Mối lo từ việc nhà thầu TQ bị phạt 6 triệu USD

Nhiều sự cố tại các dự án quan trọng của Việt Nam do 'nhà thầu giá rẻ' thi công đã làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc về năng lực của các nhà thầu này, cũng như hậu quả của việc các nhà thầu nước ngoài đang tràn vào nước ta.

Mới đây, Chủ đầu tư dự án Nhà máy phân bón DAP Đình Vũ (Hải Phòng) là Tập đoàn Hóa chất Việt Nam vừa đạt thỏa thuận yêu cầu nhà thầu Trung Quốc nộp gần 6 triệu USD do thi công nhà máy không đảm bảo một số chỉ tiêu theo hợp đồng.

Theo đó, nhà thầu Trung Quốc (là Tập đoàn xây dựng hóa chất quốc gia Trung Quốc) bị phạt là do để chậm tiến độ, không đạt thiết kế ban đầu và gây ô nhiễm môi trường. Cụ thể, mặc dù dự án được khởi công từ ngày 27/7/2003 nhưng cho đến nay vẫn chưa thể bàn giao.

Ông Hoàng Văn Liễu, phó tổng giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam kiêm giám đốc ban quản lý dự án Nhà máy phân bón DAP Đình Vũ, cho biết: Theo các điều khoản đã kí kết trong hợp đồng, phía nhà thầu Trung Quốc đã có nhiều vi phạm như không đảm bảo hàm lượng dinh dưỡng của sản phẩm do nhà máy sản xuất, chậm tiến độ rất nhiều năm so với kế hoạch. Theo các đo đạc của Cục hóa chất, do thiết kế không đúng tiêu chuẩn nên trong nguồn khí thải của nhà máy có rất nhiều chất độc gây hại cho sức khỏe cư dân xung quanh và gây ô nhiễm môi trường.

Không riêng dự án này, phần lớn các dự án do nhà thầu Trung Quốc làm tổng thầu EPC (tư vấn, thiết kế - cung cấp thiết bị - xây lắp, vận hành) thường bị kéo dài thời gian xây dựng, chậm tiến độ bàn giao so với hợp đồng từ 3 tháng đến 2, 3 năm.

Rất nhiều lao động người Trung Quốc theo các nhà thầu nước này sang làm việc ở Việt Nam.

Không chỉ chậm tiến độ, đã có những công trình do nhà thầu Trung Quốc thi công không đảm bảo các tiêu chuẩn về an toàn lao động, dẫn đến nhiều tai nạn gây chết người, thiệt hại tài sản.

Cách đây 3 năm, tại công trường xây dựng nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng do nhà thầu Trung Quốc thi công đã liên tiếp xảy ra hai vụ nổ khiến 4 người chết và nhiều người bị thương, nhà xưởng hư hại nặng. Nguyên nhân là do nhà thầu Trung Quốc đã không tuân thủ các quy định về an toàn, sử dụng vật liệu kém chất lượng. Các báo cáo cho thấy một số công nghệ được cung cấp bởi các công ty Trung Quốc đã bị nước này đào thải hoặc cấm sử dụng từ năm 2005.

Bên cạnh việc chậm tiến độ, sử dụng công nghệ lạc hậu, mất an toàn, các nhà thầu Trung Quốc thường không sử dụng lao động sẵn có tại địa phương mà đưa lao động phổ thông người Trung Quốc sang làm việc. Trong số lao động Trung Quốc sang Việt Nam, rất nhiều người đang làm việc không phép, vi phạm pháp luật Việt Nam. Các đối tượng này thường gây nên những vụ gây rối, va chạm với người dân địa phương, làm mất trật tự, an ninh trên địa bàn có dự án.

Mặc dù nhiều nhà thầu Trung Quốc có năng lực yếu kém, để xảy ra rất nhiều sự cố như đã nêu ở trên, nhưng đáng lo ngại là hiện nay các nhà thầu Trung Quốc đang chiếm lĩnh nhiều dự án công nghiệp quan trọng của Việt Nam.

Nhiều dự án quan trọng của Việt Nam rơi vào tay nhà thầu Trung Quốc.

Theo các số liệu thống kê, trong 10 năm qua, đối với các gói thầu EPC (tư vấn, thiết kế - cung cấp thiết bị - xây lắp, vận hành) sử dụng vốn ngân sách Nhà nước, nhà thầu Việt thắng thầu ở 67% số lượng gói thầu, nhưng trị giá gọi thầu chỉ đạt 39%, trong khi tỷ lệ này đối với nhà thầu Trung Quốc là 48%.

Đặc biệt, có tới 90% các công trình điện, khai khoáng, dầu khí, luyện kim, hóa chất của Việt Nam do nhà thầu Trung Quốc đảm nhận. Từ năm 2003 đến nay, có 13 dự án nguồn điện (nhiệt điện than) do nhà thầu Trung Quốc làm tổng thầu EPC, chiếm gần 30% công suất toàn ngành điện. Ngành hoá chất có 6 dự án (đạm Urê, DAP) thì có tới 5 dự án do nhà thầu Trung Quốc làm tổng thầu EPC, chiếm 83%. Hiện có hai dự án chế biến khoáng sản (Tổ hợp Bôxít - nhôm Lâm Đồng và dự án Alumin Nhân Cơ - Đăk Nông) thì cả hai dự án đều do nhà thầu Trung Quốc làm tổng thầu EPC, chiếm 100%. Trong tổng số các dự án xi măng có 62 dây chuyền thì có 49 dây chuyền của Trung Quốc, chiếm 79%; về công suất chiếm 49,6%.

Việc các nhà thầu Trung Quốc ồ ạt vào Việt Nam dẫn đến tình trạng nhìn khắp các dự án, đâu đâu cũng thấy nhà thầu Trung Quốc. Điều này khiến các nhà thầu Việt Nam phải đứng "ngoài rìa".

Theo nhiều chuyên gia, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là do các nhà thầu Trung Quốc luôn chào thầu với giá rẻ hơn rất nhiều so với các nhà thầu đối thủ. Với tâm lý “chuộng hàng rẻ”, không khó để lý giải việc nhiều chủ đầu tư tin tưởng giao các dự án vào tay nhà thầu Trung Quốc. Không rẻ như cái giá chào thầu mà họ đưa ra, thực tế cho thấy chúng ta đang phải trả những cái giá rất đắt.

Bá Mạnh (Đất Việt)