EU có thể phá sản dự án đường ống dẫn gas Nabucco

Khó khăn chồng chất

Dù Ngân hàng đầu tư châu Âu (EIB) và Ngân hàng tái thiết và phát triển châu Âu (EBRD) tỏ ý sẵn sàng hỗ trợ dự án về mặt tài chính nhưng đây mới là những cam kết tài chính của các bên tham gia.

Giới phân tích cho rằng, kinh phí cho Nabucco là một vấn đề khó khăn bởi nhiều nước EU đang phải đối mặt với những khó khăn xuất phát từ cuộc khủng hoảng tài chính – kinh tế toàn cầu. Do vậy, việc trông đợi châu Âu cấp 10 tỷ USD vào dự án này trong tương lai là điều hết sức mơ hồ.

Dự án Nabucco chưa có nguồn cung khí đốt.

Ngoài ra, tính mạo hiểm của dự án cũng là vấn đề cần xem xét. Một số chuyên gia cho rằng, Nabucco ít có tính khả thi vì không thể tìm đủ nhà cung cấp trong bối cảnh có sự cạnh tranh gay gắt từ Nga.

Tại cuộc gặp cấp cao mang tên Hành lang phía Nam - con đường tơ lụa vừa được tổ chức tại Praha, Czech, bên lề Hội nghị thượng đỉnh EU và các đối tác phương Đông, ba nước Turkmenistan, Kazakhstan và Uzbekistan từ chối ký vào bản tuyên bố chung để thúc đẩy dự án trên.

Lý do của sự từ chối liên quan đến quan hệ với Nga. Hiện nay, hầu như toàn bộ lượng khí đốt xuất khẩu của ba nước Trung Á này đang được Tập đoàn Khí đốt độc quyền Gazprom của Nga “bao mua” với giá thị trường. Rõ ràng, việc để mất các hợp đồng đó sẽ ảnh hưởng đáng kể tới thu nhập của họ.

Necdet Pamir, chuyên gia năng lượng của Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng, nếu không có ba nước Trung Á trên, Azerbaijan sẽ là nhà cung cấp chính, nhưng quốc gia này không đủ khí đốt cho dự án Nabucco. Châu  Âu hiện tiêu thụ 700 tỷ m3 khí đốt hằng năm. Dự án Nabucco nếu được thực hiện cũng chỉ đảm bảo được 5% nhu cầu này vì Azerbaijan chỉ có thể cung cấp bốn tỷ m3 khí đốt một năm cho Nabucco, đồng thời vẫn phải thực hiện những hợp đồng xuất khẩu đã cam kết. Chưa kể, những người ủng hộ dự án Nabucco cũng đang lo lắng trước tuyên bố của Tổng thống Azerbaidjan Ilham Aliev: “Azerbaidjan sẵn sàng tham gia dự án Nabucco. Tuy nhiên, đối với Baku, châu Âu hiện chỉ muốn “buôn nước bọt. Do đó, chúng tôi khó có thể cam kết chắc chắn sẽ thường xuyên cung cấp cho đường ống này”.

Theo ông Necdet Pamir, số lượng đông đảo các nước ký kết bản tuyên bố chung của cuộc gặp nói trên như EU, Azerbaijan, Gruzia và Thổ Nhĩ Kỳ chẳng nói lên điều gì. Có thể nhận thấy, bên mua đang “áp đảo” bên bán và một mình Azerbaijan không thể đủ sức cung cấp đủ khí để vận hành hiệu quả tuyến đường ống này.

Mặt khác, nếu so sánh với hai dự án mà Nga đang xúc tiến cùng một lúc là dự án Dòng chảy phương Bắc từ Nga qua biển Baltic tới Tây Âu có công suất vận chuyển hàng năm tới 55 tỷ m3 khí đốt và Dòng chảy phương Nam qua biển Đen sang châu Âu có thể vận chuyển tới 47 tỷ m3 khí một năm (cả hai đều có ưu điểm là không đi qua nước trung gian, sẽ không gặp vấn đề liên quan đến trung chuyển khí đốt như điều đã xảy ra trong cuộc xung đột khí đốt Nga – Ukraine vừa qua) thì có thể thấy, dự án Nabucco vừa tốn kém, vừa ít hiệu quả kinh tế.

Hơn nữa, tại Thổ Nhĩ Kỳ, đường ống Nabucco sẽ phải đi qua phần đất của người Kurds. Và không ai thống kê được rằng, bao nhiêu lần những đường ống dẫn dầu qua đây là đối tượng của các vụ khủng bố.

Nga và Iran tham gia Nabucco?

Nhằm giải quyết những khó khăn nói trên, Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố không loại trừ Iran và Nga tham gia vào dự án. Trả lời báo giới bên lề buổi lễ ký kết thoả thuận EU-Thổ Nhĩ Kỳ, Taner Yildiz, Bộ trưởng Năng lượng Thổ Nhĩ Kỳ cho hay, Iran và Nga có thể cung cấp khí đốt cho dự án Nabucco dù dự án này được thiết kế để giảm bớt sự phụ thuộc của châu Âu vào nguồn cung năng lượng của Nga.

Mỹ ủng hộ sự tham gia của Nga nhưng lại không muốn sự có mặt của Iran vào thời điểm này. Phát biểu trước lễ ký kết, đặc phái viên Mỹ Morningstar cho biết, Nga hoàn toàn tự do tham gia vào dự án Nabucco và các nước khác sẽ chấp nhận Moscow như một đối tác. Tuy nhiên, Mỹ không muốn Tehran là một đối tác, ít nhất là vào thời điểm hiện nay. Ông Morningstar cho rằng, Iran chỉ có thể tham gia dự án nếu giải quyết xong vấn đề hạt nhân của nước này. Tuy nhiên, theo giới phân tích, việc giải bài toán hạt nhân Iran ngay lúc này còn khó hơn cả “tìm đường lên trời”. Như vậy, Nga lại là đối tác tiềm năng nhất của dự án này và việc EU tiếp tục phải “luỵ đò Nga” là điều không thể tránh khỏi.

Ngoài ra, theo giám đốc phụ trách chính sách đối ngoại của Trung tâm cải cách châu Âu tại London Tomas Valasek, ngay cả khi xây dựng xong Nabucco, Liên minh châu Âu (EU) vẫn phải đương đầu với nhiều thách thức vì "Nabucco chỉ giải quyết một phần vấn đề cải thiện an ninh năng lượng của châu Âu. Châu Âu cần giảm mức tiêu thụ năng lượng chung, nâng cao tính hiệu quả, lập ra một thị trường năng lượng được tự do hoá hoàn toàn và có một tiếng nói đồng nhất khi giải quyết các vấn đề với Moscow". Với quá nhiều việc phải làm trước khi có thể tự bảo đảm năng lượng trong tương lai, các nước châu Âu chắc chắn phải tiếp tục phụ thuộc vào khí đốt của Nga trong nhiều năm tới.

Trong vài năm trở lại đây, mùa đông châu Âu dường như lạnh hơn, khắc nghiệt hơn bội phần khi nguồn cung khí đốt từ Nga cứ luôn bất ổn. Cuộc chiến khí đốt Nga - Ukraine hồi đầu năm ảnh hưởng nặng nề tới châu Âu khi ở nhiều nước thuộc châu lục này, người dân tiếp tục phải chịu cảnh rét vì thiếu nhiên liệu sưởi ấm. Các quốc gia vùng Balkan, vốn phụ thuộc hầu như hoàn toàn vào nguồn khí đốt của Nga, bị tác động nghiêm trọng nhất. Khoảng 72.000 hộ gia đình ở đây thiếu phương tiện sưởi ấm. Nhiều người phải chuyển đến ở nhà bạn bè hoặc người thân có hệ thống sưởi ấm chạy bằng điện hoặc dầu. Không ít người do không chịu nổi thời tiết lạnh giá (-5 độ C) phải đốn cây để giữ ấm hoặc mua than từ chợ đen. Tại Bosnia-Herzegovina cũng như nhiều quốc gia châu Âu khác, người ta rất dễ gặp hình ảnh người dân hì hục bổ củi. Hàng chục nghìn hộ gia đình không còn khí đốt để sưởi ấm. Hàng chục trường học, công ty phải đóng cửa. 

Hoàng Lan (Theo Đất việt)