Trong buổi họp báo ngày 5-4-2012, Thanh tra Chính phủ (TTCP) cho biết đã hoàn thành quá trình thanh tra tại Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) và phát hiện hàng loạt sai phạm trong quản lý, sử dụng vốn, tài sản, đầu tư xây dựng...
Cấp vốn, góp vốn vô tội vạ
Theo kết luận thanh tra, PVN có quỹ đầu tư phát triển được trích lập từ lợi nhuận sau thuế của công ty mẹ. Quỹ này được sử dụng để đầu tư cho các dự án trọng điểm về dầu khí, mở rộng hoạt động kinh doanh của công ty mẹ, góp vốn với các nhà thầu dầu khí và các đơn vị thành viên đầu tư ra bên ngoài.
Từ năm 2006 đến 2010, PVN đã cấp vốn cho các đơn vị phụ thuộc, góp vốn điều lệ cho các đơn vị, điều chỉnh vốn và các quỹ sai quy định bằng nguồn quỹ này. Cụ thể: PVN đã ứng trên 352 tỷ đồng cho dự án đường TP. Cà Mau đến khu công nghiệp Khí - Điện - Đạm Cà Mau và đường vào ấp Bao Nhàn, xã Hồ Thị Kỷ, là dự án không thuộc công trình dầu khí; sử dụng hơn 40 tỷ đồng từ Quỹ đầu tư phát triển để xây dựng đường giao thông xã Hồ Thị Kỷ; chi 20 tỷ đồng xây dựng Trường mẫu giáo Trà Mỹ (TP. Vũng Tàu).
Trong quản lý, sử dụng quỹ nghiên cứu khoa học và đào tạo và quỹ bảo đảm nghĩa vụ tài chính, PVN cũng mắc nhiều lỗi. Điển hình là việc đầu tư gần 12 tỷ đồng xây dựng trường Trung học phổ thông Đất Mũi ở Cà Mau. Tại thời điểm thanh tra, có 11 nhà thầu dầu khí đang khai thác thuộc đối tượng phải trích quỹ bảo đảm nghĩa vụ tài chính nhưng chỉ có ba nhà thầu thực hiện quy định này. Một số hợp đồng đã được phê duyệt kế hoạch thu dọn mỏ nhưng chưa chuyển tiền để lập quỹ.
Chính phủ cho phép nộp một số khoản tiền lãi dầu khí nước chủ nhà vào công ty mẹ. Từ năm 2006 đến 2010, tổng số tiền lãi dầu khí nước chủ nhà để lại tại PVN lên đến gần 35 ngàn tỷ đồng. Thanh tra đã phát hiện nhiều sai phạm trong việc quản lý, sử dụng khoản tiền khổng lồ này. Đơn cử là PVN sử dụng trên 15 ngàn tỷ đồng cho các hoạt động tài chính không thuộc dự án trọng điểm dầu khí.
PVN còn ứng gần 2 ngàn tỷ đồng theo chỉ đạo của Chính phủ cho các công trình ngoài hàng rào nhà máy lọc dầu Dung Quất và một số công trình thuộc các địa phương khác nhau kéo dài trong nhiều năm. Hiện nay, các đơn vị được ứng vốn đều không có kế hoạch trả nợ hoặc không có khả năng trả PVN còn tự ứng vốn cho các tỉnh Sóc Trăng, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Hậu Giang trên 622 tỷ đồng để giải phóng mặt bằng khi không có chỉ đạo của Chính phủ.
Đầu tư tài chính lợi nhuận thấp
Tính đến ngày 31-12-2010, tổng giá trị các khoản đầu tư tài chính ra ngoài công ty mẹ lên tới trên 114 ngàn tỷ đồng. Ngoài việc đầu tư tài chính theo hình thức đầu tư tại các công ty con 100% vốn nhà nước có tỷ lệ lãi suất trên vốn đầu tư cao, còn các công ty liên kết và đầu tư dài hạn khác, tỷ suất lợi nhuận thấp. Cụ thể, tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư bình quân trong năm năm của các công ty liên kết chỉ đạt 3,41%; đầu tư dài hạn đạt 6,53%. Tỷ suất lợi nhuận đầu tư tài chính cho các lĩnh vực khác như ngành phụ trợ, tài chính, bảo hiểm, ngân hàng, bất động sản chỉ đạt 2,82%.
Năm 2008, các tổng công ty thuộc PVN đã đầu tư vào 250 công ty con, công ty liên kết, công ty cấp 3 trên 9 ngàn tỷ đồng nhưng 51 công ty làm ăn không có lãi. Năm 2009 đầu tư vào 251 công ty nhưng 37 công ty không có lãi. Năm 2010, các tổng công ty đầu tư vào 304 công ty thì 42 công ty không lãi.
Từ 2006 đến 2010, PVN triển khai 384 dự án với tổng mức đầu tư trên 300 ngàn tỷ đồng và 16,9 tỷ USD. PVN và các đơn vị thành viên đã tự ý chỉ định thầu một số gói thầu với tổng giá trị 775 tỷ đồng và hơn 110 triệu USD, hơn 600 ngàn euro cho những đơn vị không thuộc tập đoàn. Việc làm này của PVN và các đơn vị thành viên vi phạm quy định về chỉ định thầu.
PVN giao cho Tổng công ty Thăm dò khai thác dầu khí (PVEP) làm chủ đầu tư dự án đóng mới tàu khảo sát địa chấn 2D. Ngày 13-1-2008, PVEP đã ký hợp đồng với một công ty của Na Uy mua tàu Pavlovsk (đã được hoán cải thành tàu địa chấn 2D) với giá 30 triệu USD. Theo quy định của Chính phủ, tàu biển đã qua sử dụng đăng ký lần đầu tại Việt Nam phải có tuổi tàu tính từ năm đóng tàu không quá 15 năm. Trên thực tế, tàu khảo sát địa chấn 2D được hoán cải từ tàu cá và được đóng mới từ năm 1983, có nghĩa là đã quá 10 năm so với quy định của Chính phủ. Vụ mua bán này khiến nhiều người liên tưởng đến vụ mua tàu Hoa Sen của Vinashin.
Nghiêm trọng nhất là vụ mua bán nhà đất tại 69 Nguyễn Du, Hà Nội. Đây là căn biệt thự thuộc sở hữu Nhà nước có diện tích đất gần 600 mét vuông. Năm 2008, TP. Hà Nội “bán” căn biệt thự này cho Tổng công ty cổ phần xây lắp dầu khí (PVC) để xây dựng trụ sở làm việc trong thời hạn 50 năm với điều kiện không được chuyển nhượng hoặc chuyển mục đích sử dụng. Ngày 31-12-2009, PVC ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất với Công ty cổ phần đầu tư khoáng sản Hợp Thành với giá trên 95 tỷ đồng (160,8 triệu/mét vuông). Việc mua bán này Công an Hà Nội đang điều tra, vì vậy TTCP chưa có kết luận.
Hồ Phương (CATPHCM)