Khung pháp lý thông thoáng đã kích thích số lượng DN vừa và nhỏ mới thành lập tăng rất nhanh trong 5 qua. Nhưng theo lãnh đạo Sở KHĐT TP.HCM, chỉ 2/3 DN là làm ăn lành mạnh, còn 1/3 DN là hoạt động rất lôm côm.
Quên chỉ tiêu chất lượng?
Hôm 11/11, Bộ KHĐT đã công bố dự thảo kế hoạch phát triển DN nhỏ và vừa (DNNVV) giai đoạn 2011-2015. Chất lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa là vấn đề được bàn thảo khá nhiều, nhưng lại dường như mờ nhạt trong dự thảo kế hoạch phát triển này.
Ông Nguyễn Hoàng Minh, Phó Giám đốc Sở KHĐT Tp Hồ Chí Minh cho biết, ước tính tại địa bàn, trong 100% DN thành lập ra thì chỉ 2/3 DN là làm ăn lành mạnh, còn 1/3 DN là hoạt động rất lôm côm. Nhiều khi việc đăng ký thành lập DN mới lại không mang ý nghĩa tích cực để đóng góp vào kinh tế xã hội.
Năm 2011, tại TP.HCM đã có 1.663 DN phải giải thể theo số liệu của Cục Thuế Thành phố. Nhưng không có cơ quan nào biết chặt chẽ tình trạng hoạt động thực sự của DN. So với số thành lập mới thì có tới 70-80% là DN giải thể. Vấn đề nằm ở chỗ, đó là các công ty rơi vào trường hợp không chỉ là hoạt động kém hiệu quả mà còn là gian lận thuế, mua bán hóa đơn.
Chính những DN này rất khó giải thể vì có ràng buộc thuế, chưa quyết toán được, bên cạnh đó, nhân sự Cục Thuế cũng không thể đáp ứng đủ cho việc làm thủ tục quyết toán thuế cho DN giải thể.
Ông Minh gọi đây là tình trạng "chết" mà không "chôn" được. Vì thế, vấn đề hoàn thiện khung pháp lý làm sao cho DN rút khỏi thị trường cũng cần được xem xét kỹ càng.
Nói thêm về mức tăng 22% DN mỗi năm về số lượng, ông Minh cho rằng, chỉ "dám" phấn đấu 20% cho phù hợp tình hình. Chỉ tiêu tăng 10-12% DNNVV tham gia xuất khẩu trực tiếp. Vì hiện nay, đang có xu hướng giảm đầu mối xuất khẩu, tránh tản mạn, phân tán như ở lĩnh vực xuất khẩu gạo.
Ông Phạm Đinh Hương, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Hòa Bình cũng thẳng thắn nói: DNNVV có nhiều kế hoạch phát triển hỗ trợ nhưng thực tế, cũng không phát triển được.
 |
| Theo lãnh đạo Sở KHĐT TP.HCM, chỉ 2/3 DN là làm ăn lành mạnh, còn 1/3 DN là hoạt động rất lôm côm (Ảnh minh họa: Phạm Huyền) |
Nhìn lại 5 năm qua, chỉ được mỗi điểm là tăng số lượng DN. Mà số DN mọc lên như nấm này là nhờ khung pháp lý thông thoáng, Sở Kế hoạch đầu tư tỉnh có lúc bận rộn liên tục vì làm thủ tục thành lập mới cho DN. Trong khi chất lượng DN thì không rõ.
Đơn cử như bài học hỗ trợ vốn cho DN, ông giãi bày: "Chúng tôi đã từng cho các DNNN là DNNVV vay vốn, rồi có trả được đâu. Sau đó, Nhà nước lại cho xóa nợ. Các ngân hàng muốn hỗ trợ cũng vẫn phải làm theo luật."
Liên quan câu chuyện chất lượng DN, ông Hải, Phó Cục trưởng Cục Ứng dụng và phát triển công nghệ, Bộ KHCN thẳng thắn: Chúng ta mới đánh giá về sự phát triển DNNVV ở mặt số lượng mà chưa nhìn rõ vấn đề chất lượng. Ví dụ như, hiện khoảng 23-30% DN hoạt động ở lĩnh vực sản xuất có máy móc thiết bị, tỷ lệ lớn còn lại là DN ở lĩnh vực dịch vụ, hoạt động trồi sụt, sinh ra rồi lại mất đi khá lớn, tính ổn định không cao bằng khu vực DN sản xuất. Bởi thế, kế hoạch phát triển DNNVV cần làm rõ hơn tỷ trọng ngành, lĩnh vực để hướng giải pháp hỗ trợ cho khu vực tiềm năng.
Trước nhiều ý kiến này, bà Phạm Thị Thu Hằng, Viện trưởng Viện phát triển doanh nghiệp, VCCI cho rằng, chuyện DN ngừng hoạt động có thể là bình thường. Nhưng nếu tỷ lệ DN ngừng hoạt động ngày càng ít đi thì chứng tỏ các chính sách hỗ trợ cho DN là hiệu quả.
"Vì vậy, nên chăng đặt thêm chỉ tiêu số DN đã thực hiện được nghĩa vụ thuế sau khi thành lập, hiện từ 70% có thể đặt mục tiêu tăng lên 75% trên tổng số DN thành lập mới", bà Hằng gợi ý.
Hỗ trợ cho DN: nói dễ làm khó
Dự thảo có tới 8 nhóm giải pháp hỗ trợ nhưng vẫn tương tự như nhóm giải pháp của kế hoạch 5 năm vừa qua. Những vấn đề bức xúc nhất của DN như vốn, tiếp cận tài chính, đất đai, lương vẫn chưa thấy điểm tháo gỡ.
Về mặt tài chính, ông Nguyễn Hoàng Minh chia sẻ, các DN TP. Hồ Chí Minh không dám vay vốn, mặc dù ngân hàng tạo điều kiện. Do lãi suất hiện quá cao, nếu DN vay thì không thể hoạt động lợi nhuận đủ để trả lãi nên phải giảm lãi suất vay cho các DN để DN tiếp cận nguồn vốn.
Cục Phó Cục Ứng dụng khoa học công nghệ, bộ Khoa học công nghệ khẳng định, hỗ trợ đổi mới công nghệ cho DN có cái vướng nhất chính là vốn. Chúng ta thuê 2 chuyên gia khoa học ở Đức về hỗ trợ đã mất 40.000 Euro, thuê 2 chuyên gia Nhật Bản về chuyển giao công nghệ đông lạnh làm tư vấn cũng đã mất 300 triệu đồng, làm chuyển giao mất 60 tỷ đồng. Ở Hàn Quốc mỗi năm mua quyền sử dụng công nghệ 1 tỷ USD và nhà nước chi một nửa. Các chương trình đổi mới công nghệ quốc gia phát triển công nghệ cao đều đề cập nhóm DNNVV nhưng nguồn vốn thì không rõ ràng.
Trong khi vay vốn đã khó, nguồn vốn lại eo hẹp, DNNVV chịu đủ thứ khó khăn khác về thuế đất, về vấn đề giữ chân người lao động. Bà Từ Thị Bích Lộc, Giám đốc Công ty may thêu Mỹ Anh, Hoài Đức, Hà Nội rất bức xúc cho biết, năm nay, công ty phải chịu tiền thuê đất tăng tới 17 lần. Rồi sau đó, Nhà nước không hoàn thuế giá trị gia tăng cho công ty mà dùng khoản này khấu trừ ngay vào tiền thuê đất của công ty. Từ mức 20 triệu đồng/năm cho tiền thuê đất, đến nay, công ty may Mỹ Anh phải chi tới gần 500 triệu đồng/năm cho khoản này.
"Thêm nữa, mức đóng phí bảo hiểm xã hội hiện nay đã quá cao, với tỷ lệ tới 28% lương. Hiện, 75% doanh thu của công ty chúng tôi là dành cho chi lương, cộng thêm 28% lương cho đóng bảo hiểm thì còn quá cả doanh thu, DN còn đâu vốn để tái đầu tư tái sản xuất?" bà Lộc chia sẻ.
"Hầu hết, các DN đều phải làm sai luật. Luật yêu cầu trả phí bảo hiểm theo thu nhập nhưng trên thực tế, các doanh nghiệp chỉ trả bảo hiểm tính theo lương tối thiểu, thấp hơn nhiều so với mức lương thực tế", bà Lộc nói.
Còn nhiều vấn đề phải bàn để phát triển DNNVV, nhưng hầu hết, các ý kiến đưa ra đều khẳng định, phải chú trọng chất lượng khu vực này hơn nữa. DNNVV cần được coi là một trụ cột của nền kinh tế tự chủ, đóng góp vào năng lực cạnh tranh của quốc gia. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cần quan tâm hơn nữa tới khu vực này thay vì chỉ ưu ái các DN lớn trên địa bàn như hiện nay.
Phạm Huyền (VEF.VN)