Các chuyên gia kinh tế cho rằng, đã đến lúc cần phải phân bổ lại nguồn lực từ các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) cho doanh nghiệp tư nhân (DNTN) - thành phần kinh tế vốn dĩ chịu thiệt thòi đủ bề trong thời gian qua. Trao cho họ cơ hội để trở thành “quả đấm thép” của nền kinh tế.
Quá trình tái cấu trúc DNNN, các chuyên gia đều cho rằng, chưa nói đến cách làm và triển khai như thế nào mà vấn đề đầu tiên, xuyên suốt phải xác lập lại vai trò, vị thế của khối DNNN và DNTN.
|
| Cái mà chúng ta cần là trao cho họ các cơ hội ngang bằng với DNNN, ưu đãi đất đai, hạ tầng và cả chính sách thuế để họ phát triển vươn lên tầm khu vực và thế giới |
|
| Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách Quốc hội Phùng Quốc Hiển | ||
Số liệu của Bộ Kế hoạch - Đầu tư cho thấy, đóng góp của khu vực DNNN vào tăng trưởng GDP đã giảm rất nhanh từ mức 33% trong giai đoạn 2001-2005 xuống chỉ còn 19% trong giai đoạn 2006-2010, trong khi đó đóng góp của khu vực doanh nghiệp dân doanh tăng từ 45% lên 54% trong cùng thời kỳ.
Cần được nhìn bằng con mắt khác
Trao đổi với Thanh Niên, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, nhà nước đang có một suy nghĩ là các dự án lớn, quan trọng DNTN chưa có khả năng làm. Đó là một sai lầm lớn, bởi DNTN chỉ yếu kém vào thời kinh tế mới cải cách, còn hiện nay sau mấy chục năm họ đã trưởng thành, lớn mạnh thực sự. “Nhà nước cứ nói DNTN không có khả năng, không muốn làm nhưng đã bao giờ trao cho họ cơ hội. Bao nhiêu miếng bánh ngon dành hết cho DNNN hoặc ưu ái cho DN đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Ngay cả các dự án hợp tác công tư PPP đang thí điểm cũng chỉ kêu gọi FDI. Các DNTN cần được nhìn bằng con mắt khác”, bà Lan nói.
Những việc cần làm ngay khi tái cơ cấu, theo bà Lan phải giải quyết tình trạng nhà nước “đẻ” ra một loạt tập đoàn (TĐ), tổng công ty (TCT) đá lấn sân sang các lĩnh vực không phải chuyên ngành của mình, tranh giành với DNTN, hậu quả khối này bị chèn ép, bị đánh bật và không có cơ hội được đầu tư, phát triển. Cuối cùng trong khi DNTN co cụm thì các TĐ, TCT để lại một đống nợ nần, kèm theo tham nhũng, thất thoát trước lúc rút lui.
Thậm chí, ngay cả ngành nghề kinh doanh chính nếu DNNN không làm được thì cũng phải “cắt”, ngoại trừ lĩnh vực thiết yếu đối với nền kinh tế như an ninh năng lượng, quốc phòng, an sinh xã hội. Còn lại, như dệt may, da giày… hiện nay hầu hết doanh số xuất khẩu, đơn hàng đều tập trung tại các công ty tư nhân, kinh tế nhà nước chỉ giữ một thị phần nhất định thì không nhất thiết phải tồn tại TĐ nhà nước tại lĩnh vực này. Hay như cao su, những năm gần đây mở rộng diện tích ra nhiều, nhưng diện tích đất bị mất quá lớn. Cao su xuất khẩu lúc lên, lúc xuống và không thực sự hiệu quả. “Nếu để cho tư nhân làm, chắc gì Trung Quốc đã được thao túng như hiện nay và người trồng cao su đâu phải khổ sở, vất vả”, bà Lan nói. Kể cả với lĩnh vực xây dựng, theo bà Lan, không nên nhất thiết cứ phải duy trì một TĐ như Sông Đà (vừa tổng kết hội nghị 6 tháng, công nợ tính tới hết tháng 6.2011 lên tới 21.000 tỉ đồng, các công trình trọng điểm thì bị tắc nghẽn).
Bỏ cách làm chọn trước khu vực “xương sống”
Những đơn vị được ưu đãi nhiều mà làm ăn thua lỗ cần phải xử lý, thay vào đó là tạo điều kiện tốt hơn để khối DNTN phát triển. Để làm được điều này, bà Phạm Chi Lan kiến nghị vấn đề xuyên suốt là phải “phân bổ lại nguồn lực” theo các tiêu chí hiệu quả, chất lượng, bền vững, năng suất cạnh tranh, không phân biệt tư nhân hay nhà nước.
Thứ nhất, khối tư nhân cũng phải được tiếp cận công bằng các nguồn vốn nhà nước, ODA, tín dụng ngân hàng để có thể có điều kiện đầu tư lớn trong dài hạn. Thứ hai, hiện nay hầu hết những mảnh đất đắc địa đều rơi vào tay DNNN, thế nhưng hoặc bị cho thuê, hoặc bỏ hoang vô cùng lãng phí. Vì vậy, nhà nước cần giải tỏa, thu hồi và phân bổ lại cho các DNTN nếu họ có khả năng thuê để làm tạo ra hiệu quả. Trao cho họ cơ hội được đầu tư, tiếp xúc công trình, dự án lớn nhà nước làm chủ đầu tư, kể cả mua sắm, chi tiêu công. “Cứ nói bình đẳng chung chung, rằng tạo điều kiện cho DNTN và một môi trường kinh doanh bình đẳng trong khi nguồn lực thì không phân bổ, cơ chế thì chưa có. Chúng ta không thể chỉ tuyên bố trên giấy”, bà Lan kiến nghị.
Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách Quốc hội Phùng Quốc Hiển khi trao đổi với Thanh Niên cũng hoàn toàn ủng hộ quan điểm phải tạo ra sự công bằng, bình đẳng và môi trường cạnh tranh thực sự trong nền kinh tế. Sự ưu đãi nếu có cho DNNN chỉ nên tập trung ở những lĩnh vực tư nhân không thể và không muốn làm như công ích, an ninh quốc phòng, còn lại hãy để các DN tự cọ xát. Ông Hiển nhìn nhận, những TĐ tư nhân hiện nay cũng đang trỗi dậy mạnh mẽ như Hoàng Anh Gia Lai, FPT, Ô tô Trường Hải, Hòa Phát…đóng góp lớn vào ngân sách hằng năm với số nộp thuế cực lớn. “Vì vậy, cái mà chúng ta cần là trao cho họ các cơ hội ngang bằng với DNNN, ưu đãi đất đai, hạ tầng và cả chính sách thuế để họ phát triển vươn lên tầm khu vực và thế giới”, ông nói.
TS Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc nghiên cứu của Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright, cho rằng ở một nước đang phát triển theo hướng công nghiệp hóa, luôn luôn khát vốn và có áp lực tạo việc làm mới lớn như VN thì năng lực sử dụng vốn một cách hiệu quả, tạo ra nhiều việc làm, nâng cao năng lực sản xuất công nghiệp và xuất khẩu là những tiền đề thiết yếu để giúp đất nước phát triển. Để đạt được những điều này, đầu tiên cần từ bỏ quan điểm chọn trước một khu vực nào đó là “xương sống” hay “chủ đạo”, bất chấp kết quả hoạt động của khu vực này. Thay vào đó, nhà nước cần tạo ra một môi trường cạnh tranh công khai và bình đẳng, giúp cho khu vực dân doanh ngày một trưởng thành tương xứng với tiềm năng và những đóng góp của khu vực này cho nền kinh tế quốc dân.
Anh Vũ (Thanh niên)