Bộ Tài chính đang dự thảo trình Chính phủ Nghị định giảm tỷ lệ vốn đầu tư ra ngoài ngành của các DN này xuống 15% trên tổng nguồn vốn đầu tư (trước đây là 30%). Tuy nhiên, mức cắt giảm này vẫn bị coi là quá cao, tạo kẽ hở cho nhiều DNNN hướng ra đầu tư ngoài ngành khi có cơ hội.
Hiện có tới 13 DN đầu tư nhiều nhất vào các lĩnh vực được xem là tiềm ẩn nhiều rủi ro, dễ mất an toàn như: tài chính, ngân hàng... với số vốn lên tới hơn 10.700 tỷ đồng; 13 DN khác đầu tư trong lĩnh vực chứng khoán với tổng số vốn là 1.300 tỷ đồng; 8 DN đầu tư vào lĩnh vực BĐS, KCN, xây lắp với tổng vốn hơn 3.754 tỷ đồng...
Tiến thoái lưỡng nan
Trao đổi với DĐDN, đại diện nhiều DN đã chia sẻ không ít những khó khăn mà họ đang gặp phải, trong đó nóng bỏng nhất là vốn. Ông Lê Tiến Trường - Phó TGĐ Vinatex phân tích, việc thu xếp vốn gặp nhiều khó khăn từ năm 2010 đến nay, làm các dự án trọng điểm của ngành đều chậm trễ, gây ách tắc cho giai đoạn tới đặc biệt là các dự án nhằm gia tăng tỷ lệ nội địa hóa lên 60% vào năm 2015. Thực tế, nhiều DNNN đang thiếu vốn đầu tư phát triển ngành kinh doanh chính. Thế nhưng, nghịch lý là họ lại dư tiền đầu tư vào lĩnh vực “tay trái” vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro như: ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, BĐS...
Tập đoàn Điện lực VN (EVN) hiện có khoản lỗ lớn nhất trong số các tập đoàn, TCty nhà nước (theo báo cáo mới nhất của Đảng ủy khối DN Trung ương thì khoản lỗ đó là 11.669 tỷ đồng), còn theo số liệu tập đoàn công bố còn lớn hơn với con số hơn 10.000 tỷ đồng chưa trả các khoản mua điện giá cao từ các tập đoàn: Dầu khí, TKV và khoảng 17.000 tỷ đồng do chênh lệch tỷ giá... Nhưng EVN hiện chưa kịp thoái vốn ở các lĩnh vực đầu tư ngoài ngành mà tập đoàn này đầu tư trước đó như: ngân hàng, chứng khoán BĐS, kinh doanh khách sạn... với số vốn lên đến 2.100 tỷ đồng, chiếm 3% vốn điều lệ.
Tập đoàn Dầu khí Quốc gia VN (PVN) được xem là nhanh nhạy trong việc thoái vốn và tái cơ cấu lại đầu tư ngoài ngành, chuyển từ vốn góp của tập đoàn cho các đơn vị thành viên, song nguồn vốn đầu tư ra ngoài ngành của PVN vẫn là con số hàng ngàn tỷ, đứng đầu trong danh sách các tập đoàn, TCT nhà nước đầu tư ngoài ngành. Hiện số vốn này lên tới 6.690 tỷ đồng, chiếm 3,76% vốn điều lệ. Theo thống kê, PVN đứng đầu danh sách số vốn đầu tư ngoài ngành.
Tập đoàn CN Than - Khoáng sản VN (TKV) vừa cho biết, đang làm thủ tục bán phần góp vốn của tập đoàn tại 4 DN gồm: Cty CP Bảo hiểm hàng không (TKV góp 10% vốn, tương đương khoảng 50 tỷ đồng), Cty CP cảng hàng không quốc tế Long Thành (8%, tương đương 7,5 tỷ đồng), Cty CP phát triển khu kinh tế Hải Hà (10%, tương đương 47,8 tỷ đồng) và Cty CP phát triển đường cao tốc BIDV (7%, tương đương 10,5 tỷ đồng). Theo đại diện TKV, việc chuyển nhượng vốn cho các cổ đông khác, nắm giữ cổ phần lớn trongCty không khó, song phần lợi nhuận thu về cũng không bao nhiêu vì trước đây khi thị trường chứng khoán sôi động, các nhà đầu tư chiến lược được quyền mua với giá gốc, giờ lại bán... “giá gốc”.
Tuy nhiên, với nhu cầu vốn cho các hoạt động thăm dò khai thác than, khoáng sản và sản xuất điện... hiện mỗi năm TKV cần đầu tư lên tới 1,5-2 tỷ USD, thì việc thoái vốn ở các DN đầu tư ngoài ngành chỉ như “muối bỏ bể”. Hiện TKV đầu tư ngoài ngành khoảng 600 tỷ đồng, bằng 2,4% vốn điều lệ. Tập đoàn này hiện vẫn còn khoảng trên 300 tỷ đồng đầu tư tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), Cty CP chứng khoán SHS, Cty CP bảo hiểm SHB - Vinacomin... và cũng đang có kế hoạch tái cơ cấu lại vốn đầu tư ở số đơn vị này.
Lãnh đạo một số tập đoàn như: PVN, TKV... đều cho rằng, mình là DNNN nhưng cũng là đơn vị kinh doanh. Đã kinh doanh thì phải tìm cách có lãi. Thế nhưng, điều đáng nói là hầu hết các DN đều đầu tư nhằm “hớt váng” thị trường trong giai đoạn nền kinh tế khởi sắc, nhưng khi rút vốn thì gặp lúc thị trường ảm đạm nên các kế hoạch đều bị phá sản.
Mang tính... hình thức
Bộ Tài chính đã có dự thảo trình Chính phủ đề nghị hạ tỷ lệ vốn đầu tư ngoài ngành của các DNNN từ 30% xuống còn 15% trên tổng vốn đầu tư. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, quy định này có thể lại là một sai lầm, tiếp tục tạo kẽ hở cho DNNN lách luật đầu tư ngoài ngành khi có cơ hội. Bởi hiện tỷ lệ đầu tư ngoài ngành vẫn trong phạm vi cho phép, tức là chưa vượt quá tỷ lệ 30% tổng vốn đầu tư cao nhất đến thời điểm này là PVN cũng mới chỉ chiếm 3,76% và thấp nhất chưa đến 1% tổng vốn điều lệ tức là vẫn trong phạm vi cho phép và khá an toàn.
Ông Nguyễn Đình Cung- Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương nhấn mạnh, Chính phủ đã quyết liệt ra Nghị quyết yêu cầu các tập đoàn, TCty không đầu tư ngoài ngành, thì 1 đồng cũng không, tại sao Bộ Tài chính lại dự thảo xuống mức 15%? Ngay cả hiện nay, chỉ với 3% tổng mức đầu tư ra ngoài ngành mà nhiều DN còn lâm vào tình trạng thua lỗ, khó thoái vốn, trong khi các lĩnh vực đầu tư chính đang thiếu trầm trọng và phải đi vay. Ông Cung cảnh báo, nếu không làm kiên quyết, dứt khoát không để các tập đoàn, TCty đầu tư ngoài ngành, thì việc quy định hạn mức 15% vốn chẳng khác nào “thả gà ra mà đuổi”.
Nhiều ý kiến còn cho rằng, nên tiến tới việc loại bỏ hẳn đầu tư ngoài ngành của các tập đoàn kinh tế nhà nước. Về lâu dài, cần xây dựng Luật Đầu tư công để hướng các DNNN vào ngành chính và có hiệu quả hơn. TS Võ Trí Thành - Phó viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, việc thoái vốn của các tập đoàn, TCty phải đi kèm với việc tái cơ cấu. Khi nhiều DN đầu tư đa ngành vào lĩnh vực tài chính, ngân hàng, sẽ rủi ro lớn vì bản thân ngành này đòi hỏi kỹ năng quản trị cao, mang tính rủi ro hệ thống không chỉ cho Cty đó hay ngân hàng đó, mà cho cả nền kinh tế.
Mai Thanh (DĐDN)