Trong điều kiện đầy khó khăn khách quan và chủ quan của nền kinh tế từ năm 2011 đến nay, tình hình hoạt động của các doanh nghiệp (DN), đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, sa sút nghiêm trọng. Một tín hiệu đáng mừng trong những ngày qua là gói giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp trị giá trên 29.000 tỷ đồng đã được Bộ Tài chính công bố, trong đó chủ yếu là giãn thuế, hoãn thu phí nhằm làm cho các DN "dễ thở" hơn phần nào.
Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia kinh tế, đây vẫn chỉ là giải pháp trước mắt và rất cần những giải pháp trong dài hạn hơn.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Vũ Thị Mai cho biết, trong gói biện pháp trị giá khoảng 29.000 tỷ đồng mà Bộ Tài chính đề xuất thì giãn thuế khoảng 16.000 tỷ đồng (VAT khoảng 12.300 tỷ đồng và giãn thuế thu nhập doanh nghiệp 3.500 tỷ đồng). Còn lại là các giải pháp tài chính trực tiếp giảm chi phí như miễn giảm thuế thu nhập DN và thuế khoán đối với hộ kinh doanh, thuế môn bài sẽ ở mức khoảng 4.100 tỷ đồng; giảm 50% tiền thuê đất cho DN khoảng 1.500 tỷ đồng; lùi thời hạn thu phí bảo trì đường bộ khoảng 3.000 - 3.200 tỷ đồng và các giải pháp về chi tiêu trị giá khoảng 2.670 tỷ đồng.
Dư luận cho rằng gói hỗ trợ là chính sách đáng hoan nghênh vì sẽ là động lực giúp doanh nghiệp yên tâm, vực dậy hoạt động kinh doanh, khôi phục sức khỏe của nền kinh tế. Trong khi đó gói hỗ trợ cũng không gây ảnh hưởng khiến lạm phát tăng trở lại.
Theo ông Vũ Như Thăng, Viện trưởng Viện kinh tế Chiến lược Tài chính (Bộ Tài chính), đối tượng chọn để gỡ thuế lần này là những DN vừa và nhỏ sử dụng nhiều lao động, do những DN này có thể thích ứng với chính sách cực nhanh. Theo tính toán, gói hỗ trợ về thuế cho DN sẽ giúp có thêm 1% tăng trưởng GDP năm 2012.
Mặc dù gói hỗ trợ là tín hiệu tốt đối với thị trường nhưng nhiều chuyên gia kinh tế vẫn cho rằng đây là chính sách cần nhưng chưa đủ. Theo họ, thời điểm đưa ra gói hỗ trợ đã bị chậm, gói hỗ trợ đưa ra khi khó khăn của DN không chỉ ở việc đóng thuế mà khó khăn nhiều nhất là do tồn kho nhiều, sức mua giảm.
Theo ông Cao Sỹ Kiêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, gói hỗ trợ chỉ có tác dụng hạn chế vì chủ yếu chỉ là giãn thuế, các DN phải tạo ra nguồn để nộp cho những năm sau. Chưa kể, hai khoản giãn lớn là VAT và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) chỉ có tác dụng giúp những DN đang bán được hàng, có thu nhập và có lãi, còn những DN đang bị tồn kho, lỗ vốn thì không có tác dụng.
Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng gói giải pháp chủ yếu liên quan đến thuế VAT và thuế TNDN chỉ có lợi hơn cho các doanh nghiệp làm ăn thuận lợi, tức là có nhiều doanh thu và lợi tức. Còn đại đa số các doanh nghiệp đang “hấp hối” thì điều họ cần hơn là thuốc chữa bệnh chứ không phải thuốc bổ. Theo đại diện một doanh nghiệp tại Hà Nội, hơn 1 năm nay doanh số công ty rất thấp, do vậy có được miễn thuế hay không miễn thuế cũng không tác động nhiều tới doanh nghiệp. Theo DN này, vấn đề khó khăn nhất hiện nay của DN là hàng tồn kho nhiều và đang "bị ép giá đầu vào lẫn giá đầu ra” trong khi lãi suất vẫn đang cao và rất khó tiếp cận được vốn.
Theo Bộ Tài chính, chỉ số tồn kho của DN tại thời điểm 1/4 của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 32,1%, mức tăng tương đối cao so với cùng kỳ các năm trước. Trong đó tập trung vào một số ngành như chế biến và bảo quản rau quả (tăng 94,8%), phân bón (tăng 63,4%), xi măng (tăng 44,2%), xe máy (tăng 38,9%), sản xuất trang phục (tăng 35,6%), chế biến thủy sản (tăng 35,2%), sản xuất xe có động cơ (tăng 31,6%).
Đại diện một doanh nghiệp may mặc tại Bắc Giang cho rằng, hiện doanh nghiệp đang lỗ nên việc cắt giảm thuế cũng không thực sự cần thiết lúc này.
Một vấn đề khác cũng được nhiều chuyên gia kinh tế nhắc đến đó là gói hỗ trợ 29.000 tỷ đồng là không nhiều nên cần phải lựa chọn đúng những DN đang gặp khó khăn thật sự do những nguyên nhân chủ quan nhưng vẫn có khả năng "đứng dậy” và khả năng cạnh tranh cao. Khi thực hiện gói hỗ trợ này phải tránh hình thức tiếp cận gói hỗ trợ bằng các mối quan hệ thân quen, mặc cả, "đi đêm”, nên thực hiện minh bạch, đúng quy trình và tiêu chuẩn. Có như vậy mới tạo được lòng tin cho DN.
TS Trần Hoàng Ngân, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tiền tệ Quốc gia, Ủy viên Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, cho rằng việc đưa ra gói hỗ trợ DN là đúng, nhưng đó mới chỉ là nhìn từ phía Bộ Tài chính. Vấn đề hiện nằm ở chỗ toàn bộ những giải pháp mà Chính phủ đưa ra chỉ là những giải pháp ngắn hạn, mang tính hỗ trợ tạm thời. Cái cần là phải có tầm nhìn trung và dài hạn.
Cùng chia sẻ quan điểm này, ông Cao Sỹ Kiêm cho rằng, nguồn tài chính này mới chỉ ở mức “hỗ trợ” còn giải quyết vấn đề khôi phục sức khoẻ cho DN cần những giải pháp dài hơi. Gói hỗ trợ về thuế chỉ mang tính chất chia sẻ trước mắt, cái cần là phải nuôi dưỡng nguồn thu. Điều này sẽ hỗ trợ sản xuất, đồng thời tạo ra vòng quay nhanh tiền trong lưu thông. Vấn đề gốc đó là trong bức tranh kinh tế từ nay đến 2015, Chính phủ phải đưa ra một cam kết chắc chắn là tới đó sẽ kéo giảm lạm phát xuống còn từ 5-7%.
Theo TS Trần Hoàng Ngân, Ngân hàng Nhà nước cần phải tiếp tục giảm lãi suất nữa. Để làm được như vậy, cần đẩy mạnh tái cơ cấu kinh tế và điều hành chính sách lãi suất theo lạm phát mục tiêu để lãi suất nằm ở mức thấp, khuyến khích DN vay tiền. Chính phủ cần đưa ra cam kết lãi suất ở mức thấp trong thời gian lâu dài. “Mục tiêu chính là phải ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì lạm phát ở mức thấp, tăng trưởng GDP năm 2012 ở mức 5,5% là vừa” - ông Ngân nhấn mạnh.
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, để giúp cho doanh nghiệp xây dựng các kế hoạch kinh doanh dài hạn thì vấn đề mấu chốt phải là các giải pháp thuế có tính ổn định dài hạn. Về lâu dài nên giảm thuế thu nhập doanh nghiệp từ 25% xuống còn 20% vì mức thuế thu nhập doanh nghiệp hiện rất cao.
Theo TS Lê Đăng Doanh, cần phải mở thêm một “cánh cửa” khác để cứu DN. Cụ thể, Nhà nước nên nghiên cứu thành lập một quỹ hỗ trợ DN dưới dạng Quỹ bảo lãnh tín dụng DN, hỗ trợ vay giá rẻ với các DN nào có thị trường, có chiến lược kinh doanh, bạn hàng... Quy mô của quỹ này có thể không cần lớn, chỉ cần vài trăm tỉ đồng và lấy từ nguồn vay của Ngân hàng Thế giới hay Ngân hàng Phát triển Châu Á, tuy ít nhưng “liệu cơm gắp mắm” sẽ giúp được DN, và như thế sẽ thiết thực hơn.
Quốc Huy (Tầm nhìn)