Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã được ban hành gần chục năm nay và đang được xem xét, sửa đổi. Nó quả thực ít tạo ra chuyển biến.
Nguyên nhân có nhiều. Trong đó có cả những nguyên nhân khó xử lý được bằng pháp luật. Ví dụ, thói quen “nước đến chân mới nhảy”, “mất bò mới lo làm chuồng”... thường gây ra những tổn thất và mất mát lớn đến ngoài mức tưởng tượng.
Cũng tương tự như vậy, tâm lý “con gà tức nhau tiếng gáy”, đã đãi khách thì phải thật đàng hoàng… chẳng hạn cũng gây ra rất nhiều tốn kém. Những thứ như trên thường được “di truyền” qua văn hóa và lối sống. Tìm cách xử lý chúng bằng pháp luật sẽ rất khó khăn. Công cụ hiệu quả hơn có lẽ là truyền thông và giáo dục. Tuy nhiên, những công cụ này lại đòi hỏi phải có rất nhiều thời gian.
Có cả những nguyên nhân nằm ở khâu thiết kế hệ thống. Ví dụ, việc phân bổ các nguồn lực phân tán cho 63 tỉnh, thành là một trong những nguyên nhân gây thất thoát lãng phí rất lớn. Tuy nhiên, nguyên nhân này sẽ khó được khắc phục nếu một nền tảng bầu cử nhằm tạo ra cơ chế đại diện mạnh mẽ cho lợi ích quốc gia không sớm được hình thành.
Hay sự hạn chế về khả năng vận hành cơ chế trách nhiệm đối với các hành vi ở tầm xác lập ưu tiên và hoạch định chính sách cũng là một nguyên nhân quan trọng ở đây. Bởi vì rằng, nếu chúng ta chỉ áp đặt được chế độ trách nhiệm cho những người xây dựng các nhà máy đường, mà lại lúng túng trong việc áp đặt chế độ trách nhiệm cho những người đề ra chương trình một triệu tấn đường, thì những lãng phí khủng khiếp vẫn còn đó.
Cuối cùng, Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí điều chỉnh quá rộng lớn và toàn diện về việc tiết kiệm và chống lãng phí. Hầu như tất cả mọi hành vi của tất cả mọi chủ thể liên quan đến việc chi tiêu tiền bạc và sử dụng các nguồn lực đều bị điều chỉnh (bất kể là trong lĩnh vực công hay lĩnh vực tư). Đồng thời, trách nhiệm giám sát cũng được giao cho rất nhiều đối tượng.
Điều đáng nói là khi phạm vi điều chỉnh quá lớn, các hành vi bị điều chỉnh quá nhiều, thì việc thực thi đạo luật là rất khó khăn. Có vẻ như chưa bao giờ chúng ta có đủ các nguồn lực để làm như vậy cả. Chính vì vậy, một tư duy lập pháp mới là rất quan trọng ở đây.
Thay vì cố gắng xử lý mọi vấn đề liên quan đến việc tiết kiệm, chống lãng phí, chúng ta cần xác định được đâu là vấn đề hệ trọng nhất và tập trung mọi nỗ lực lập pháp để xử lý vấn đề đó. Với cách làm này, chúng ta không chỉ có thể thực hành tiết kiệm và chống lãng phí ngay trong lĩnh vực lập pháp, mà còn có thể làm cho các đạo luật dễ được thực hiện hơn trong cuộc sống.