“Từ hôm Quốc hội khai mạc đến nay, đã có 50 đoàn khiếu kiện đến các cơ quan T.Ư tại Hà Nội” - Phó trưởng Ban Dân nguyện của Quốc hội Hà Công Long nói. Và đó có thể cũng là một lý do khiến phiên thảo luận về giám sát tối cao trong việc giải quyết khiếu tố đất đai lần đầu tiên được truyền hình trực tiếp.
4.159 đoàn khiếu kiện trong một năm
Khoảng gần 2 triệu đơn thư đã được các cơ quan hành chính nhà nước tiếp nhận. Con số mà Bộ TNMT tiếp nhận là 59.751 lượt. Trong lĩnh vực tư pháp, tòa án các cấp đã thụ lý sơ thẩm 3.994 vụ. Đây là những con số chính thức mà báo cáo giám sát của UBTVQH đưa ra trong lĩnh vực đất đai. Kèm theo con số là những tính từ: Gia tăng. Phức tạp. Gay gắt.
Theo báo cáo trên, từ năm 2005 đến tháng 6.2009 cả nước xảy ra 3.829 đoàn khiếu tố đông người. Năm 2010, số đoàn tăng lên 3.214. Và năm 2011 tăng tiếp 29,4% với con số 4.159.
Phó trưởng Ban Dân nguyện Hà Công Long trước nghị trường hôm 7/11, đã nói: Từ hôm QH khai mạc đến nay, đã có 50 đoàn tới khiếu nại tại các cơ quan ở thủ đô.
Ở nhiều tỉnh, số đoàn dân kiện lên tới con số hàng trăm: Hưng Yên (139), Hải Dương (112), Quảng Ninh (134), Bắc Ninh (266), Thái Nguyên (101), Cần Thơ (125), Bình Phước (218), Bến Tre (247), Lâm Đồng (286), Vĩnh Long (163), Cà Mau (148), Thanh Hóa (112).
Và dù giải thích dưới bất cứ lý do nào, việc có hàng triệu lượt dân khiếu kiện với hàng ngàn “đoàn dân kiện” đang cho thấy hoặc là việc giải quyết khiếu tố có vấn đề, hoặc là người dân không phục.
Vì đâu nên nỗi
Một trong những nguyên nhân của khiếu tố đất đai được nêu trong báo cáo giám sát bằng mấy chữ “sự bất cập” của hệ thống pháp luật. Theo ĐBQH Nguyễn Ngọc Phương: Chưa bao giờ, ở đâu có một thứ văn bản luật “nhanh lỗi mốt”, “Vừa ban hành đã lỗi thời, đã cần thay thế”. “Cái sau được dùng để khiếu kiện tố cáo cái trước”. Đó là một “rừng luật”.
Và “cánh rừng” này, theo báo cáo giám sát, không những liên tục “thay đổi” mà còn “thiếu tính ổn định”, “chưa đồng bộ”, “chưa sát thực tế”, “thiếu cụ thể”. Phải bắt đầu bằng việc sửa “lỗi hệ thống. Bắt nguồn từ Quốc hội, đến Chính phủ”.
ĐBQH Phạm Hồng Phong thì cho rằng nguyên nhân nằm ở “việc áp dụng chính sách bồi thường hỗ trợ tái định cư trong các trường hợp thu hồi đất chưa phù hợp với thực tiễn... chưa đảm bảo được quyền và lợi ích chính đáng của người sử dụng”.
ĐBQH Ngô Văn Hùng thì thẳng thắn: "Thu hồi đất có nơi mang tính áp đặt, không tôn trọng nguồn gốc lịch sử. Việc chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm cho dân bị thu hồi đất không thỏa đáng". Rồi thì "thu hồi để làm dự án với giá rẻ nhưng quay lại bán cho người dân, với giá cao”.
ĐBQH Thân Đức Nam nêu hiện tượng: Trên một địa bàn, hiện trạng sử dụng đất giống nhau, nhưng nếu là dự án công ích thì chỉ được bồi thường theo giá nhà nước, nếu là dự án thương mại thì thương lượng theo giá thị trường. Hai loại giá này có khi “chênh lệch hàng chục lần”. Và đây chính là một nguyên nhân khiếu kiện.
Theo ĐB Nguyễn Thái Học: “Số cán bộ làm sai, làm trái liên quan đến đất đai nhiều” và đó cũng chính là nguyên nhân gây khiếu kiện.
Tổng Thanh tra Chính phủ Huỳnh Phong Tranh: Những vụ khiếu kiện kéo dài liên quan đến đất đai chiếm gần 80%. Trong 528 vụ việc này có những vụ việc kéo dài đến 30 năm. Thanh tra Chính phủ phấn đấu đến cuối năm hoàn thành cơ bản các vụ phức tạp, đọng; tổ chức đối thoại, làm rõ để người dân chấm dứt khiếu kiện. Việc đối thoại sẽ tổ chức công khai, mời luật sư tham gia để bảo vệ người dân.