng công ty nhà nước nắm giữ tới 70% tổng tài sản cố định, 20% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, 50% vốn đầu tư của Nhà nước, 60% vốn ín dụng ngân hàng và 70% nguồn vốn ODA… nhưng trong năm 2010, trừ Vinashin, 21 đơn vị còn lại chỉ thu được lợi nhuận trước thuế 70.778 tỷ đồng.
“Nếu loại trừ khoản lỗ 8.596 tỷ đồng của Tập đoàn Điện lực, lợi nhuận của 15 đơn vị rất thấp”, ông Hoà nói và cho rằng, cần phải đánh giá lại tài sản cả hữu hình lẫn vô hình của khu vực doanh nghiệp nhà nước và thực hiện cơ cấu lại doanh nghiệp. Các doanh nghiệp nhà nước cần phải có báo cáo tài chính hợp nhất theo đúng chuẩn mực kế toán quốc tế. Báo cáo này phải được công khai để bất kỳ ai quan tâm đều có thể dễ dàng tra cứu.
Nhiều chuyên gia kiến nghị cần xác định lại mục tiêu chiến lược, sứ mạng của từng tập đoàn trong 5-10 năm tới; thành lập cơ quan quản lý doanh nghiệp nhà nước tập trung có đủ quyền hạn để thực hiện quản lý, giám sát vốn, tài sản nhà nước…
Xét về tỷ lệ vốn đầu tư/GDP, Chính phủ Việt Nam đang là nhà đầu tư lớn nhất so với chính phủ các nước Đông Á và Đông Nam Á. Mỗi năm, đầu tư công của Việt Nam bằng khoảng 17%-20% GDP. Tỷ lệ này ở các nước trong khu vực thấp hơn rất nhiều (mức trung bình là dưới 5%, tại Trung Quốc là 3,5%, Indonesia 1,6%)… Chỉ số ICOR (càng cao thì hiệu quả đầu tư càng thấp) của Việt Nam năm 2007 là 5,2, năm 2008 tăng lên 6,66 và năm 2009 tăng lên trên 8.
Chuyên gia kinh tế TS. Lê Đăng Doanh cho rằng, vấn đề bây giờ là Chính phủ phải tìm đến cải cách những căn nguyên dẫn đến bệnh bùng phát đầu tư vô lối này. Đó là việc siết chặt kỷ luật đầu tư, lập một qui chế chặt chẽ về trách nhiệm của những người "chủ trì sử dụng vốn đầu tư công".Trên cơ sở đó, Nhà nước phải kiến tạo một cơ chế để bản thân các doanh nghiệp Nhà nước phải hết sức thận trọng trong việc đầu tư mà lâu dài, không cần một đợt rà soát cắt giảm theo cơ chế hành chính hiện nay.
Đức Trung (Tamnhin)