“Chưa dám kết luận” thực tế có lobby chính sách hay không, trong khi lợi ích nhóm trong việc ban hành chính sách thì “có thể có”. Đây là khẳng định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường trong phiên chất vấn hôm 20.8, tại phiên họp của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội.
Bộ trưởng Hà Hùng Cường phát biểu tại phiên họp. Ảnh: TTXVNCó tham nhũng chính sách hay không?
Có ít nhất 3 ý kiến các vị ĐBQH đã nhắc đến “tham nhũng trong chính sách”, đến “lợi ích nhóm” và đến “lobby chính sách”.
ĐBQH Nguyễn Bá Thuyền thẳng thắn đặt câu hỏi “có tham nhũng chính sách hay không?” khi “nhiều văn bản có sự mâu thuẫn, thậm chí đá nhau có nguyên nhân từ các bộ chỉ bảo vệ quyền lợi của bộ mình”. ĐBQH Chu Sơn Hà đặt vấn đề trước sự điều chỉnh liên tục các dự án luật chứng tỏ lợi ích nhóm đã tác động nhiều trong quá trình xây dựng luật. Phó Trưởng đoàn ĐBQH Quảng Nam Trần Xuân Vinh cũng đặt câu hỏi: “Bộ trưởng đã phát hiện có bao nhiêu văn bản có việc lobby các bộ ngành liên quan để có lợi cho mình mà gây hại cho cái chung?”.
Theo Bộ trưởng Hà Hùng Cường, quy trình xây dựng văn bản pháp luật là “đầy đủ chặt chẽ, qua nhiều tầng nấc”. Riêng đối với các thông tư, Bộ trưởng “xin nói thật là chưa có sự kiểm soát”.
Nhắc lại câu chuyện giá các mặt hàng vàng, xăng dầu, than, điện, Bộ trưởng Hà Hùng Cường khẳng định: “Chủ trương giá thị trường thì rõ rồi, nhưng lộ trình thế nào để chống lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô thì cần chặt chẽ. Còn lợi ích nhóm, tôi nghĩ cũng có thể có.
Trước câu hỏi về lobby chính sách - theo Bộ trưởng - ở các nước là phổ biến, ở ta thì hãn hữu. Ông nói: “Về giá cả thì có hiện tượng, có ý kiến như vậy, nhưng chưa thể kết luận”. Ông cũng nói: “Giá cả một số loại hàng hóa trong một số thời điểm là điều hành chứ không phải quy phạm”.
Xa rời thực tiễn, văn bản “án binh bất động”
Tình trạng chậm hướng dẫn khiến luật không thể đi vào cuộc sống được hầu hết các chất vấn đề cập.
ĐBQH Trương Văn Vở (Đồng Nai) nhắc đến “món nợ” hơn 100 văn bản, 86 văn bản trễ hạn để chất vấn về tình trạng “luật chờ nghị định, NĐ chờ thông tư” và “Luật Phổ biến pháp luật ban hành 2013 chờ chính Bộ Tư pháp”.
Nhắc lại không khí phấn khởi khi đến cuối 2012, “chỉ còn 19 văn bản nợ đọng, tiến bộ vượt bậc trong 10 năm gần đây”, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cũng thừa nhận “nợ đọng 2013 tăng đột biến” với 107 văn bản. Ông nêu hàng loạt nguyên nhân, trong đó có cả việc “nhiều luật cần tính toán thời điểm ban hành”. Rồi thì “luật của ta chưa quy định rõ chính sách, nhất là chính sách xã hội hóa, cứ đụng đến là các ngành tranh luận”.
Đối với trách nhiệm trong việc để xảy ra tình trạng văn bản xa rời thực tế, bị người dân phản đối, Bộ trưởng Hà Hùng Cường đưa ra con số 426 văn bản mà Bộ Tư pháp có trách nhiệm thẩm định “với bình quân 50 nội dung thì có trên 2 vạn nội dung phải thẩm định. Những văn bản gây bức xúc cũng có nhưng không nhiều so với số nội dung thẩm định” - ông nói, trong khi Chính phủ cũng đã tiếp thu, ví dụ đối với quy định về CMTND: “Từ 1999 đã quy định rồi. Tôi đã xin nhận khuyết điểm, anh em thẩm định có lỗi nhìn chong chóng, cái gì mới thì xem, cái gì cũ thì coi như có rồi”.
Chủ nhiệm Uỷ ban các vấn đề xã hội của QH Trương Thị Mai nêu 3 ví dụ liên quan đến chính sách người có công, người cao tuổi và phụ nữ mang thai để khẳng định “các chính sách pháp luật xa rời thực tiễn hoặc đáp ứng được nhưng tổ chức thực thi không đáp ứng được, khiến văn bản án binh bất động”. Theo bà: “Không một chính sách cụ thể nào đúng ngày có hiệu lực lại có hiệu lực”. Và bà đặt câu hỏi cần có “cơ chế gì, cách thức gì để chính sách rất cụ thể, rất rõ ràng rồi chưa đi vào cuộc sống”.
Nại các chính sách này “liên quan nhiều đến chế độ, xác định đối tượng, chính sách, kể cả kinh phí”, Bộ trưởng Hà Hùng Cường cho rằng “vận dụng ngay thì tốt nhưng chắc rất khó”. Ông cũng trấn an “Cái gì chậm chính sách thì hồi tố lại đúng thời điểm luật được quyết định. Chính sách đối với người có công, hộ nghèo, hộ cận nghèo, dù ban hành chậm vẫn giữ hiệu lực”.
Đưa ra con số 526 văn bản của Thủ tướng Chính phủ và Chính phủ hướng dẫn thi hành luật được ban hành năm 2006 và đến 2012 chỉ còn phải ban hành 163 văn bản, Bộ trưởng Chủ nhiệm VPCP Vũ Đức Đam nhận định: “Đã bớt dần luật khung, luật ống”. Trước tình trạng “đột biến nợ đọng” của năm 2013, Bộ trưởng Vũ Đức Đam thẳng thắn rằng: “Không thể nói không có nguyên nhân chủ quan được”. Ông lưu ý đến trách nhiệm của người đứng đầu bởi “Bộ trưởng có trực tiếp làm luật thì mới nhanh”. “Các vị ĐBQH hỏi bao giờ chấm dứt được tình trạng luật chờ nghị định, thông tư. Bộ trưởng Hà Hùng Cường nói sẽ cố gắng. Tôi khẳng định không thể tính bằng một nhiệm kỳ được”, cho dù “pháp luật không thể có tình trạng chờ”.