“Mất mùa” không phải tại… thiên tai

Tại cuộc họp thường kỳ tháng 9 vừa qua, Chính phủ đã thẳng thắn đưa ra kết luận này và các yếu tố giá cả thế giới tăng cao, thiên tai bão lụt hoành hành, sự biến động của giá vàng thế giới không còn được đưa ra để biện giải và… “mất mùa không phải tại… thiên tai” nữa.

 

Chính phủ cũng xác nhận khối doanh nghiệp nhà nước đang bộc lộ những sơ hở không chỉ gây nguy hiểm cho chính họ mà cả cho nền kinh tế. Đó là việc huy động quá nhiều vốn để thực hiện đầu tư… trong khi năng lực quản lý… có hạn dẫn đến kinh doanh hiệu quả thấp, thậm chí thua lỗ kéo dài.

 

Chính phủ một lần nữa khẳng định chủ trương trước mắt cũng như lâu dài vẫn là ổn định vĩ mô. Giải pháp trước mắt là phải thực hiện chính sách tiền tệ và tài khóa chặt chẽ, minh bạch chính sách. Về lâu dài Chính phủ phải kiểm soát chặt chẽ tổng cầu, tổng cung tiền. Những cam kết cụ thể đó đã minh họa chủ trương “kiềm chế lạm phát là ưu tiên số 1” của Chính phủ nhiệm kỳ này.

 

Bộ trưởng Bộ Kế hoạch - đầu tư Bùi Quang Vinh nêu rõ, tình hình kinh tế VN giai đoạn 2011-2015 chứa đựng nhiều khó khăn, bất trắc.

 

Nhu cầu vốn đầu tư từ trái phiếu chính phủ lên tới 500.000 tỉ đồng trong khi khả năng đáp ứng chỉ là 225.000 tỉ đồng. Nhiều dự án đầu tư sẽ phải cắt giảm, giãn do thiếu vốn.

Nền kinh tế thế giới diễn biến phức tạp và có xu hướng xấu đi, khủng hoảng nợ công ở các nước phát triển và những khó khăn ở trong nước, nhất là nguy cơ tái lạm phát cao.

 

Theo Bộ trưởng Bùi Quang Vinh, mặc dù thời gian qua Chính phủ đã bám sát tình hình, điều chỉnh chính sách linh hoạt nhưng kinh tế vĩ mô vẫn chưa ổn định. Một số doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất, giảm hiệu quả, thậm chí thua lỗ. Theo điều tra của Bộ Kế hoạch - đầu tư, trên toàn quốc trong 9 tháng năm 2011 có tới 48.700 doanh nghiệp phải giải thể hoặc ngừng hoạt động.

 

Đối với tình hình năm 2012, Chính phủ đưa ra hai kịch bản. Kịch bản 1 là tình hình rất khó khăn, GDP chỉ tăng 6% và kịch bản hai lạc quan hơn với mức tăng GDP 6,5%. Chính phủ lựa chọn kịch bản “xấu” hơn với GDP tăng 6% và chỉ số tăng giá tiêu dùng (CPI) dưới 10%.

 

Bộ trưởng Bùi Quang Vinh khẳng định sẽ tiếp tục cắt giảm, giãn nhiều dự án đầu tư sử dụng vốn trái phiếu chính phủ. Cụ thể, giãn các dự án chưa thật sự cấp bách, nhu cầu vốn lớn như đường Hồ Chí Minh, đường Trường Sơn Đông, một số dự án đường tuần tra biên giới, một số dự án mở rộng, cải tạo sân bay; các dự án nhóm B, C thời gian thực hiện quá hai năm so với quy định, tính đến năm 2011; các dự án được Thủ tướng giao vốn thực hiện trong nhiều năm nhưng năm 2011 không được các bộ ngành, địa phương bố trí vốn; các dự án sử dụng trái phiếu chính phủ giai đoạn 2003-2010 nhưng đến hết năm 2011 mức bố trí vốn dưới 30%; các dự án giải phóng mặt bằng kéo dài quá ba năm; các dự án có tổng mức đầu tư 1.000-2.000 tỉ nhưng mới bố trí dưới 10% vốn và các dự án trên 2.000 tỉ đồng nhưng mới bố trí dưới 15% vốn...

 

Cạnh đó, các dự án có khả năng chuyển đổi hình thức đầu tư để thu hồi vốn như các dự án giao thông, bệnh viện, ký túc xá... ở các vùng kinh tế phát triển thì sẵn sàng chuyển đổi sang các hình thức BOT, BT, PPP (thanh toán chủ yếu bằng quyền sử dụng đất, đổi đất lấy công trình, phần vốn Chính phủ đã đầu tư và vốn doanh nghiệp bỏ thêm vào để hoàn thành). Các dự án không có khả năng bố trí vốn tiếp, không chuyển đổi được hình thức đầu tư thì buộc phải tạm đình hoãn, giãn tiến độ sau năm 2015.

 

Thực hiện chính sách tài khóa thắt chặt, cắt giảm đầu tư công, giảm bội chi ngân sách Nhà nước là một trong 6 nhóm giải pháp đã được nêu trong Nghị quyết 11 của Chính phủ về những giải pháp chủ yếu tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội.

Thảo luận về tình hình kinh tế, xã hội năm nay, các ý kiến tại phiên họp chiều 1/10 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đều cơ bản nhất trí với đánh giá của Chính phủ về kết quả tích cực của các giải pháp này.

Tuy nhiên, hiệu quả của cắt giảm đầu tư công vẫn là vấn đề còn nhiều băn khoăn.

Qua giám sát, Ủy ban Tài chính - Ngân sách cho rằng, việc rà soát cắt, giảm các dự án đầu tư từ nguồn vốn trái phiếu Chính phủ chưa nghiêm túc, quyết liệt do thiếu các quy định, tiêu chí cụ thể. Thực chất mới chỉ giãn tiến độ thực hiện trong ngắn hạn, chưa loại khỏi danh mục các dự án kém hiệu quả, không thật sự cấp bách.

Kết quả giám sát cũng cho thấy, còn tình trạng điều chỉnh mục tiêu, tăng quy mô và tổng mức đầu tư của một số dự án, tiếp tục làm tăng tổng mức đầu tư vốn trái phiếu Chính phủ, vượt quá khả năng cân đối nguồn vốn ở một số bộ, ngành, địa phương dẫn đến dự án bị đình trệ, kéo dài do thiếu vốn.

Đặc biệt, vẫn còn nhiều dự án khởi công mới sai đối tượng, không thuộc danh mục sử dụng vốn trái phiếu năm 2011.

Năm 2011, Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ cho phép bổ sung 40 dự án mới vào danh mục. Song, theo báo cáo của Chính phủ, đã có tới “333 dự án được khởi công mới sai đối tượng, không thuộc danh mục sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ”, báo cáo chỉ rõ. 

Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách đã đề nghị Chính phủ báo cáo rõ về số dự án này, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân, địa phương. Nếu vi phạm các quy định về thẩm quyền quyết định quản lý, sử dụng vốn thì phải kiên quyết thu hồi, chuyển trả nguồn vốn bố trí sai về ngân sách Trung ương, đồng thời xử lý nghiêm minh trách nhiệm cá nhân, cơ quan thẩm tra thể hiện thái độ kiên quyết.