Điều đáng lo lắng nhất trong cơn sốt vàng lần này không phải là giá cả, sự được thua của nhà đầu tư mà vẫn là câu chuyện cũ. Đó là những thiếu sót và chậm trễ trong quản lý kéo dài khiến bất ổn tiềm ẩn tiếp tục có cơ hội hoành hành.
Vàng vừa trải qua một cơn sốt giá. Sau những ngày lập đỉnh cao nhất từ trước đến nay thì giá vàng đã có dấu hiệu đi xuống nhưng vẫn được dự báo là còn nhiều diễn biến phức tạp và trở thành tâm điểm của thị trường.
Khi tiền tệ đang dần trở nên "nhàm chán" với chính sách thắt chặt kéo dài, chứng khoán "đau lòng" với sụt giảm, bất động sản ảm đạm kéo dài thì sự biến động của vàng càng trở nên được chú ý. Nhưng thêm một cơn sốt người ta lại thấy những hạn chế kéo dài chưa được khắc phục trên thị trường vàng.
Mong chờ
Trong cơn sốt giá vàng lên cao, trong rất nhiều phân tích về sự trồi sụt lên xuống, thiệt hơn khi tham gia mua bán vàng trong bão giá, những lo lắng tác động của giá vàng tăng thì chính không ít người trong cuộc lại cho rằng, những biến động gần đây không tác động nhiều đến đời sống người dân, và đợt tăng giá này cũng không ảnh hưởng quá lớn đến những chỉ số kinh tế vĩ mô.
Giá vàng trong nước tăng cao và giảm xuống khá sát với diễn biến giá thế giới. Giá vàng thế giới đã tăng liên tiếp 11 phiên để vượt qua mốc cao nhất mọi thời đại 1.600 USD/ounce thì ở trong nước cũng lập kỷ lục 39,7 triệu đồng/lượng. Những diễn biến tăng giảm trong đợt này đều có thể lý giải thuận chiều cùng với giá vàng thế giới. Với một thị trường mà nguồn hàng còn phụ thuộc phần lớn vào nhập khẩu thì giá vàng thế giới tác động lên giá trong nước là chuyện dễ hiểu. Đó cũng là một nguyên nhân truyền thống cho mọi cơn sốt và cũng là lý do chủ yếu giải thích cho đợt tăng giá này.
Khi giá tăng, kéo theo người dân đồng loạt đi bán. Đó như là một phản ứng tất yếu của thị trường. Người dân thấy được giá là bán vàng ra để gia tăng lợi nhuận và tìm kiếm giá trị lớn nhất cho tài sản của mình.
Nhưng cũng chính vào lúc giá lên cao, mua bán sôi động thì xuất hiện không ít yếu tố đầu cơ, tung tin để làm giá, yếu tố tâm lý xuất hiện và được không ít người lợi dụng để kiếm lãi.
Vì thế, cho đến cuối đợt sốt vừa qua, trong khi không ít người đã hả hê bán được vàng giá "đỉnh nhất", nhiều tay đầu cơ và các DN kiếm bội khi xoay xở mua bán nhanh, nhưng cũng không ít người cảm thấy "hớ" khi bán vàng hơi sớm nên bị thiệt. Nhưng đau hơn là những người vào thị trường muộn lại gánh chịu những thua lỗ do giá xuống nhanh...
Nhưng xem ra, tất cả đó đều là chuyện bình thường của thị trường. Chính vì thế, giám đốc một công ty kinh doanh vàng bạc lớn cho rằng, so với chứng khoán lao xuống đáy hay bất động sản đang trong trạng thái "chết đứng" khiến bao nhiêu nhà đầu tư phá sản thì chuyện được thua trên thi trường vàng là phải chấp nhận.
Thậm chí, so với tác động của hai thị trường trên vốn được quản lý bởi một hệ thống pháp lý dày dặn thì những thua thiệt và tác động trên thị trường vàng có vẻ dễ hiểu hơn.
 |
| Sau những ngày lập đỉnh cao nhất từ trước đến nay thì giá vàng đã có dấu hiệu đi xuống nhưng vẫn được dự báo là còn nhiều diễn biến phức tạp (Ảnh: SGTT) |
Có lẽ, chính những nhà đầu tư trong cuộc đã sớm ý thức được điều này nên dù đã có nhiều phen chìm nổi với vàng trong mấy năm qua nhưng họ vẫn chấp nhận khi giá dù có trồi sụt nhưng rồi vẫn đi lên mạnh mẽ trong những năm qua.
Nhưng rồi, trong cơn sốt vàng với kỷ lục giá cao nhất từ trước đến nay, người ta lại thấy những hạn chế quản lý trên thị trường vàng bộc lộ rõ hơn. Điều này, khiến người ta nhớ nhiều hơn về một nghị định quản lý vàng đang trong quá trình xây dựng dang dở - dù đã kéo dài trong nhiều năm và qua nhiều cơn sốt.
Dù trong dự thảo mới nhất về quản lý vàng miếng vẫn thừa nhận đây là tài sản mà người dân có quyền được cất giữ và mua bán, nhưng một lượng vàng lớn được người dân bán ra trong đợt sốt này đã tiếp tục cho thấy, một lượng vàng lớn đang được tích trữ trong dân cư.
Đã có nhiều con số từ hàng trăm đến ngàn tấn vàng trong dân được phỏng đoán, song qua đây cho thấy, khối tài sản lớn đang được người dân đầu cơ, tích trữ dưới dạng vàng. Dưới góc độ tích cực, đó là một nguồn lực lớn chưa được huy tốt cho đầu tư sản xuất kinh doanh và ngược lại, nguồn tích trữ và đầu cơ nằm ngoài quản lý và thống kê đó chính là một tác nhân gây bất ổn mỗi khi có biến động. Mà điều đó thì các nhà quản lý đã "thấm đủ" qua những cơn sốt liên tục trong nhiều năm gần đây.
Bên cạnh đó, sự e dè về những quy định về mua bán vàng miếng trong dự thảo kinh doanh vàng miếng đã từng dấy lên trước đây ít lâu đã biến mất hoàn toàn. Giá lên, người dân tự do và thoải mái mua bán vàng tại tất cả mọi cửa hàng, đại lý và DN. Giá cả cũng nhảy nhót một cách tùy theo sự định đoạt của những "tay chơi" lớn.
Một thị trường sôi động, không có sự quản lý tốt lại một lần nữa nổi lên những lộn xộn và tiêu cực do thiếu quản lý.
Có lẽ vì thế, điều đáng lo lắng nhất trong cơn sốt vàng lần này không phải là giá cả, những được thua của nhà đầu tư trên thị trường mà vẫn là câu chuyện cũ. Đó là những thiếu sót và chậm trễ trong quản lý kéo dài khiến cho những tiềm ẩn bất ổn tiếp tục có cơ hội hoành hành. Chúng ta đang tự làm khó mình khi luôn đi sau thị trường nhưng lại đi rất chậm.
Đừng kêu trách doanh nghiệp
Giữa lúc cơn sốt vàng đang lên cao thì xuất khẩu vàng vẫn tiếp diễn mạnh mẽ. Theo Tổng cục Hải quan, trong tháng 6, xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu đến từ kim ngạch tái xuất vàng.
Nhóm đá quý, kim loại quý và sản phẩm bắt đầu tăng mạnh kim ngạch xuất khẩu kể từ nửa cuối tháng 5, trong tháng 6 đạt trên 806 triệu USD, tăng tới 233% so với tháng trước.Ước tính đã có khoảng 16 tấn vàng quy đổi được xuất khẩu trong tháng 6. Với thay đổi này, trong nửa đầu năm nay, kim ngạch nhóm đá quý, kim loại quý và sản phẩm đã vượt 1,2 tỷ USD.
Thậm chí, trong những ngày giá trong nước lên đến đỉnh điểm, vẫn có một lượng lớn vàng được xuất đi dưới dạng nữ trang thô để lách thuế để kiếm lãi khi giá thế giới cao hơn so với giá trong nước và cao hơn nhiều so với giá nhập khẩu vàng trước đây.
Chính vì thế, các DN tìm mọi cách để xuất khẩu vàng dưới dạng nữ trang, thậm chí có cả những DN không được nhập khẩu nhưng vẫn xuất khẩu khá lớn, rồi tình trạng xuất lậu cũng bùng phát... khiến cho giá vàng trong nước thêm căng thẳng.
Tính từ đầu năm, một lượng vàng lớn đã được xuất đi trong khi lượng nhập khẩu về bị hạn chế. Tình trạng này cũng kéo dài trong những năm gần đây khiến cho nhiều người lo ngại "khan hiếm" nguồn vàng trong nước khiến cho giá cả tăng. Nguy hiểm hơn, các DN có thể xuất khẩu kiếm lãi trước mắt nhưng rồi lại phải nhập khẩu giá đắt trong tương lại. Điều này không chỉ khiến người dân chịu cảnh bán rẻ rồi mua đắt mà còn ảnh hưởng đến cả nền kinh tế.
Cách đây 1-2 kim ngạch năm, kim ngạch xuất khẩu vàng gia tăng dần giá trị. Các nhà quản lý đã vui mừng xem đây là một nhóm hàng mới đầy tiềm năng. Thực tế, kim ngạch xuất khẩu vàng trong từng thời điểm đã được xem như là nhân tố giảm nhập siêu.
Nhưng rồi, người ta phát hiện ra việc lợi dụng xuất khẩu vàng nữ trang với mức thuế thấp để chuyển vàng ra nước ngoài bán nhằm lách thuế xuất khẩu vàng nguyên liệu thuế cao.
Chính vì thế, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính đã bàn đến việc áp thuế xuất khẩu 10% với vàng nữ trang xuất khẩu có hàm lượng vàng từ 80% thay vì 99% như quy định hiện nay để chấm dứt tình trạng trên.
Chuyên gia về vàng của một ngân hàng cổ phần ở miền Nam thẳng thắn, cách làm trên thì chỉ DN có lãi còn người mua vàng và nhà nước đều bị thiệt. Tuy nhiên, DN thấy có lãi và không vi phạm quy định thì làm. Trong thời kỳ hội nhập, không thể nói chúng ta phải nhập khẩu vàng thì không cho xuất khẩu. Rất nhiều nước không có nguồn vàng nhưng lại là "tay" buôn vàng lớn của thế giới. Không có sắt thép, cà phê nhưng vẫn khống chế thị trường quốc tế...
Còn nhớ năm 2008, các DN thép đã nhập về một lượng phôi lớn với giá thấp nhưng do nhu cầu suy giảm vì khủng hoảng kinh tế nên không sử dụng hết nên dư thừa rất lớn. Khi giá thế giới lên cao, các DN thép muốn xuất khẩu những Bộ Tài chính đã nâng thuế để hạn chế xuất, giữ nguồn phôi giá rẻ trong nước vì phần lớn phôi thép Việt Nam khi đó là nhập khẩu.
Tuy nhiên, trước đề nghị của các DN, thuế đã hạ dần nhưng cơ hội xuất khẩu không còn vì giá thế giới đã giảm.
Nhắc lại câu chuyện này, một chuyên gia từ Bộ Công thương cho rằng, chúng ta không nên cứng nhắc là thiếu mới nhập và thừa mới xuất. DN Việt Nam tham gia thị trường thế giới thì hoàn toàn có thể kinh doanh trên thị trường thế giới để có lợi nhuận mà không nhất thiết chỉ nhập cái đang thiếu và xuất cái thừa. Vấn đề là phải phù hợp và gia tăng giá trị, giúp mở rộng sản xuất và sử dụng được lao động trong nước...
Và muốn như thế cần có những chính sách đúng đắn, cụ thể và linh hoạt. Đi kèm đó là một cơ chế kiểm soát tốt để ngăn chặn sự gian lận và lợi dụng chính sách.
Rồi đây, khi có những điều chỉnh thuế, có thể tình trạng lợi dụng xuất khẩu nữ trang để xuất khẩu vàng nguyên liệu sẽ hạn chế nhưng việc chế tác và xuất khẩu nữ trang có bị kìm hãm, việc xuất - nhập khẩu vàng có vì thế mà bớt đi... lại là những vấn đề mới chưa có câu trả lời từ những chính sách bài bản và lâu dài.
Qua một cơn sốt, những mốc mới về giá vàng được thiết lập nhưng những hạn chế cũ và những đòi hỏi cũ về chính sách lại tiếp tục được nhắc nhở và trông chờ.
Lê Phong (VEF.VN)