Đi thì phải trả phí cao đã đành, nhưng ngay cả không chọn đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương, người dân vẫn phải trả tiền. Trạm thu phí trên QL1A đang được khẩn trương tiến hành xây dựng đã cắt quyền lựa chọn của người dân trong việc đi từ TP.HCM về các tỉnh miền Tây.
Việc bị ép phải đi đường cao tốc (nếu đi QL1A cũng phải đóng phí, đương nhiên người dân sẽ chọn đường cao tốc), bị ép phải đóng phí của giới tài xế Việt Nam trên đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương làm nhớ đến những đường HOV (High Occupancy Vehicles) trên xa lộ nước Mỹ. Đường HOV dành cho người lái xe một mình, muốn chạy nhanh, không bị tắc đường. Bắt nguồn từ sáng kiến của ngành hàng không, khi đi máy bay, nhiều người Mỹ sẵn sàng chi thêm, đôi khi chi rất nhiều tiền để được ngồi ở khoang hạng nhất thay vì hạng phổ thông. Với họ, việc được ngồi phía trước, có chỗ ngồi rộng hơn, ra vào máy bay nhanh hơn và ăn uống miễn phí hoàn toàn chấp nhận được kể cả khi phải trả thêm tiền. Hiện nay, nhiều bang của Mỹ đang áp dụng việc thu tiền những lái xe muốn đi nhanh và việc này được nhiều người hưởng ứng. Thậm chí trước khi xây dựng đường HOV, nhiều bang còn thực hiện những khảo sát hỏi ý kiến người dân về việc họ có sẵn sàng trả tiền để được đi nhanh hay không. Dựa trên khảo sát này mới quyết định xây dựng đường HOV hay không. Như vậy, người dân có quyền lựa chọn trả tiền để được đi nhanh và ngược lại. Nghĩa là họ hoàn toàn vui vẻ, thoải mái với lựa chọn của mình, dù có phải trả mức phí cao. Tất nhiên thực trạng giao thông mỗi nước mỗi khác, không thể "bê" nguyên giải pháp của nước này áp dụng vào nước kia. Nhưng "quyền lựa chọn" của người dân thì ở đâu cũng thế, nhất là với các vấn đề liên quan trực tiếp tới cuộc sống như giao thông.
Lượng xe trên QL1A tăng đột biến trong ngày đầu tiên thu phí đường cao tốc
Trở lại với câu chuyện thu phí đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương. Rõ ràng người dân có quyền lựa chọn, đi QL1A chậm hơn nhưng không mất phí hoặc đi đường cao tốc nhanh hơn, tốt hơn nhưng phải trả phí. Chuyện này lẽ ra không có gì phải bàn cãi. Bởi cũng như chủ đầu tư, bỏ tiền làm con đường nào thì họ có quyền thu phí đường đó, người dân đi đường nào, trả phí đường đó. Không thể có chuyện vô lý đến mức ép người dân phải trả phí đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương ngay cả khi không đi trên đường này bằng việc bủa vây các trạm thu phí như cách mà chủ đầu tư đang chuẩn bị làm hiện nay. Việc tước quyền lựa chọn của người dân bằng một trạm thu phí trên QL1A không chỉ vi phạm quy định về phí, lệ phí mà còn khiến người dân có cảm giác bị ép uổng, bị tận thu. Đó là chưa kể, việc thu phí được tiến hành khi đoạn đường này chưa sửa xong. Trả phí cao để đi đường hỏng hóc lại không được quyền lựa chọn đường khác, quyền lợi của người dân đang bị xâm phạm nghiêm trọng.
Áp dụng mức phí trên trời thì "nhớ" tham khảo nước ngoài, nhưng để tận thu thì quyền lựa chọn của người dân và câu chuyện con đường HOV nổi tiếng của Mỹ lại bị bỏ quên. Thiết nghĩ, cơ quan quản lý phải nhanh chóng vào cuộc để chặn đứng việc làm vô lý, gây bất bình trong dư luận xung quanh việc thu phí đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương hiện nay.
Nguyên Khanh (Thanh niên)*
Sợ đường cao tốc
Bắt đầu từ ngày 25-2, đường cao tốc TPHCM - Trung Lương thực hiện việc thu phí khép kín, thời gian kéo dài đến 25 năm. Trong 2 ngày đầu thu phí, hiện tượng nhiều phương tiện vận tải bỏ đường cao tốc dồn qua Quốc lộ 1A lưu thông, cho thấy đó cũng là cách các chủ phương tiện phản ứng với việc thu phí quá cao trên tuyến đường cao tốc này.
Theo thông báo của Bộ Tài chính, giá thu phí tuyến đường này như sau: Đối với xe khách 12-30 ghế: 1.500 đồng/km, xe khách trên 30 ghế: 2.200 đồng/km; đối với xe vận tải 10-18 tấn: 4.000 đồng/km, xe 18 tấn trở lên: 8.000 đồng/km... Tính ra phí qua đường cao tốc từ 40.000 đồng đến 320.000 đồng/lượt. Mức thu phí này, theo các chủ phương tiện, là quá cao, đặc biệt đối với xe vận tải nặng, làm giá thành vận tải tăng, cũng có nghĩa đẩy giá thành sản phẩm theo.
Chính vì vậy, nhiều chủ phương tiện quyết định né đường cao tốc TPHCM - Trung Lương, chuyển qua lưu thông trên Quốc lộ 1A, đặc biệt đối với xe tải nặng, xe vận chuyển container. Thực tế, nếu lưu thông qua Quốc lộ 1A (51 km, dài hơn 11 km so với qua đường cao tốc) vẫn có lợi hơn, dù không nhiều. Các bác tài tính toán nếu lưu thông qua Quốc lộ 1A, tốn thêm trung bình từ 27.000 - 30.000 đồng tiền xăng dầu, vẫn còn lợi hơn 10.000 đồng (nếu tính trung bình 40.000 đồng phí qua đường cao tốc) và mất thời gian hơn khoảng 30 phút; với xe tải nặng càng lợi hơn. Hơn nữa, tốc độ cho phép lưu thông trên đường cao tốc là 120 km/giờ nhưng thực tế tuyến đường này đã bị xuống cấp, chỉ có thể lưu thông khoảng 70-80 km/giờ.
Chỉ lợi khoảng 10.000 đồng/lượt, vậy mà các chủ phương tiện vẫn chọn Quốc lộ 1A để “trốn” phí đường cao tốc, cho thấy các doanh nghiệp sợ đường cao tốc và cũng cho thấy việc cạnh tranh trong vận tải hàng hóa cũng rất khốc liệt. Một tài xế xe khách đặt vấn đề: Giả dụ nếu có đường cao tốc TPHCM- Hà Nội (dài khoảng hơn 1.700 km), một xe vận tải hành khách trên 30 chỗ chạy đường này, nếu đóng phí như đường cao tốc TPHCM- Trung Lương, thì số tiền phải đóng là hơn 2,5 triệu đồng; nếu là xe tải trên 18 tấn trở lên và container, mức phí sẽ là 13,6 triệu đồng/lượt. Đó là chưa kể các loại “phí” khác phải đóng dọc đường… thì chi phí cho vận tải hàng hóa quá lớn. Ngay cả việc thu phí trên tuyến Quốc lộ 1A hiện nay, dù một số đoạn đường vẫn còn rất xấu như đoạn qua tỉnh Phú Yên chẳng hạn, các chủ phương tiện vẫn “rên” là cao, cộng với các “phụ phí” khác, giá thành vận tải ở nước ta vẫn ở mức cao hơn so với các nước trong khu vực.
Giá thành hàng hóa thường được tính bởi các yếu tố như giá thành sản xuất (nguyên liệu, nhân công…) cộng với các loại phí khác như quản lý doanh nghiệp, marketing, thuế, vận tải…, trong đó phí vận tải thường khá cao. Như vậy, nếu giá vận tải tăng cao, chắc chắn giá thành sản phẩm sẽ tăng theo, làm sao hàng hóa Việt Nam cạnh tranh nổi trên thương trường quốc tế, đặc biệt với hàng hóa xuất khẩu?
Câu hỏi này đặt ra để các cơ quan chức năng tính lại hiệu quả của đường cao tốc mà Nhà nước đang và chuẩn bị đầu tư xây dựng ở nhiều địa phương, để đường cao tốc thực sự là động lực giúp các vùng kinh tế phát triển toàn diện.
Trần Văn (NLD)