Giống như các quốc gia Châu Âu khác, Ba Lan từ lâu đã có Luật Truyền thông, quy định những ai có thiết bị nghe nhìn thì đều phải đăng ký và trả phí thuê bao RTV, bất kể là chỉ xem tv cáp, tv vệ tinh hoặc tv trả tiền (như Cyfra+, Polsat, hay n), mà không xem tv hay nghe đài công. Phí RTV được sử dụng để chi cho các đài truyền hình và phát thanh của nhà nước (TVP và RP - Radio Polskie). Do thiếu quy chế thi hành luật hiệu quả nên gần 50% dân Ba Lan không nộp phí RTV.
Tập đoàn bưu chính Ba Lan (Poczta Polska S.A) được giao quyền kiểm tra việc đăng ký thuê bao RTV và truy thu phí, đã tích cực tìm các biện pháp thực thi quyền hạn. Kết quả là trong năm 2012, lần đầu tiên số lượng đăng ký và nộp phí RTV đều đã tăng lên. Nhân viên bưu điện có quyền vào nhà hay vào công ty để kiểm tra có máy RTV hay không, đã đăng ký chưa và có nộp phí không? Trường hợp chưa đăng ký thì sẽ bị nộp phạt bằng số tiền phí phải đóng trong 30 tháng. Nếu đã đăng ký mà không nộp phí thì bị phạt số tiền tương đương với phí trong 5 năm. Trong trường hợp nhận được giấy gọi nộp phạt mà không nộp thì cá nhân hoặc công ty đó sẽ bị ghi vào Danh sách Con nợ (Krajowy Rejestr Dłużników).
Theo Nghị định của Ủy ban Phát Thanh và Truyền hình (KRRiT) Ba Lan ra ngày 7-5-2012 (điều 543 trong Nhật báo Pháp luật 18-5-2012) thì mức phí sử dụng máy thu thanh/thu hình (abonament RTV) phải trả cho năm 2013 là: 5,65 zł/tháng, nếu chỉ có máy thu thanh (radio), nếu có máy thu hình (TV) hoặc cả thu hình và thu thanh: 18,65 zł/tháng. Phải trả trước ngày 26 hàng tháng. Trả muộn hơn ngày 25 sẽ bị tính phần trăm phạt. Tuy nhiên, nếu trả trước nhiều tháng một lúc thì sẽ được giảm. Ví dụ: trả trước phí RTV cho 2 tháng: 36,2 zł, cho 3 tháng: 53,7 zł, cho nửa năm: 106,3 zł, cho cả năm: 201,4 zł. Chi tiết hơn, xin xem trang mạng https://rtv.poczta-polska.plCác cá nhân (gia đình) chỉ phải trả 1 thuê bao RTV, bất kể trong nhà và trong ô tô tư có sử dụng nhiều TV và/hoặc máy thu thanh. Các trường học công và tư, các cơ sở y tế công và tư, viện dưỡng đường, nhà trẻ cũng chỉ phải trả 1 thuê bao RTV, dù sử dụng nhiều thiết bị hơn. Các công ty, các quán ăn, các loại cơ quan khác … phải trả phí cho từng máy TV và Radio (kể cả trong ô tô đứng tên công ty). Đặc biệt chú ý là dù đã trả phí RTV cho gia đình rồi thì vẫn phải trả phí RTV cho các máy ở văn phòng công ty. Ví dụ ông A có 2 TV trong nhà, 1 máy thu thanh trong ô tô đứng tên ông, 3 TV trong văn phòng công ty, 2 ô tô đứng tên công ty đều có máy thu thanh, thì ông A phải trả 4 phí RTV và 2 phí thu thanh.
Những trường hợp được miễn trả phí RTV:
- người già từ 75 tuổi trở lên;
- người trên 60 tuổi và đang hưởng lương hưu mức thấp, dưới 50% mức lương tháng trung bình (mức này do cơ quan Thống kê GUS qui định cho từng năm).
- người thương tật nhóm 1;
- cựu chiến binh là thương binh;
Cách thức trả phí RTV: Trong thời gian 14 ngày kể từ ngày mua máy thu thanh hoặc thu hình thì phải đến cơ quan bưu điện bất kỳ để đăng ký. Tại bưu điện sẽ nhận được tờ khai mẫu. Nếu thuộc diện được miễn thì phải trình các loại giấy tờ hồ sơ cần thiết (chứng minh thư, chứng nhận mức thu nhập, chứng nhận thương bệnh binh …). Sau khi nộp tờ khai, trong vòng 14 ngày sẽ nhận được giấy thông báo cấp Số Nhận Dạng (numer identyfikacyjny) cho từng thuê bao, cùng với các tờ mẫu để trả tiền chuyển khoản hoặc tiền mặt. Có thể đăng ký qua mạng Internet, vào trang mạng https://rtv.poczta-polska.pl/ để điền vào các ô cần thiết. Đăng ký xong sẽ được cấp mật khẩu, để sau đó sẽ được cấp Số Nhận Dạng.
Theo Tổng cục Thống kê Ba Lan thì trong số 13 triệu gia đình Ba Lan, khoảng 98% có máy thu thanh hoặc/và máy thu hình, và theo Luật họ phải trả phí RTV. Tuy nhiên theo KRRiT thì chỉ có 6,9 triệu gia đình đăng ký thuê bao RTV. Trong đó có 2,7 triệu thuê bao được miễn trả phí. Như vậy, lẽ ra phải còn 4,2 triệu thuê bao trả phí. Thực tế chỉ có gần 1,3 triệu thuê bao trả, (gồm 1,1 triệu gia đình và 191,5 nghìn công ty, cơ quan). Còn lại 2,7 triệu thuê bao là nợ phí RTV.
Theo luật, số tiền thu được sẽ được dùng để sản xuất các chương trình phát thanh và truyền hình công. Trong năm 2012, phí RTV thu được là 563,2 triệu zł, chi cho TVP 253,9 triệu z l, cho các kênh phát thanh toàn quốc là 156,9 triệu zł, cho các đài phát thanh địa phương là 152,4 triệu zł. Trong gần chục năm qua, do thiếu quy chế thu phí hiệu quả nên phí RTV thu được liên tục bị giảm qua từng năm. Năm 2003 thu gần 1,3 tỷ zł (gồm 919 triệu zł cho TVP, 380,7 triệu zł cho phát thanh công). Năm 2004 còn 898,7 triệu zł, năm 2005 - 892,9 triệu zł, năm 2006 - 888,8 triệu zł, năm 2007 r. - 887,2 triệu zł, năm 2008 - 726 triệu zł, năm 2009 - 622,9 triệu zł, năm 2010 - 552,3 triệu zł, năm 2011 - 470 triệu zł. Chỉ riêng năm 2012 là tăng thêm , lên 563,2 triệu zł, mặc dù KKRiT dự đoán chỉ đạt gần 460 triệu zł. Do vậy trước đây KRRiT dự kiến năm 2013 thu 401 mln zł, nhưng sau khi phân tích số liệu thu phí năm 2012, đã nâng lên 529 mln zł.
Phí RTV ở Ba Lan thuộc loại thấp nhất ở Châu Âu, nhưng tỷ lệ truy thu cũng là thấp nhất. Ở Đức, từ 2-1-2013, mọi cá nhân, gia đình, công ty đều phải trả phí RTV và đặc biệt là cả cho máy tính, dù không xem TV, không nghe phát thanh. Phí RTV là 5,76 Euro cho thu thanh và 17,98 Euro cho thu hình/thu thanh.
Các nhà làm luật Ba Lan từ lâu đã nói đến việc cần phải đổi mới Luật Truyền thông, ít nhất là thay đổi cách thức cấp phát phí thu được cho các nhà đài. Tháng 3-2012, bộ trưởng Hành chính Michał Boni nói dự thảo Luật này sẽ được trình lên Quốc hội vào tháng 8, tuy nhiên sau đó ông lại nói là phải đến 2015 mới cần thay đổi .Cả bộ Văn hóa cũng muốn thay đổi luật theo hướng giảm phí, nhưng phổ quát và dễ truy thu hơn, đồng thời bỏ quy định phải đăng ký thiết bị RTV.
Theo thống kê của KRRiT, đến hết năm 2012 còn 2,265 tỷ zł tiền phí thuê bao RTV cần truy thu. Hơn 2,9 triệu hộ nợ phí trên 1 tháng. Mức nợ trung bình là 773,78 zł. Năm 2005 tổng nợ chỉ là 0,78 tỷ zł với mức nợ trung bình là 402,34 zł.
Hà Duyên Minh.