Sau sự thất bại của quy hoạch ôtô 10 năm qua, kế hoạch xây Trung tâm cơ khí ôtô quốc gia tại Chu Lai với nhiều ưu đãi khiến độc giả sôi nổi tranh luận. Không dừng lại ở sự hoài nghi, nhiều ý kiến đặt vấn đề, liệu có nên phát triển ngành công nghiệp ôtô chính hiệu Việt Nam?
Sau bài viết "Siêu ưu đãi xây trung tâm ôtô quốc gia, lợi ai?" và "bàn tròn" ý kiến các doanh nghiệp Hyundai Thành Công, Trường Hải và Bộ Công Thương về chuyện có nên xây trung tâm này hay không, nổi lên sự thất vọng và hoài nghi trong lòng độc giả khi một lần nữa, các nhà làm chính sách, các ông chủ dự án chú trọng chỉ chăm chăm nhìn vào sự ưu đãi, thay vì các cam kết thực thi.
Ách tắc từ sự mâu thuẫn chính sách
Xét cho cùng, ách tắc chính trong phát triển ngành ôtô ở Việt Nam chính là sự mẫu thuẫn về tư duy và quan điểm của Nhà nước về sản phẩm ôtô.
Lẽ thường, muốn phát triển mạnh một ngành hàng hóa nào đó thì phải kích thích nhu cầu thị trường, kích cầu đầu tư. Nhưng ở ngành ôtô Việt Nam, ta lại chỉ muốn phát triển phần sản xuất nhưng lại không muốn phình to phần nhu cầu.
Độc giả Mylinh05 cho rằng, việc đầu tiên của Bộ Công Thương và Chính phủ là cần xem lại mục tiêu phát triển ngành này. Nếu hướng tới nội địa thì mâu thuẫn với chính sách hạn chế sử dụng ôtô cá nhân. Đó là lý do khiến thị trường ôtô nước ta cực kỳ nhỏ bé, không đủ là tiền đề để phát triển công nghiệp ôtô. Ngay cả công nghiệp lắp ráp cũng cực kỳ sơ khai, nội địa hóa được vài phần trăm. Nếu hướng cho mục tiêu xuất khẩu, lại càng nan giải hơn, vì không có trung tâm nghiên cứu phát triển ôtô nào của các thương hiệu lớn đặt tại Việt Nam.
Vấn đề cơ bản của sản xuất ôtô hay các mặt hàng cao cấp khác đó là thương hiệu. Tất cả các thương hiệu lớn trên thế giới với các sản phẩm của mình luôn có một chuỗi các nhà cung ứng riêng. Liệu Việt Nam có tham gia được vào không?
Như bạn đọc này phân tích thì điều đó sẽ thật khó nếu như phải cạnh tranh với các nhà cung cấp truyền thống của các hãng, đặc biệt, đối với các nhà sản xuất châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc vốn coi trọng tính truyền thống, tính dòng tộc, tính tự tôn dân tộc.
Độc giả Ng Hồng Nam bình luận, không ai đầu tư sản xuất lớn những thứ khó bán. Thực tế các liên doanh trong VAMA đã gặp khó khăn khi xe ngoại xâm lấn. Lý do đơn giản vì không đáp ứng tốt yêu cầu khách hàng. Khả năng tiêu thụ của người tiêu dùng Việt Nam còn chưa lớn để tiêu thụ hết các sản phẩm của VAMA.
Thời gian qua, sự phát triển thực chất của Trường Hải thể hiện doanh nghiệp đã tận dụng tốt cơ hội khi hưởng ưu đãi của Nhà nước. Tuy nhiên thế mạnh của VAMA nói chung và Trường Hải nói riêng vẫn chỉ tập trung ở xe tải và xe buýt. Đối với xe "con" dường như vẫn là một việc quá tầm và đã coi như không khả thi.
Dự án này nếu phát triển thì có lẽ, Trường Hải là DN được hưởng thuận lợi nhất. Do vậy, Nhà nước cần nhìn nhận tốt khía cạnh ưu tiên để không lãng phí sức dân vô ích - bạn đọc Nam bày tỏ.
Có nên phát triển ngành ôtô Việt Nam?
Khá nhiều bạn đọc tưởng tượng, liệu 10-20 năm nữa, khi Việt Nam có thể sản xuất được xe du lịch chính hiệu thì thế giới bấy giờ đã đi phương tiện gì?
Độc giả Trần Lan Hương, Hà Nội hoài nghi, có cần một ngành công nghiệp ô tô "chính hiệu Việt Nam" không ? Vì đơn giản, thế kỷ 21 có phải của các ngành "cơ khí" không? Tại sao Việt Nam không nghĩ đến phát triển phần "mềm", tức phần "điều khiển" (instrumentation) trong công nghiệp ôtô? Tương tự, cho các ngành khác, kể cả nông nghiệp?
Một bạn đọc khác đã làm trong ngành ôtô 10 năm bày tỏ sự thất vọng về thành tự ngành ôtô Việt Nam.
Tôi nhận thấy chúng ta không làm được gì lớn lao cả, ngoài việc đóng được mấy cái vỏ xe, nội thất, mà nói thật là quá xấu. Gọi là đóng vỏ xe, làm nội thất nhưng chúng ta vẫn phải nhập nguyên vật liệu của nước ngoài, nhập công nghệ nước ngoài", độc giả Nguyễn Đình Tứ nói.
Bạn đọc này cho rằng, đã làm thì cho ra làm, còn không thì chúng ta hãy biết chấp nhận rút lui lại để đầu tư cho ngành công nghiệp khác. Chúng ta hãy nhìn ra thế giới, họ đâu cứ nhất thiết phải lao vào các ngành cơ khí. Chúng ta có thể đầu tư vào các ngành nghề vật liệu mới, công nghệ mới chứ không nên lao vào cái vết xe cũ của những nước đi trước.
Thậm chí, độc giả Thaohanam còn bức xúc cho rằng, tại sao cứ phải duy ý chí phát triển ngành công nghiệp ôtô khi mà bao nhiêu năm ưu đãi vừa qua, chúng ta chỉ làm được lắp ráp? Còn nhiều ngành khác là thế mạnh cần ưu đãi hơn như thủy sản, tiêu, cafe... ?.
Tương tự ý kiến trên, độc giả Vuhaanhoa cũng nhận xét, Việt Nam đã vỡ mộng về nội địa hóa 10 năm qua, khi mà ưu đãi xong, giá xe cao hơn giá xe cùng loại trong khu vực và thế giới. Tại sao chúng ta không chú trọng đầu tư, định hướng chiến lược cho những ngành sản xuất có thế mạnh như cơ khí phục vụ cho tự động hóa sản xuất nông nghiệp, cho chế biến thực phẩm, hải sản...
"Đối với ôtô, không nhất thiết phải khuyến khích phát triển, vì xu hướng ôtô dùng nguyên liệu hóa thạch đang giảm do yếu tố nhiên liệu tự nhiên cạn kiệt và ô nhiễm môi trường và nếu lại ưu đãi, thì phần thiệt đó là người tiêu dùng và ngân sách nhà nước.
Một cách thẳng thắn, có bạn đọc còn cho rằng, phát triển mạnh ngành ôtô Việt Nam chính hiệu là một ý tưởng quá lãng mạn.
"Ngành công nghiệp ôtô cần có nền tảng là ngành công nghiệp, đội ngũ khoa học kĩ thuật cơ khí, điện tử, quản lý đủ mạnh nhưng chúng ta đã có gì cho "nền móng" này . Với điều kiện tự nhiên và tình trạng của chúng ta chỉ nên ưu đãi đầu tư tập trung vào du lịch và dịch vụ, chế biến nông thủy sản, công nghiệp nhẹ, điện tử viễn thông, cơ khí phục vụ nông nghiệp, điện khí,... và nhất là nghiên cứu phát triển khoa học kĩ thuật nền tảng cho tương lai của nền kinh tế", độc giả LQT góp ý.
Tính hai mặt của siêu ưu đãi
Vì "tiền lệ" không sáng sủa gì ở ngành ôtô nên hiện nay, xu hướng nhiều ý kiến đều "dị ứng" với hai chữ "ưu đãi" cho ngành này.
Với Trung tâm công nghiệp ôtô Chu Lai, hầu hết các bạn đọc đều bày tỏ, ưu đãi này tập trung cho Trường Hải. Tuy nhiên, ở một góc nhìn khách quan hơn, nếu có một doanh nghiệp Việt Nam đứng lên làm đầu tàu cho một nền công nghiệp thu hút các doanh nghiêp phụ trợ khác trong chuỗi sản xuất cũng là việc nên xem xét và ủng hộ.
"Chỉ e các nhà làm chính sách không ràng buộc đủ chặt, giám sát thường xuyên để một thời gian mới ngộ ra đang nắm đằng lưỡi mới đáng sợ. Cá nhân tôi ủng hộ việc tạo điều kiện phát triển cho doanh nghiệp làm ăn hiệu quả như Trường Hải và hy vọng các ban ngành cũng ra sức giúp đỡ họ một cách tỉnh táo nhất", độc giả Nguyễn Xuân Minh bày tỏ.
Trong khi đó, nhiều độc giả lại đồng tình với cách phân tích của đại diện Hyundai Thành Công. Độc giả Lê Lan đánh giá, thực tế chứng minh nếu ai được ưu đãi nhiều quá thì họ hạn chế nghĩ cái này nghĩ cái nọ để làm, không tiến lên công nghệ cao hơn được mà chỉ nghĩ đến nhập khẩu siêu xe hay đi làm thuê cho nước ngoài như phân phối, gia công lắp ráp giản đơn.
Độc giả Bangtran61 viết: Không nên phát triển ngành ôtô theo cách tập trung duy ý chí như thời bao cấp, kiểu nhà nước ưu tiên đầu tư cho một khu vực cho ngành bằng những quyết định cụ thể về vị trí đất đai, tiền vốn, về quy mô.
Việc Nhà nước nên làm là có chính sách ưu đãi về thuế cho các sản phẩm cần khuyến khích, hỗ trợ quảng bá xúc tiến thương mại, đơn giản hóa thủ tục hành chính, làm trọng tài đảm bảo tính cạnh tranh minh bạch giữa các DN, đảm bảo quyền sở hữu tài sản cũng như trí tuệ và bảo vệ môi trường. Còn các việc đầu tư ở đâu, quy mô ra sao, đầu tư như thế nào để các doanh nghiệp tự lo, DN tự chịu trách nhiệm về hiệu quả cuối cùng.
Ngoài ra, nếu phải có sự ưu đãi để làm động lực khuyến khích đầu tư phát triển thì Nhà nước phải giám sát được hiệu quả của những ưu đãi đó.
Phạm Huyền tổng hợp (VEF.VN)