Ngay khi Ngân hàng Nhà nước hạ lãi suất trần xuống 12%/năm từ 11/4, Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) lập tức đưa ra khuyến cáo, hạ lãi suất quá nhanh sẽ làm tăng rủi ro cho nền kinh tế Việt Nam trong ngắn hạn, làm suy yếu thị trường ngoại hối, tăng áp lực mới lên tiền đồng.
Những khuyến cáo này được đưa ra tại cuộc họp báo về tình hình kinh tế châu Á hôm 11/4 của ADB, đúng vào ngày bắt đầu áp dụng mức trần lãi suất mới hạ từ 13%/năm xuống 12%/năm theo yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước. Lãi suất và mức độ nới lỏng chính sách tiền tệ tài chính của Chính phủ trở thành tâm điểm trao đổi chủ yếu của cuộc họp này thay vì những lo ngại về tăng trưởng kinh tế hay lạm phát như mọi phiên trước.
Lo ngại Việt Nam hạ lãi suất quá nhanh
Trong báo cáo câp nhật phát triển kinh tế Việt Nam 2012, ADB khẳng định quan điểm, nếu như Chính phủ nới lỏng các chính sách tiền tệ tài khóa quá nhanh thì có thể sẽ có những bất ổn ở thị trường ngoại hối. Hạ lãi suất quá nhanh có thể đặt ra những áp lực mới lên đồng nội tệ của Việt Nam, làm ảnh hưởng niềm tin của nhà đầu tư và người tiêu dùng và suy yếu dự trữ ngoại tệ.
Chia sẻ sâu về vấn đề này, chuyên gia kinh tế trưởng của ADB, ông Dominic Mellor bày tỏ: "Rủi ro hiện nay rất cao, ổn định tài chính còn bấp bênh".
"Rủi ro đầu tiên là việc Chính phủ có thể hạ lãi suất quá nhanh. Trong vòng vài năm nay, gửi tiền đồng thực ra lãi suất là thực âm (lãi suất thực được hưởng của người gửi tiết kiệm trừ lạm phát). Trong những năm gần đây người dân gửi tiền đồng vào Ngân hàng nhưng sau 1 năm rút ra, lại không mua được cùng sản phẩm mà trước đó mua được. Nếu hạ lãi suất nhanh, lạm phát khoảng 14% mà lãi suất hạ xuống 12% thì lãi suất thực âm sẽ nới rộng hơn", ông Dominic phân tích.
Theo ông Dominic Mello, Chuyên gia của ADB, điều quan trọng là các nhà làm chính sách của Việt Nam không nên tính dựa trên lạm phát ngày hôm nay mà là dự báo lạm phát trong tương lai. Nếu có tiền, chúng ta xem gửi ngân hàng trong 1 năm hay đổi sang USD? Lãi suất thương mại hiện nay không nên tính toán theo lạm phát của ngày hôm nay, dù hiện là 14% so với cùng kỳ.
"Lãi suất hạ về 11-12%/năm là hợp lý nhưng phải trong điều kiện lạm phát năm nay ở mức 1 con số. Ngược lại, nếu tình hình tồi tệ hơn, lạm phát vẫn ở mức 2 con số như năm 2011 thì lãi suất phải được nâng lên để đảm bảo lãi suất thực dương cho người gửi tiền", ông Mellor nhấn mạnh.
Ông Tomoyuki Kimura, Giám đốc Quốc gia ADB tại Việt Nam lo ngại: "Chính phủ đã nới lỏng chính sách. Những động thái đó của Chính phủ có thể hiểu được là do lạm phát vừa qua đi xuống".
"Nhưng nới lỏng chính sách như thế nào là vừa phải, tôi nghĩ còn phục thuộc lạm phát được kìm hãm tốt như thế nào và giao dịch ngoại hối, tăng trưởng kinh tế ra sao. Quan điểm của chúng tôi là Chính phủ cần duy trì lãi suất thực dương của người gửi tiền 1-2% là hợp lý đối với lãi suất ngân hàng", ông Tomoyuki Kimura nói.
"Hiện Chính phủ sử dụng công cụ hành chính và thị trường để kiểm soát lạm phát. Tôi nghĩ trong bối cảnh hiện nay, với khó khăn tăng trưởng thì việc Chính phủ cần làm là thực hiện một loạt giải pháp khác nhau chứ không chỉ là một giải pháp để có thể đạt được mục tiêu kiềm lạm phát và tăng trưởng kinh tế", vị giám đốc này nói.
Theo đó, các chuyên gia của ADB đều khuyến cáo mạnh mẽ: "Chính phủ phải cẩn trọng khi nới lỏng chính sách vì mục tiêu hàng đầu năm nay là kiềm chế lạm phát một con số."
Hơn nữa, một đặc thù ở Việt Nam, đó là yếu tố tâm lý người dân hiện nay không tin tưởng đồng nội tệ mà vẫn mong muốn đầu tư vàng và ngoại tệ để đảm bảo giá trị tiền của mình. Cán cân thanh toán hiện nay của Việt Nam còn nhiều sai số dẫn tới dự trữ vàng và ngoại hệ ngoài hệ thống ngân hàng hiện nay rất lớn. Con số này ước tính lên tới 18 tỷ USD trong giai đoạn 2009-2011.
Dự trữ ngoại tệ đã được khôi phục một phần nhưng vẫn ở mức thấp, sẽ không đủ cho Việt Nam ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài hay nói cách khác, nền kinh tế Việt Nam vẫn dễ bị tổn thương.
Vì thế, Chính phủ càng cần thận trọng khi đưa ra quyết sách trong tương lai, các chuyên gia ADB khuyến cáo.
Việt Nam sẽ tiếp tục nới lỏng tiền tệ?
Theo báo cáo, ADB dự báo tăng trưởng của Việt Nam sẽ chậm lại ở mức 5,7% trong năm 2012, sau đó tăng lên 6,2% trong năm 2013. Lý do là thương mại đầu tư trên toàn cầu hồi phục trở lại và ADB cũng tiên đoán, Chính phủ có thể sẽ nới lỏng tiền tệ vào các năm tiếp theo.
Lạm phát trung bình có thể giảm xuống mức sát dưới ngưỡng hai con số trong năm nay, với điều kiện các chính sách được duy trì đủ chặt chẽ. Tuy nhiên, lạm phát lõi, không bao gồm lương thực và năng lượng sẽ khó mà giảm hơn. Đến năm 2013, lạm phát vẫn có thể sẽ lại tăng lên 11,5% song hành với tăng trưởng kinh tế, giá lương thực thế giới tăng cao, đặc biệt là xu hướng tăng giá nhiên liệu và lương thực.
Ông Dominic Mellor cho rằng, GDP của Việt Nam hiện phụ thuộc nhiều vào lượng xuất khẩu. Năm ngoái xuất khẩu về lượng và giá đều tăng nên đã hỗ trợ tăng trưởng GDP của Việt Nam. Nhưng nếu thời gian tới tình hình kinh tế thế giới xấu đi thì sẽ ảnh hưởng đến tăng trưởng của Việt Nam. Đặc biệt là nền kinh tế EU tồi đi thì sẽ ảnh hưởng đến tài trợ thương mại và vốn từ khu vực này cho Việt Nam.
Nói về lạm phát, ông Tomoyuki Kimura, cho biết, lương thực là tác nhân gây ra lạm phát cao năm ngoái và Chính phủ đã đưa biện pháp thắt chặt tài chính và tiền tệ. Tuy nhiên, câu hỏi là Chính phủ phải làm gì để việc đó không diễn ra, để tăng trưởng bền vững và không rủi ro. Để làm được thì nền kinh tế phải vượt qua được các thách thức trung và dài hạn.
Lạm phát có nguyên nhân sâu sa là tính thiếu hiệu quả của nền kinh tế, đặc biệt là thiếu minh bạch và hiệu quả của DNNN và thiếu minh bạch hệ thống tài chính. Nếu không giải quyết được thì Việt Nam không tăng trưởng cao và lạm phát thấp, ông Kimuranói.
Theo phân tích của ADB, đảm bảo an toàn cho ngành ngân hàng cần phải là ưu tiên trước mắt. Yêu cầu dài hạn là xây dựng một hệ thống tài chính đa dạng và hiệu quả, có thể huy động được nguồn vốn đáp ứng cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế 7-8% giai đoạn 2011-2020.
Song điều kiện tiên quyết để đạt mục tiêu này cũng chính là phải nhanh chóng cải cách khu vực doanh nghiệp Nhà nước, nâng cao hiệu quả kinh tế.
Phạm Huyền (VEF.VN)