Một nội dung quan trọng thu hút được nhiều sự chú ý của ĐB Quốc hội cũng như các chuyên gia kinh tế trong tuần làm việc đầu tiền của kỳ họp thứ 3, QH khóa XIII là Đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao hiệu quả, năng suất và năng lực cạnh tranh. Không nhận diện thẳng thắn mô hình kinh tế hiện tại, lại chưa rõ sẽ dựa vào nguồn lực nào để triển khai, đề án đang khiến nhiều chuyên gia kinh tế cảm thấy thiêu thiếu và có phần mông lung.
Sau những thảo luận thẳng thắn ở Thường vụ, nội dung bản đề án không có nhiều sửa đổi. Ðề án tổng thể hướng tới năm 2020 nhất quán 4 mục tiêu: góp phần tăng trưởng kinh tế ở mức hợp lý, ổn định kinh tế vĩ mô, giải quyết tốt các vấn đề an sinh xã hội; thiết lập phát triển cân đối hợp lý giữa các địa phương, vùng miền trên cả nước; cải thiện, nâng cấp trình độ phát triển các ngành và toàn bộ nền kinh tế, trong đó, các ngành sử dụng công nghệ cao, có giá trị gia tăng cao từng bước trở thành những ngành kinh tế chủ lực của nền kinh tế và góp phần xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, củng cố vị thế quốc gia trong quan hệ quốc tế. Ðề án nêu định hướng chung về tái cơ cấu 3 lĩnh vực thị trường tài chính, đầu tư công và doanh nghiệp nhà nước (DNNN).
Góp ý sâu chi tiết nội dung đề án, nhiều đại biểu băn khoăn khi nội dung đề án hướng đến nhiều chỉ tiêu nhưng không đề ra phương hướng thực hiện cụ thể và nhiều mục tiêu đó chưa thực tế trong một bối cảnh kinh tế khó khăn.
Về tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, đại biểu Nguyễn Ngọc Hòa (TP.HCM) cho rằng muốn tái cơ cấu được như đề án thay đổi toàn diện, từ việc tuyển dụng nhân lực, từ cơ chế cho người đứng đầu. Ông Hòa băn khoăn khi một đề án kinh tế rất lớn nhưng không thấy nói sẽ cần bao nhiêu tiền đề thực hiện và sẽ phân bổ như thế nào.
Ðại biểu Trương Trọng Nghĩa (TP.HCM) thì cho rằng vì nền kinh tế đang lâm bệnh nên chúng ta mới tái cơ cấu. Ðó là một sự tái cơ cấu không bình thường, nói đúng hơn là chữa bệnh, nên cần bắt bệnh cho đúng thì mới chữa được. Con người nào, cơ chế nào không tốt, không phù hợp thì phải thay đổi, chứ không thể để chạy vòng vòng, từ nơi này chuyển qua nơi kia.
Ðại biểu Trần Hoàng Ngân (TP.HCM) cho rằng không nên tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng quá thiên về xuất khẩu. Bởi lẽ chúng ta có nền kinh tế nội địa 88 triệu dân, đó là thị trường chủ lực nhất chứ không phải là phụ thuộc vào xuất khẩu, để khi kinh tế thế giới có vấn đề thì chúng ta cũng lâm bệnh theo.
Cũng chung nhận định trên, đại biểu Nguyễn Bá Thanh (Ðà Nẵng) thẳng thắn: “Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước có phải là cứ tách cái này nhập với cái kia?”. Ông Thanh cảnh báo tiếp: “Nguy hiểm nhất là Quốc hội không có thông tin chính xác về doanh nghiệp. Nội cái chuyện tàu thủy thôi tôi thấy đã đổ xuống không biết bao nhiêu tiền”. Bởi thế theo ông Thanh, bây giờ đặt vấn đề tái cơ cấu nền kinh tế theo chiều sâu là khó có cơ sở. Và trước khi nói tái cơ cấu, hãy xem có kiểm soát được các DNNN hay không. Nếu không có cơ chế kiểm soát được thì những nơi đang nắm nhiều vốn, nhiều tài nguyên, nhiều cơ chế ưu đãi này của nền kinh tế sẽ lại là tác nhân khiến tái cơ cấu không thành công.
“Không có gì mới. Ðề án tái cơ cấu tổng thể kinh tế vẫn mang dáng vẻ của kế hoạch 5 năm hay to hơn nữa là chiến lược 10 năm vừa được thông qua trong Ðại hội XI vừa rồi”, chuyên gia kinh tế Vũ Ðình Ánh bình luận. Lý giải điều này, TS Vũ Ðình Ánh nói, Hội nghị Trung ương 3 đặt vấn đề triển khai tái cơ cấu nền kinh tế, tập trung nhấn mạnh 3 bộ phận: đầu tư công, doanh nghiệp Nhà nước và hệ thống tài chính – ngân hàng. Nhưng rõ ràng, đã tái cơ cấu thì không thể tách bạch ra từng bộ phận được. Do đó, đề án này ít nhất phải là một dạng tổng hợp của cả 3 đề án “lẻ” kia và đưa ra các nguyên tắc chủ đạo để xử lý mối quan hệ giữa các bộ phận. Vì lẽ đó, bản đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế giống như bản hệ thống lại các vấn đề và giải pháp đã và đang triển khai trên từng lĩnh vực là tất yếu.
Bày tỏ quan điểm về đề án tái cơ cấu, TS Lê Ðăng Doanh chia sẻ, điểm quan trọng nhất là cần phải cải cách thể chế, bộ máy Nhà nước, luật pháp mới tái cấu trúc được nền kinh tế. Ðề án tái cơ cấu tổng thể sẽ phải bổ sung phần này và gắn kết với các phần khác. “Ba lĩnh vực tái cấu trúc có liên hệ mật thiết với nhau nên cần phải giải quyết các vấn đề liên ngành như giữa tái cấu trúc DNNN với tái cấu trúc ngân hàng, với tái cấu trúc đầu tư công. Nói cách khác, sẽ cần phải xây dựng một đề án tái cấu trúc kinh tế tổng thể, bao gồm cả tái cấu trúc và cải cách thể chế, có bước đi, trình tự thứ tự ưu tiên rõ ràng để Quốc hội thông qua”, TS Lê Ðăng Doanh kiến nghị.
Khánh An (Công luận)CHƯA XỨNG TẦM ĐỀ ÁN
Đại biểu Trần Du Lịch (TP.HCM) băn khoăn: “Tôi nghĩ không nên gọi là đề án, bởi không đưa ra quyết sách gì, không có gì trình để Quốc hội phải ra nghị quyết thì không thể gọi là đề án”. Đồng tình, đại biểu Nguyễn Ngọc Hòa (TP.HCM) cũng nhận định đề án mới chỉ có cái khung, còn cốt lõi bên trong là giải pháp, cơ chế và nguồn lực để triển khai thì chưa nêu được.Đại biểu Trần Hoàng Ngân (TP.HCM) cũng cho rằng “đây chỉ mới là dự án tiền khả thi, đọc thú vị nhưng làm thì không biết phải làm như thế nào”. Đề án nói chung chung như vậy, hỏi có tán thành không thì tôi cũng tán thành thôi, chứ thật sự tôi muốn nghe cái cụ thể, đã ra Quốc hội thì phải có nghị quyết.