Ngày 3.5, Viện Kinh tế Việt Nam đã tổ chức Hội thảo tái cấu trúc đầu tư công và tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước. Hàng loạt vấn đề “không giống ai” trong sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam đã được các chuyên gia kinh tế vạch ra.
Bao nhiêu vốn cho đủ
Theo tiến sĩ Trần Đình Thiên - Viện Kinh tế Việt Nam, từ khi Việt Nam gia nhập WTO (năm 2007) đến nay, cơ hội phát triển của nền kinh tế Việt Nam có rất nhiều, tiềm năng phát triển lớn. Song nền kinh tế càng phát triển thì càng bị mất cân đối, rơi vào tình trạng lạm phát cao và bất ổn vĩ mô kéo dài.
Sự tái diễn lạm phát qua từng năm và sự xói mòn lòng tin thị trường trong thời gian qua không chỉ cho thấy tình trạng có vấn đề nghiêm trọng của mô hình tăng trưởng và cơ cấu bên trong của nền kinh tế. Và càng bộc lộ những yếu kém trong cách thức hành động để ổn định tình hình, khôi phục cơ sở tăng trưởng bền vững. Và muốn quản trị vĩ mô, không thể hành động theo cách “cứ tập trung lo giải cho xong những bất ổn ngắn hạn, sau đó bắt tay vào tái cấu trúc” - ông Trần Đình Thiên nhấn mạnh.
Cũng theo tiến sĩ Trần Đình Thiên, hiện nền kinh tế Việt Nam mới đạt quy mô GDP 130 tỉ USD. Để sản xuất ra 130 tỉ USD đó, nền kinh tế gồm có: Hơn 100 ngân hàng và chi nhánh nước ngoài đang hoạt động, bình quân mỗi một ngân hàng phục vụ cho việc tạo ra hơn 1 tỉ USD GDP, ngoài ra còn có hàng trăm các Cty chứng khoán, Cty tài chính; 100 cảng biển và mỗi cảng biển cũng chỉ phục vụ cho việc sản xuất ra khoảng 1 tỉ USD; 18 khu kinh tế ven biển, gần 30 khu kinh tế cửa khẩu, hơn 280 khu công nghiệp và hơn 650 cụm công nghiệp... theo bất cứ chuẩn mực nào thì sự phân bố công nghiệp như vậy đều cho thấy sự dàn trải, phân tán và lãng phí nguồn lực. Trong vòng 10 năm Việt Nam có thêm 233 trường cao đẳng, đại học, tính trung bình mỗi tháng cả nước có thêm 2 trường từ đó thấy sự dễ dãi trong việc xây dựng một cấu trúc phát triển thuộc đẳng cấp cao nhất.
Từ cách thức tăng trưởng đầy tham vọng này, các diễn giả tham dự hội thảo đặt câu hỏi: Việt Nam cần bao nhiêu vốn để đạt các mục tiêu mà vẫn đảm bảo được tính hiệu quả? Sự dàn trải đầu tư quá rộng và mỏng trong khi năng lực quản trị có hạn và trong bối cảnh một nền kinh tế chuyển đổi - hội nhập quốc tế nhanh thì hậu quả sẽ là gì?
Cần xóa “khoán đầu tư công”
Theo tiến sĩ Võ Đại Lược - Viện Kinh tế và Chính trị thế giới, thì việc đầu tư dàn trải kém hiệu quả chính là sự quá dễ dãi trong việc phân cấp và quản lý đầu tư công. Do đó cần đổi mới việc quản lý các vùng kinh tế. Về điều này ông Lược cho biết: Luật Đầu tư ngân sách năm 2004 quy định các dự án đầu tư được phân ra 4 nhóm: Dự án quan trọng quốc gia do Quốc hội quyết định. Còn các nhóm A từ 200 tỉ đồng trở lên, nhóm B từ 30 tỉ đồng đến 600 tỉ đồng, nhóm C từ 30 tỉ đồng trở xuống đều được phân chia cho các ngành và địa phương tự xét duyệt. Nghị định trên hầu như đã giao quyền cho các ngành và địa phương thẩm định và quyết định đầu tư theo kiểu “khoán trắng” cho các cơ quan trung ương giám sát, kiểm tra chiếu lệ theo kiểu hình thức, không có chế tài kỷ luật nghiêm ngặt. Do vậy, việc quản lý điều chỉnh vĩ mô trong đầu tư công đang bị buông lỏng.
Theo tiến sĩ Võ Đại Lược, tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước không chỉ theo hướng tiết kiệm chi tiêu, không kinh doanh các lĩnh vực ngoài ngành được giao...; mà quan trọng hơn là phải giảm tỉ trọng của khu vực doanh nghiệp nhà nước từ 28% GDP hiện nay xuống còn khoảng 15% GDP và thực hiện quản trị doanh nghiệp theo chế độ quản lý xí nghiệp hiện đại của OECD. Thủ tướng không nên trực tiếp chỉ đạo các tập đoàn kinh tế mà nên giao các bộ ngành quản lý. Đặc biệt, Chính phủ nên sớm ban hành Luật Đầu tư công theo hướng hiện đại và thông lệ quốc tế. Đồng thời, sửa đổi các luật liên quan đến đầu tư công như Luật Đấu thầu, Luật Xây dựng, Luật Ngân sách, Luật Đất đai, Luật Phòng, chống tham nhũng... theo tinh thần của Luật Đầu tư công sẽ được soạn thảo.
Theo ông Vũ Tuấn Anh - Viện Kinh tế Việt Nam, một trong những thách thức lớn nhất đối với Việt Nam hiện nay lại chính là các bất cập về năng lực quản lý của bộ máy, vốn là mối đe dọa nghiêm trọng đến hiệu quả đầu tư và tăng trưởng trong tương lai. Vì vậy, đồng thời với trao quyền, cần có chương trình và giải pháp để nhanh chóng nâng cao năng lực cho các cơ quan này.
Công Thắng (Lao động)