Theo thống kê của cảnh sát, hàng năm trên toàn Ba Lan có khoảng trên 50 ngàn người bị hại trong các tai nạn giao thông đường bộ. Năm 1997 là năm có những con số kỷ lục trong vòng hai thập kỷ qua : 66,588 vụ tai nạn, 7,311 người chết, 83,162 người bị thương. Những năm sau, con số cứ giảm dần và đến năm 2008, số vụ tai nạn là 49,054; 5,437 người chết; 62,97 người bị thương. Sở dĩ có sự tiến bộ là do các cơ quan hữu quan nghiên cứu sử dung nhiều biện pháp làm cho giao thông càng ngày càng an toàn hơn. Ở đây phải kể đến áp dụng mức phạt tài chính càng ngày càng nặng, đánh vào túi tiền của người vi phạm luật và hình thức phạt điểm để lái xe cảnh tỉnh, nếu không cẩn thân sẽ mất quyền ngồi sau tay lái.
Trong luật giao thông cũng phân biệt rõ ràng: người vi phạm luật giao thông sẽ bị cảnh sát sử lý, còn những vụ vi phạm trầm trong, hay gọi là tội phạm sẽ bị tòa án xét xử.
Khi một lái xe vi phạm luật giao thông thì cảnh sát có thể nhắc nhở cảnh cáo, nặng hơn có thể phạt tiền và trừ điểm. Tùy theo lỗi nặng nhẹ mà mức phạt cũng khác nhau.
Ví dụ:
Đi xe ban ngày không bật đèn, phạt 100 zł và 1 điểm.
Đi trong đường hầm không bật đèn, 200 zł...
Đứng trong đường hầm cách nhau dưới 5 m, phạt 100 zł và 1 điểm
Hành khách ngồi ghế sau không cài dây an toàn, phạt 100 zł và 1 điểm
Chở trẻ em dưới 36 kg không có ghế phụ, phạt 200 zł và 6 điểm
Đỗ vào chỗ ưu tiên cho người tàn tật, phạt 500 zł và 5 điểm
Vượt đèn đỏ phạt 300 – 500 zł và 10 điểm.
Vượt quá tốc độ 6 – 10 km trong khu dân cư phạt 20 – 50 zł và 1 điểm
Vượt quá tốc độ trên 50 km, phạt 600 zł và 10 điểm
Uống rượu lái xe, phat từ 500zl trở lên và 10 điểm...
Tiến trình của việc xử lý đó như sau:
Nhân viên cảnh sát ra lệnh dừng xe vi phạm lỗi, sau đó tiến lại, chào hỏi, xưng họ tên, cấp bậc và yêu cầu lái xe xuất trình các giấy tờ như giấy đăng ký và bảo hiểm xe, bằng lái xe và giấy tờ tùy thân. Đồng thời nói rõ lái xe phạm lỗi gì, mức phạt tiền là bao nhiêu? và mất mấy điểm? Nếu lái xe không phản đối thì cảnh sát viết phiếu phat, trong đó có nghi rõ: ngày tháng, nơi xảy ra sự việc, họ tên và chỗ ở lái xe, nội dung vi phạm, giá trị tiền phạt và số điểm bị mất và hóa đơn trả tiền.
Trả tiền phạt.
Có 3 cách trả tiền phạt:
Trả tiền mặt trực tiếp cho cảnh sát. Đây là cách đơn giản nhất. Tuy nhiên cách này ít sử dụng vì sẽ gây ra những hành vi không lành mạnh giữa lái xe và nhân viên cảnh sát. Lái xe Ba Lan phạm lỗi, muốn trả tiền mặt trực tiếp cho cảnh sát phải có người thứ 3 không liên quan làm chứng.
Trả qua bưu điện hoặc ngân hàng. Lái xe cầm hóa đơn phạt đến bưu điện hoặc ngân hàng trả tiền phạt, thời hạn không quá 7 ngày. Đây là cách thông dụng nhất hiện nay.
Trả gián tiếp. Một số trường hợp vi phạm của lái xe mà cảnh sát không trực tiếp bắt được mà do máy móc phát hiện ra. Ví dụ fotoradar chụp ảnh xe chạy quá tốc độ hay vượt đèn đỏ...sau đó nhân viên có chuyên môn về lĩnh vực này xử lý tìm ra chủ xe và gửi giấy phạt về cho chủ xe. Chủ xe có nhiệm vụ chỉ ra người lái chiếc xe đó ở thời gian và địa điểm mà trong phiếu phạt đã ghi. Nếu không, chủ xe phải trả tiền phạt và mất điểm. Do đó, hiện nay ở Ba Lan có hiện tượng buôn bán điểm. Những người bị phạt gần hết điểm mua lại của người ít lái xe hoặc ít bị phat. Giá mỗi điểm có khi tới 250 żł.
Người nước ngoài có thể trả phạt bằng tiền mặt trực tiếp, hoặc ngoại tệ, thậm chí có thể trả bằng thẻ tín dụng. Hiện nay các nước trong EU đã có thỏa thuận, nếu lái xe nào đó phạm lỗi ở nước ngoài mà không trả phạt, sẽ bị truy trả tại nước mình đang sống. Chiếc xe vi phạm luật ở nước ngoài mà chủ xe không trả phạt, lần sau sẽ không được vào biên giới nước đó.
Hiện nay người ta đang đề nghị trả triền bằng thẻ tín dụng vào máy có cài sẵn trên xe của cảnh sát. Nếu được như vậy sẽ giảm đi rất nhiều phiền hà.
Phạt điểm
Trong một năm, mỗi lái xe có 20 điểm – đối với lái xe có bằng từ một năm trở xuống - và 24 điểm - đối với lái xe được cấp bằng lâu hơn - để làm vốn. Nếu lái xe phạm lỗi thì số điểm trên bị trừ dần đi. Tùy theo lỗi nhẹ hay nặng mà mỗi lần vị phạm bị trừ đi từ 1 điểm đến 10 điểm. Mặt khác năm tính điểm cũng khác. Ví dụ một lái xe phạm lỗi chạy quá tốc độ vào ngày 2. 12. 2009, và bị phạt điểm, thì đến 1. 12. 2010 mới đủ một năm. Nếu vi phạm nhiều lỗi cùng một lúc thì số tiền phạt và điểm phạt sẽ được cộng lên tương ứng. Lái xe có bằng từ một năm trở xuống bị trừ quá 20 điểm trong vòng một năm sẽ bị thu bằng, học lại lái xe rồi mới đi thi lại. Lái xe lâu năm hơn, nếu bị trừ hơn 24 điểm sẽ bị thu bằng lái xe và phải thi lại lấy bằng mới.
Bạn muốn biết đến thời điểm hiện tại, bạn đã bị trừ bao nhiêu điểm, có thể đến các đồn cảnh sát quận, huyện đề nghị cho xem.
Lái xe bị trừ khá nhiều điểm, nhưng chưa đến giới hạn cuối, có thể đăng ký tại đồn cảnh sát quận, huyện xin tham gia dự lớp bổ túc về an toàn giao thông. Mỗi năm một lái xe có thể tham gia hai lớp như vậy. Mỗi lần tham gia, lái xe phải đóng 250 zł, dự lớp trong vòng 5 – 6 giờ và sẽ được cộng thêm 6 điểm vào số điểm của mình. Tại Warszawa hầu như tuần nào cũng có các lớp bổ túc an toàn như vậy với số lượng tham gia 30 – 40 người /lớp.
Lái xe không đồng ý với lỗi vi phạm của mình hoặc tiền phạt và điểm phạt quá cao do nhân viên cảnh sát đưa ra, lúc đó cảnh sát không viết phiếu phạt mà viết bản tường trình sự việc, có chữ ký của lái xe và gửi lên tòa án chờ ngày tòa giải quyết.
Lái xe thấy thái độ và cách cư xử của cảnh sát không phù hợp với luật pháp và những quy định, có thể làm đơn kiện lên viện kiểm sát nơi mình ở về những hành vi đó.
Nguyễn Sơn tổng hợp