| Idelphonse Nizeyimana. |
Cất vó "cá sộp"
Cho tới tuần trước, Nizeyimana vẫn được tin là lẩn trốn trong rừng ở phía đông CHDC Congo, nơi hắn gia nhập nhóm cựu dân quân Hutu mang tên Lực lượng Dân chủ vì tự do cho Rwanda (FDLR) tiếp tục các hành vi tội ác chống lại Chính phủ Rwanda hiện nay của Tổng thống Paul Kagame.
Theo thông báo hôm 6.10 của phát ngôn viên cảnh sát Uganda Judith Nabakoba, Interpol đã lần theo dấu Nizeyimana từ ngày 1.10 khi hắn dùng giấy tờ giả từ nước láng giềng CHDC Congo vượt biên giới bằng xe buýt sang Rwanda với dự tính sẽ đi tiếp sang Kenya.
Tổng Thư ký LHQ Ban Ki-moon lập tức lên tiếng hoan nghênh vụ bắt giữ Nizeyimana với đánh giá, đây là bước tiến quan trọng trong cuộc chiến chống lại tệ lẩn tránh bị trừng phạt tại khu vực Hồ Lớn ở Châu Phi.
Ngày 6.10 Nizeyimana bị dẫn độ sang cơ sở giam giữ của LHQ tại Arusha, Tanzania để sẽ bị đưa ra trước Toà án Xét xử tội phạm diệt chủng tại Rwanda (ICTR) trong vài ngày tới, với bản án cao nhất là tử hình được dự đoán.
Thông cáo hôm 6.10 của ICTR cho hay, trong danh sách 13 nghi phạm chủ mưu vụ diệt chủng năm 1994 tại Rwanda vẫn còn lẩn trốn, Nizeyimana là tên cao cấp thứ hai bị bắt trong chưa đầy hai tháng qua.
Kẻ máu lạnh
Idelphonse Nizeyimana từng là đại uý, phó chỉ huy lực lượng tình báo và cũng là tên chỉ huy các chiến dịch quân sự của trường huấn luyện sĩ quan tinh nhuệ ESO thuộc quân đội Rwanda thời diệt chủng.
Vụ thảm sát dấy lên sau khi máy bay chở Tổng thống Juvenal Habyarimana bị bắn rơi ngày 6.4.1994, Tổng thống thiệt mạng. Ngay sau đó, trong vòng 100 ngày kể từ tháng Tư đến tháng Bảy cùng năm, khoảng từ 800.000 đến 1 triệu người Tutsi (cộng đồng thiểu số tại đất nước Rwanda nằm ở miền trung Châu Phi, có đa số dân thuộc sắc tộc Hutu và chính phủ khi đó cũng do cộng đồng Hutu đứng đầu) và người Hutu ôn hoà tại tỉnh miền nam Butare đã bị thảm sát.
Vụ diệt chủng này là một trong những vụ tàn ác nhất trong lịch sử thế giới hiện đại, cướp đi mạng sống của khoảng 10% dân số Rwanda.
Theo cáo trạng của ICTR, Nizeyimana là kẻ lên kế hoạch xoá sổ người thiểu số Tutsi, lập ra các đội lính kín từ lực lượng dân quân Hutu, cung cấp vũ khí và xe cộ rồi lệnh cho chúng tàn sát toàn bộ các gia đình Tutsi cùng những người Hutu ôn hoà tại Butare.
Để thực thi triệt để vụ tắm máu, hắn còn ra lệnh dựng rào chắn trên các tuyến đường dẫn tới Butare, kiểm tra căn cước xác định người Tutsi và tàn sát họ. Đồng thời Nizeyimana còn nhiều lần tới bệnh viện Butare, để chắc chắn rằng toàn bộ bệnh nhân Tusi đã bị giết một cách mau lẹ.
Lính kín của Nizeyimana còn tràn vào trường đại học Butare tàn sát giáo viên và sinh viên. Một đơn vị ập vào nhà riêng Hoàng hậu Rosalie Gicanda tại Butare, lôi bà và các nữ tì ra bắn ở phía sau Bảo tàng Quốc gia. Hoàng hậu khi đó đã ở tuổi 80, là goá phụ của Quốc vương Mutara III - người từ trần năm 1959.
Vụ thảm sát kết thúc tháng Bảy cùng năm, sau khi ông Paul Kagame dẫn đầu lực lượng nổi dậy người Tutsi lật đổ chính phủ của người Hutu và lên nắm quyền từ đó tới nay. Lo sợ bị trả thù, Nizeyimana cùng nhiều cựu thủ lĩnh lực lượng dân quân Hutu và khoảng 2 triệu người Hutu bỏ nước chạy trốn, làm dấy lên làn sóng bất ổn tại khu vực suốt nhiều năm qua.
Mỹ đã treo giải thưởng 5 triệu USD để bắt giữ Nizeyimana. Trước khi mẻ lưới được cất, có tin trong vài tuần qua Nizeyimana cử các đại diện tới căn cứ của LHQ tại Kimua (CHDC Congo) để thương lượng cho hắn ra hàng. Thương lượng bất thành do Nizeyimana muốn 5 triệu USD tiền thưởng được trao lại cho gia đình mình nếu hắn ra hàng (!).