Tỷ lệ lấp đầy các khu công nghiệp trên cả nước hiện đạt 46%. Điều này đồng nghĩa còn một diện tích lớn đất của khu vực này chưa được sử dụng.
Nhiều ý kiến đã cho rằng, tình trạng trên đã là sự lãng phí lớn về nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, không chỉ dừng lại ở vấn đề lãng phí đất đai, các khu công nghiệp còn tạo một số hệ lụy xã hội trong tương lai nếu không được quan tâm ngay từ hôm nay.
Tỷ lệ lấp đầy khu công nghiệp không hẳn do các địa phương chỉ đua nhau xin được cấp phép khu công nghiệp mà không tính đến những khu vực này sẽ sản xuất cái gì, liên kết theo chuỗi sản xuất nào, những dự án nào được chấp nhận. Bởi thực tế việc sản xuất sản phẩm, hàng hóa nào, đặt nhà máy ở đâu là quyền của nhà đầu tư. Nhà đầu tư sẽ không bỏ vốn ra nếu tính toán rằng việc đầu tư không đem lại hiệu quả, bất kể sự ưu đãi của địa phương là như thế nào đi nữa. Chính quyền địa phương chỉ có thể khuyến khích nhà đầu tư hướng đến những dự án phù hợp thông qua các hoạt động xúc tiến đầu tư. Trong khi kinh tế thế giới, kinh tế trong nước khó khăn thì không thể lựa chọn dự án nữa mà điều được quan tâm nhất là kêu gọi được nhà đầu tư vào địa phương của mình.
Một vài ví dụ điển hình, khu công nghiệp Hòa Mạc rộng 131ha nhưng mới cho thuê được khoảng 5ha; khu công nghiệp Đồng Văn II có diện tích 320ha thì cho thuê được 65,8ha; khu công nghiệp Châu Sơn cho thuê được 37ha trên diện tích 115ha... Hay như tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long có 20 khu công nghiệp, với tổng diện tích 3.645ha, nhưng mới cho thuê được hơn 810ha, đạt tỷ lệ khoảng 22%. Như vậy, liệu tỷ lệ lấp đầy khu vực này thấp có phải do địa phương không xác định đúng lợi thế thu hút đầu tư của mình nên cho thành lập khu công nghiệp vượt quá khả năng?
Thực ra, đây không chỉ là hạn chế của mỗi địa phương mà mang tính toàn quốc. Việt Nam hiện vẫn còn một số nút thắt trong thu hút đầu tư nói riêng, cũng như phát triển đất nước nói chung như: cơ sở hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực, công tác xây dựng và thực thi quy hoạch... Tuy nhiên, không thể phủ nhận những nỗ lực trong cải cách hành chính, nâng cao tính cạnh tranh và cải thiện môi trường đầu tư của Chính phủ, các địa phương trong thời gian qua. Hơn nữa, hiện nay, các nhà đầu tư từ Nhật Bản, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang quan tâm đến Việt Nam do thị trường tiêu thụ, cũng như điều kiện sản xuất bị ảnh hưởng sau đợt động đất, sóng thần trong năm 2011. Vì vậy, mỗi địa phương cũng như các cơ quan quản lý cần đầu tư nghiên cứu yêu cầu của nhà đầu tư để có hướng quy hoạch, tổ chức các khu công nghiệp phù hợp.
Sự phát triển khu công nghiệp hiện nay không chỉ gây lãng phí về đất đai mà còn để lại hệ lụy về xã hội. Đó không chỉ là do đa số khu công nghiệp được xây dựng trên đất lúa khiến nông dân khu vực lân cận mất tư liệu sản xuất, phải trở thành lao động tự do, không chủ động cuộc sống của mình. Một vấn đề chưa được cơ quan chức năng cũng như nhà nghiên cứu chú ý đến là chính những người công nhân làm việc tại những khu vực này cũng có thể sẽ trở thành gánh nặng cho xã hội trong tương lai. Bởi như Chủ tịch Tổng liên đoàn lao động Việt Nam Đặng Ngọc Tùng đã nói, các nhà máy dệt may, thủy sản... thường chỉ sử dụng người lao động trong vòng từ 6 đến 10 năm. Sau đó, chủ sử dụng lao động sẽ sa thải những người này để tuyển dụng lực lượng làm việc mới. Nhiều người không có bảo hiểm, chưa được nâng cao nhiều về trình độ và đã qua độ tuổi có sức lao động tốt nhất thì liệu có thể tìm được việc làm mới thuận lợi hơn trước đây? Câu hỏi này không khó trả lời và cần được các cơ quan chức năng quan tâm thích đáng để sớm tìm giải pháp khắc phục.
Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, trên cả nước hiện có khoảng 260 khu công nghiệp được thành lập, với tổng diện tích đất tự nhiên 71.394ha. Trong đó, 173 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động, với tổng diện tích đất tự nhiên 43.718ha. Các khu công nghiệp được phân bổ trên 57 tỉnh, thành phố trên cả nước. Những con số này cho thấy hệ lụy xã hội của khu công nghiệp sẽ có phạm vi tác động lớn như thế nào. Do đó, vấn đề này cần được cơ quan chức năng cũng như tổ chức, nhà nghiên cứu quan tâm từ hôm nay.