Tại sao đến nay Nhà nước vẫn chưa đặt vấn đề sàng lọc hệ thống ngân hàng một cách nghiêm túc? Có ý kiến rằng, khó khăn thanh khoản hiện nay là một trong rất nhiều cơ hội từ nhiều năm qua để sàng lọc ngân hàng. Ðáng tiếc, cơ quan quản lý và các ngân hàng lại chưa muốn nhìn vào sự thật đó.
Trong điều kiện thị trường ổn định, tình trạng “sức khỏe” các ngân hàng thương mại “không bị làm sao”, có lẽ, các báo cáo chuẩn mực an toàn của họ lên Ngân hàng Nhà nước hầu hết là “có sao nói vậy”. Nhưng khi thị trường khó khăn, cộng với khả năng chống đỡ rủi ro yếu ớt, đã khiến cho không ít ngân hàng thương mại ngoài việc tìm cách giữ thanh khoản, họ còn né tránh báo cáo số liệu thật với Ngân hàng Nhà nước. Mặc dù cuối ngày, Ngân hàng Nhà nước luôn yêu cầu ngân hàng thương mại phải báo cáo tổng hợp số liệu cân đối cho mình cũng như bóc tách chi tiết từng khoản mục, nhưng nhiều trường hợp, số liệu tổng thì có thể chuẩn, còn số liệu chi tiết lại không được chuẩn hóa. Thêm vào đó, một trở ngại khác khiến cho việc cập nhật thông tin hoạt động của các tổ chức tín dụng trở nên khó khăn là quá trình này diễn ra chậm hơn so với diễn biến thị trường. Lý do chậm trễ là phải tập hợp nhiều số liệu của nhiều đơn vị nhưng còn một yếu tố khác là hệ thống công nghệ thông tin giữa Ngân hàng Nhà nước và ngân hàng thương mại chưa tương thích. Một chuyên gia ngân hàng cho rằng, Ngân hàng Nhà nước muốn hoàn thành bổn phận của một ngân hàng Trung ương thì phải đảm bảo hai vấn đề sau: phải có đủ hệ thống chuẩn mực và năng lực thực thi.
Nhưng với những gì đang diễn ra, Ngân hàng Nhà nước rất khó đánh giá tình hình hoạt động, việc chấp hành các chuẩn mực quản trị rủi ro, khả năng thanh khoản của từng ngân hàng một cách chính xác. Vì thế, những tiền đề cần thiết cho quá trình sàng lọc ngân hàng sau này không được xác lập.
Nhận xét về quá trình sàng lọc trong hoạt động ngân hàng hiện nay, lãnh đạo ban vốn một ngân hàng thương mại nhà nước nói: “Thật khó tưởng tượng, cứ ra ngõ là gặp ngân hàng. Phòng giao dịch thì xập xệ, bé bằng mắt muỗi, nhân viên lèo tèo nhưng vẫn tồn tại. Ðiều này chứng tỏ hệ thống thanh lọc của hệ thống ngân hàng Việt Nam chưa đủ mạnh”. Theo ông, với quy mô thị trường không phải lớn nhưng tồn tại tới 100 tổ chức tín dụng là quá nhiều. Ðiều khó tin là trong 3 năm qua, dù thị trường ngân hàng nóng lạnh thất thường, không ít ngân hàng gặp khó khăn thanh khoản nhưng tới nay, trong tiềm thức từ cơ quan quản lý đến những ngân hàng yếu kém, dường như không ai nghĩ tới câu chuyện phá sản, sáp nhập, mua lại, trong khi ở châu Âu và Mỹ, hàng trăm ngân hàng bị mua lại, sáp nhập. “Ðã kinh doanh thì phải có kẻ mạnh, kẻ yếu và phải chịu quá trình thanh lọc đào thải. Một hệ thống ngân hàng có ăn mà không tiêu thì chắc chắn có vấn đề”, vị này nói thêm.
Năm 2010, theo quy định tại Nghị định 141/2006/NÐ-CP ngày 22/11/2006 thì giai đoạn 2 đến 31/12/2010, các tổ chức tín dụng phải hoàn thành tăng vốn pháp định lên mức tối thiểu 3.000 tỷ đồng. Rất nhiều người chờ đợi và coi đó là cơ hội để sàng lọc những đơn vị không đủ năng lực tài chính. Nhưng chỉ trước đó hai tuần, thời hạn nói trên lại được gia hạn đến 31/12/2011 với lý do: thị trường chứng khoán lình xình, nếu phát hành thêm để tăng vốn thì cổ phiếu ngân hàng bị loãng; hơn nữa, cổ đông nhà nước phải thoái vốn để tập trung vào nhiệm vụ chính!
Với thực tế trên, nhiều người đặt câu hỏi: tại sao đến nay Nhà nước vẫn chưa đặt vấn đề sàng lọc hệ thống ngân hàng một cách nghiêm túc? Hóa ra, câu trả lời lại ở chỗ: nỗi sợ phản ứng chuỗi domino hệ thống! Vì vậy, khi đề cập đến sàng lọc, phá sản ngân hàng, liên tưởng đến đổ vỡ hệ thống là có cơ sở. Tuy nhiên, TS. Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ Quốc gia cho rằng: “Chúng ta chưa hiểu đúng về phá sản ngân hàng. Phá sản không có nghĩa giải thể, dẹp mà là đuổi chủ cũ ra ngoài chơi, và bán lại ngân hàng đó với giá rất rẻ, nhiều khi là tượng trưng để chủ mới cấu trúc lại”.
Và có lẽ chừng nào, khi tất cả chưa sẵn sàng cho “thà một lần đau” thì nền kinh tế vẫn phải chấp nhận một sự thật: hệ thống ngân hàng ốm yếu, thiếu sàng lọc và đào thải; cùng đó là một hệ thống khách hàng đang bị hủy hoại bởi hành vi mặc cả lãi suất tiền gửi như mớ cá, mớ rau!
Theo Công luận