Tập đoàn kinh tế lỗ nhiều mà lương vẫn cao

Kiểm soát yếu?

Quản lý kém gây thua lỗ nhưng tiền lương vẫn cao tại một số tập đoàn, tổng công ty nhà nước đặt ra câu hỏi về việc kiểm soát việc chi trả tiền lương tại những tập đoàn, tổng công ty này.

Tuy lỗ, nhưng EVN trả lương cho khối hành chính rất cao so với công nhân. Ảnh minh hoạ. Ảnh: TL SGTT

Tuy nhiên, ông Đặng Như Lợi, nguyên phó chủ nhiệm uỷ ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, cho rằng quản lý tiền lương chỉ là một vấn đề nhỏ trong lỗ hổng quản lý chung tại các tổng công ty, tập đoàn nhà nước.

Ông Lợi nói: “Chuyện quản lý tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước hiện nay vẫn làm theo tư duy cũ, tư duy từ thời bao cấp. Ví dụ như về vấn đề tiền lương, hiện đã có nghị định quy định tiền lương trong các tập đoàn, tổng công ty. Việc xét duyệt đơn giá tiền lương hàng năm có bộ Lao động – thương binh và xã hội, bộ Tài chính và bộ chủ quản của doanh nghiệp tham gia. Căn cứ để xác định tiền lương là tổng doanh thu, tổng doanh thu trừ tổng chi phí, tổng sản phẩm và lợi nhuận. Tuy nhiên, vấn đề hiện nay là bộ Lao động xét duyệt lương dựa trên những yếu tố đó nhưng lại không kiểm soát được thực sự những yếu tố đó như thế nào. Nói cách khác, những yếu tố đó là do bộ Tài chính xác định và căn cứ vào đó để cơ quan lao động ký duyệt đơn giá tiền lương. Vai trò của cơ quan lao động hầu như chỉ là ký duyệt”.

Vậy ông nghĩ gì khi mới đây bộ Tài chính có đề nghị bộ Lao động – thương binh và xã hội làm rõ việc xét duyệt lương tại Petrolimex còn bộ Công thương nói tiền lương tại EVN cao là do bộ Lao động xét duyệt?

Người nào yêu cầu việc đó thì phải tự đi hỏi nhân viên của mình và tìm hiểu lại cơ chế hiện tại trước đã. Tổng quỹ lương hiện được xét duyệt trên định biên, định mức lao động nhưng hiện nay không có những cơ sở cụ thể để xây dựng những định biên, định mức, đơn giá này. Nói cách khác, ruột của việc quyết định quỹ lương tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước là do bộ Tài chính duyệt. Vấn đề là anh nào chịu trách nhiệm? Về định mức lao động, hiện không kiểm soát được số người trong biên chế của doanh nghiệp, không ai khẳng định là đáng lẽ doanh nghiệp sử dụng bao nhiêu người là hiệu quả nhất? Ông không trả lương bằng tiền của ông mà trả bằng tiền của nhà nước nên mới có chuyện tìm mọi cách nhét người thân quen vào doanh nghiệp nhà nước là vì thế.

Nghĩa là rất nhiều yếu tố liên quan đến việc xét duyệt quỹ lương hiện nay không quản lý được?

Đúng như vậy. Phương thức quản trị hiện nay vẫn theo tư duy cũ, từ thời bao cấp là ông kinh doanh bằng vốn của Nhà nước thì Nhà nước phải tìm cách kiểm soát từng chi phí của ông, trong đó có tiền lương. Nhưng thực tế có kiểm soát được không? Như tôi nói, việc quyết định đơn giá tiền lương cao hay thấp là do bộ Tài chính quyết. Theo quy định, lợi nhuận giảm không phải do điều hành, ví dụ do lãi suất tăng, thuế tăng, đầu vào tăng… thì doanh nghiệp được xem xét và lợi nhuận tăng không phải do doanh nghiệp thì họ cũng không được tính. Yếu tố tăng lợi nhuận do tăng giá bị loại trừ khi xét lương.

Tại một số tập đoàn, tổng công ty lương cao không phải do họ quản lý tốt mà phần nhiều do lợi thế vùng, ngành và độc quyền. Điều này có vẻ không hợp lý?

Tôi cho rằng mấu chốt vẫn là phải thay đổi phương thức quản trị. Muốn làm được thì luật lệ phải rành rẽ, phân quyền cho từng ông rõ ràng. Tôi khẳng định là chừng nào quản lý sở hữu còn không tách khỏi quản lý điều hành trong tập đoàn, tổng công ty nhà nước như hiện nay thì sẽ không quản lý được. Hai ông này phải rành rẽ nhau ra, hoạt động độc lập thì mới có hy vọng kiểm soát. Việc kiểm soát không chỉ là chuyện chi lương thế nào mà còn nhiều yếu tố khác, ví dụ như chi phí sản xuất. Chi phí sản xuất hiện chiếm tới 80 – 90% chi phí của doanh nghiệp, chưa kể lương nhưng kiểm soát chi phí này thế nào là một vấn đề lớn.

Cần thiết phải để cho doanh nghiệp tự đăng ký và công khai mức lương do doanh nghiệp đăng ký. Làm như vậy sẽ khó khăn và có thể đụng chạm, nhưng nên làm. Tôi đã đề xuất làm cách này từ năm 1991, nhưng tới nay vẫn chưa được.

Tây Giang thực hiện (SGTT)