Sau sự cố rò rỉ nước ở thuỷ điện Sông Tranh 2 (Quảng Nam), nhiều vấn đề liên quan đến thuỷ điện được “lật lại” và đang thu hút sự quan tâm của nhiều người.
Điều nghịch lý lớn nhất là cả nước đã xây dựng hàng trăm thuỷ điện lớn nhỏ, nhưng hiện nay chưa có bất cứ một văn bản nào, một quy chuẩn nào cho việc xây dựng các công trình thuỷ điện. Đó là một trong những bất hợp lý được nêu ra tại hội thảo “Phát triển thuỷ điện bền vững – các bài học và khuyến nghị” do Mạng lưới sông ngòi Việt Nam phối hợp với đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Nam vừa tổ chức.
| Khu du lịch Sa Pa là khu du lịch sinh thái nổi tiếng cả nước với di sản ruộng bậc thang kỳ vĩ đang bị hàng loạt thủy điện vừa và nhỏ tàn phá, gây ô nhiễm môi trường. Ảnh: Minh Đức |
Tiêu chuẩn Mỹ sao lại mời Trung Quốc khắc phục sự cố?
GS.TS Vũ Trọng Hồng, chủ tịch hội Thuỷ lợi Việt Nam cho rằng có quá nhiều bất cập cũng như việc không minh bạch thông tin của chủ đầu tư đối với sự cố ở thuỷ điện Sông Tranh 2. “Chủ đầu tư công bố xây dựng thuỷ điện này theo tiêu chuẩn của Nga và Mỹ là một minh chứng rõ ràng cho việc áp dụng tiêu chuẩn nửa vời”, ông Hồng nói.
Ông Hồng đặt vấn đề: tại sao áp dụng tiêu chuẩn Nga và Mỹ mà lại phải đi mời chuyên gia Trung Quốc xử lý sự cố? Phải chăng đây là một kiểu “mượn” công nghệ Trung Quốc. Trong khi đó Trung Quốc giữ bí mật công nghệ, muốn đâu mua đó nên bị phụ thuộc.
TS Lê Anh Tuấn, trường đại học Cần Thơ cũng cho rằng cần xem xét lại việc sử dụng công nghệ Trung Quốc, hoặc xem xét lại hợp đồng với phía Trung Quốc, bởi theo thống kê ngay tại Trung Quốc đã có đến 40% số thuỷ điện công nghệ bêtông đầm lăn không an toàn.
“Sau khi sự cố thuỷ điện Sông Tranh 2 xảy ra, nhiều người giật mình vì bây giờ mới lập quy chuẩn về thuỷ điện là quá trễ. Phải chăng chúng ta đã chỉ nhìn thấy cái mặt lợi kinh tế của thuỷ điện mà bỏ qua những yếu tố liên quan đến dân sinh, đến môi trường sống?”, GS.TS Vũ Trọng Hồng nói.
| “Chúng ta không được bảo thủ, đừng bao giờ nghĩ là chúng ta không sai. Chúng ta đã rất sai lầm khi làm thuỷ điện mà không tính toán đến những hậu quả của nó. Tôi mong muốn, tất cả đều phải nhìn thẳng vào vấn đề, phải đưa ra tất cả tình huống, kịch bản cụ thể cho mỗi công trình thuỷ điện”. Ông Lê Phước Thanh (chủ tịch UBND tỉnh kiêm trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Nam) |
Ngoài thuỷ điện Sông Tranh 2, hiện nhiều thuỷ điện trên cả nước xây dựng theo công nghệ bêtông đầm lăn. Tuy nhiên, theo các đại biểu tham dự hội thảo, đập thuỷ điện được xây dựng bằng bêtông đầm lăn đến nay chưa có ai duyệt, khi đưa vào Việt Nam chưa qua thử nghiệm. Bộ Xây dựng và bộ Công thương không trả lời được vấn đề này sau sự cố Sông Tranh 2.
Lợi ích “biến dạng”
Hầu hết các đại biểu đều cho rằng những bất cập đang dần lộ rõ trong công tác quản lý xây dựng và vận hành các công trình thuỷ điện. Chính vì vậy, mục tiêu đặt ra ban đầu của việc xây dựng thuỷ điện đã có sự thay đổi, thậm chí đang gây ra nhiều hệ lụy chưa lường trước được.
Theo GS.TS Đào Trọng Hưng, thành viên Mạng lưới sông ngòi Việt Nam, thuỷ điện gây mất rừng nghiêm trọng. Theo ước tính, trung bình để làm 1MW điện phải mất đến 16ha rừng. Đến nay có đến 119 thuỷ điện liên quan đến 47 khu rừng đặc dụng, mỗi khu bảo tồn của vườn quốc gia phải cõng 2,5 dự án thuỷ điện.
“Có không ít dự án phá rừng mang tên thuỷ điện, nhất là các thuỷ điện vừa và nhỏ nhưng các doanh nghiệp lách luật, lợi dụng tàn phá rừng, lấy gỗ khá lớn. Nỗi đau lớn nhất là hàng vạn người dân hy sinh, nhường đất xây dựng thuỷ điện lại phải sống thiếu đất canh tác, khốn khổ ở khu tái định cư buộc phải phá rừng, phát nương, làm rẫy để sinh sống”, GS.TS Hưng cảnh báo.
Ông Nguyễn Văn Sỹ, phó bí thư tỉnh uỷ, chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Nam cho rằng đến lúc cần phải xem xét lại các lợi ích của thuỷ điện vì thực tế lợi ích đó đang đi theo hướng ngược lại. Đời sống người dân vùng dự án thuỷ điện có thay đổi nhưng là đổi thay theo hướng…tiêu cực.
Thanh Trà (SGTT)
Thuỷ điện chiếm vườn quốc gia
Vườn rừng quốc gia cần được bảo vệ nghiêm ngặt, nhưng lại có nhiều dự án thuỷ điện ở khu vực đầu nguồn. Cụ thể như vườn quốc gia Cát Tiên đến sáu dự án, Hoàng Liên năm dự án, khu bảo tồn Sông Tranh bảy dự án, khu du lịch sinh thái Sa Pa nổi tiếng cả nước trong bán kính 10km2 gánh đến sáu dự án thuỷ điện vừa và nhỏ ...
Các chuyên gia lo ngại, việc xây dựng công trình thuỷ điện tràn lan đã gây ra tình trạng hàng loạt “dòng sông chết”, ô nhiễm nguồn nước nghiêm trọng. Hơn 90% công trình thuỷ điện trong cả nước chưa thể đảm nhận nhiệm vụ điều tiết lũ vào mùa mưa và điều tiết nước cho vùng hạ du vào mùa khô hạn.
Minh Đức