Tại hội thảo Sáng kiến về thực thi minh bạch ngành công nghiệp khai khoáng tổ chức ngày 24.7, các chuyên gia của nhóm nghiên cứu đến từ phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) và viện Tư vấn phát triển (CODE) kiến nghị: các doanh nghiệp nhà nước lớn nên tham gia minh bạch thu, chi, đồng thời cho hay, các doanh nghiệp này cũng sẵn sàng tham gia thực thi sáng kiến minh bạch trong công nghiệp khai khoáng (EITI).
Báo cáo của nhóm nghiên cứu cho biết, từ năm 2000 đến nay, đóng góp của ngành khai khoáng chiếm khoảng 10 – 11% GDP cả nước. Doanh thu từ xuất khẩu khoáng sản trong năm 2009 đạt khoảng 8,5 tỉ USD, trong đó từ dầu thô đạt 6,2 tỉ USD, chiếm tỷ trọng khá lớn trong thu ngân sách nhà nước (khoảng 25%)… nhưng thực tế, thất thoát trong quản lý khai thác khoáng sản còn rất lớn.
Ông Đậu Anh Tuấn, phó ban pháp chế VCCI cho rằng, đó là do cơ chế hiện nay doanh nghiệp tự kê khai sản lượng khoáng sản khai thác để làm cơ sở để tính thuế tài nguyên khoáng sản. Song vì nhiều lý do khác nhau mà thuế từ các doanh nghiệp báo cáo về chưa đúng với sản lượng khai thác. Vì vậy, cần phải minh bạch thông tin số lượng khai thác khoáng sản thực tế của doanh nghiệp. Ông Lê Minh Kha, tổng giám đốc công ty TNHH vàng Phước Sơn (Quảng Nam) thừa nhận rằng, hiện các doanh nghiệp khai khoáng đang nộp thuế theo kiểu “tự khai – tự nộp”. “Cho nên minh bạch trong thu chi không chỉ giúp Chính phủ tránh thất thoát thu ngân sách mà còn giúp Chính phủ có thêm thông tin trong hoạch định chính sách, cũng như phát đi tín hiệu rõ ràng với các nhà đầu tư và các công ty quốc tế rằng: Chính phủ cam kết tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong công nghiệp khai khoáng”, ông Kha nhìn nhận.
| EITI (Extractive Industries Transparency Initiative) là sáng kiến về liên minh tự nguyện giữa các chính phủ, các công ty, các tổ chức xã hội và tổ chức quốc tế nhằm nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong các ngành khai thác khoáng sản, được cựu Thủ tướng Anh Tony Blair đưa ra năm 2002, và sau mười năm đã có 35 nước tham gia thực hiện. |
Cơ chế minh bạch này, theo EITI, các công ty khai khoáng công khai các khoản chi cho Chính phủ và ngược lại, Chính phủ công khai nguồn thu từ các công ty, bên cạnh đó có một cơ quan độc lập để đối chiếu các số liệu. “Nếu tập đoàn Dầu khí, tập đoàn Than – khoáng sản tham gia thì rất tốt, trước mắt có thể giới hạn ở các tập đoàn nhà nước lớn (các đơn vị đóng góp nguồn thu cho Trung ương) để tham gia ở mức độ phù hợp”, ông Đậu Anh Tuấn kiến nghị.
Báo cáo nghiên cứu được ông Tuấn tóm lược ở hội thảo cũng cho biết, nhóm nghiên cứu tiến hành phỏng vấn 21 đối tượng liên quan trực tiếp và gửi phiếu điều tra đến 16 công ty khai khoáng, với câu hỏi “Việt Nam có nên tham gia EITI”? Thì nhận được kết quả là: các bộ Tài chính, Công thương, uỷ ban Tài chính và ngân sách của Quốc hội, Kiểm toán Nhà nước… ủng hộ, các doanh nghiệp nhà nước lớn như tập đoàn Than – khoáng sản, tập đoàn Hoá chất cũng ủng hộ tham gia. Duy chỉ có một ý kiến không ủng hộ ngành dầu khí tham gia minh bạch thông qua thực hiện EITI, vì lý do an ninh quốc gia.
Phó chủ nhiệm uỷ ban Khoa học công nghệ và môi trường của Quốc hội, ông Võ Tuấn Nhân đánh giá, một trong những nguyên nhân chính của thất thoát khoáng sản là hạn chế minh bạch thông tin trong quản lý khai thác. “Minh bạch thông tin được xem là công cụ hữu ích giúp quản lý tốt hơn tài nguyên khoáng sản”, ông Nhân nói.
Chí Hiếu (SGTT)