Yên Bái từng nổi tiếng bởi những cánh rừng pơ mu cổ thụ, nhưng địa phương này cũng nổi danh không kém bởi tốc độ phá hoại rừng. Cuộc chiến chống lâm tặc hết sức nóng bỏng, nhất là địa bàn các huyện, thị phía Tây, như: Trạm Tấu, Văn Chấn và thị xã Nghĩa Lộ. Người dân vì mưu sinh, vì hám lợi mà tiếp tay cho lâm tặc, nhưng mồ hôi, thậm chí máu của họ rơi rớt xuống đại ngàn, lại làm giàu cho đám đầu nậu và các bưởng gỗ…
Con đường gỗ lậu….
Nằm ở phía Tây tỉnh Yên Bái, huyện Văn Chấn, Trạm Tấu và thị xã Nghĩa Lộ nơi có cánh đồng Mường Lò gạo trắng nước trong, là những địa phương đất đai phì nhiêu, nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế - xã hội. Nhưng bờ xôi ruộng mật cũng chưa phải là yếu tố để nhiều người dân ở đây thoát khỏi cái đói cái nghèo. Vì mưu sinh, một số người dân ở các xã giáp ranh với huyện Trạm Tấu (Yên Bái) và huyện Phù Yên (Sơn La) vẫn đang ngày đêm tiếp tay cho lâm tặc để tàn phá đại ngàn...
 |
| Con đường vận chuyển gỗ lậu ở khu vực Hầu Làng Màn, giáp ranh giữa xã Tà Si Láng (Trạm Tấu) và xã Suối Tọ của Phù Yên (Sơn La). |
Sau mấy thập kỷ bị tàn sát, thời gian gần đây, cái tên "vương quốc" pơ mu Trạm Tấu đã biến mất, loại gỗ quí này hiện chỉ còn ở các cánh rừng thuộc khu vực giáp ranh hoặc sâu trong nội địa xã Tả Sùa, huyện Bắc Yên, xã Suối Tọ, huyện Phù Yên (Sơn La). Nguồn tài nguyên rừng bị cạn kiệt, huyện Trạm Tấu, thị xã Nghĩa Lộ và huyện Văn Chấn trở thành địa bàn chung chuyển hầu hết lâm sản khai thác trái phép ở khu vực giáp ranh với tỉnh Sơn La.
Thượng tá Lục Văn Tiên, Trưởng Công an huyện Trạm Tấu cho biết, cuộc đấu tranh chống lâm tặc ở địa bàn này thường rộ lên vào dịp cuối năm. Đây là thời điểm khi xong mùa, người dân vùng cao chuẩn bị đón xuân. Nông nhàn, cần kiếm thêm chút đỉnh để ăn Tết, những cánh rừng pơ mu vẫn là "mỏ vàng" để những người dân tìm đến.
Nạn khai thác và vận chuyển gỗ pơ mu trái phép qua các huyện phía Tây tỉnh Yên Bái vẫn còn rất phức tạp. Lâm tặc có sự tiếp tay của một bộ phận người dân tham gia làm "cửu vạn" vận chuyển gỗ nên rất khó phát hiện và xử lí. Chúng hình thành những nhóm có tổ chức chặt chẽ, phân công lao động rõ ràng.
Năm 2009 và những ngày đầu tháng 1/2010, chỉ riêng Công an huyện Trạm Tấu đã phát hiện, thu giữ 42m3 các loại, chủ yếu là pơ mu. Vụ lớn nhất bắt tại địa bàn xã Hát Lìu, lượng gỗ thu được lên đến 18m3; chủ gỗ là Lò Văn Lơ, ở thôn Hát Lìu 1. Hiện nay, gỗ lậu được trung chuyển từ Sơn La qua khu vực này chủ yếu qua 3 con đường: Phù Yên - Bản Mù - Làng Nhì (Trạm Tấu) về Nghĩa Lộ hoặc xã Thanh Lương (Văn Chấn); hoặc qua xã Tà Si Láng về khu vực xã Sơn Thịnh; từ Phù Yên - Phình Hồ - Nhì Dưới - Văn Chấn...
Ăn của rừng rưng rưng nước mắt…
Chưa có một số liệu chính xác về số người dân tham gia làm "cửu vạn" vận chuyển gỗ ở một số xã thuộc địa bàn Văn Chấn, Trạm Tấu và thị xã Nghĩa Lộ, nhưng theo cán bộ Công an huyện Trạm Tấu, con số này chắc chắn không dưới vài trăm người.
Trung tá Sa Kim Bằng, Công an phụ trách xã Làng Nhì, huyện Trạm Tấu kể: "Lúc cao điểm, hàng đoàn từ 30 - 50 người rầm rập đi vận chuyển gỗ qua địa bàn. Đầu năm 2009, xã Làng Nhì từng thành lập một chốt để ngăn chặn lâm tặc, nhưng ngăn không xuể. Ban đêm lán của chốt bị lâm tặc ném đá, đốt cháy để trả thù. Sau vì thiếu kinh phí hoạt động, nên rốt cuộc chốt cũng phải giải tán!".
Theo chân tổ công tác của Công an huyện Trạm Tấu, từ xã Nghĩa Phúc, thị xã Nghĩa Lộ chúng tôi "thâm nhập" con đường vận chuyển gỗ lậu qua bản Chống Tầu, xã Làng Nhì.
Dọc con đường mòn nham nhở cháy bởi các vạt nương mới đốt, thi thoảng Thiếu tá Nguyễn Văn Hải, Phó trưởng Công an huyện Trạm Tấu lại chỉ cho chúng tôi thấy những túp lều rách tơi tả, được dựng lên bằng các vật liệu tranh tre, nứa, lá, bên trong là bếp củi đã lụi tàn, các ống bương dùng để nấu cơm và đun nước vứt lăn lóc. Đây là nơi dừng chân của các cửu gỗ. Họ mang vác theo chặng đường, ngày đi đêm nghỉ. Nấu cơm bằng các ống bương, rau dại hái từ rừng, nước múc từ các khe suối đen ngòm.
 |
| Một nhóm vận chuyển gỗ lậu. |
Tại khe suối khu vực Hầu Làng Màn, giáp ranh giữa xã Tà Si láng (Trạm Tấu) và Suối Tọ của Phù Yên, chúng tôi mục kích 5 toán cửu gỗ, khoảng gần ba chục người, khoác tay nải, đeo ba lô mải miết leo dốc. Đây là những người dân tộc Thái ở dưới thị xã Nghĩa Lộ, xã Sơn Thịnh và Thạch Lương của huyện Văn Chấn đang trên đường đi vác gỗ thuê. Hầu hết là đàn ông, nhưng cũng không thiếu những phụ nữ váy đụp và vài ba thiếu niên mặt mũi non choẹt. Tất cả đều trông nhếch nhác, mặt mũi lem luốc, ánh mắt thiếu tự tin khi thấy bóng cán bộ Công an.
Để kiếm được vài trăm ngàn, cửu gỗ phải mất trọn 3 ngày đường đi về với bao mối nguy hiểm rình rập. Từ thị xã Nghĩa Lộ, lên được đến những cánh rừng thuộc địa bàn còn nhiều gỗ pơ mu như: khu vực Mít Xi Láng của bản Mù, giáp ranh với xã Háng Đồng, Làng Xá của huyện Bắc Yên (Sơn La), cửu gỗ phải cuốc bộ đi về gần 150 cây số đường rừng…
Chúng tôi đã tiếp cận và nói chuyện khá cởi mở với anh Lò Văn Nhinh ở xã Sơn Thịnh. Nhinh trông già nua so với cái tuổi 33. Anh tham gia vào đội quân cửu gỗ được hơn 6 năm. Một vợ, 3 con đang độ tuổi ăn học trông chờ vào hơn 1.000 mét ruộng, nên cực chẳng đã Nhinh phải lên rừng.
Đám cửu gỗ của Nhinh có 9 người, trong đó 6 người có gia đình. Mỗi chuyến đi, gom góp được vài trăm ngàn, leo mải miết hơn một ngày mới mua được một súc pơ mu, kích cỡ tiêu chuẩn 13x17x220cm giá 150 ngàn; nếu mang được khúc gỗ nguyên vẹn, không trầy xước ra đến cửa rừng bán được 300 ngàn; đến điểm tập kết gần đường ôtô, có thể bán được 450 - 500 ngàn đồng.
Theo Nhinh kể, nguy hiểm nhất đối với cửu gỗ luôn phải đối mặt với bao mối nguy hiểm rình rập từ rừng già. Hãi nhất là rắn độc cắn, rồi sốt rét thì hầu như ai cũng dính. Đã có người phải cáng ra Trung tâm Y tế để cấp cứu, vài ba người đã bỏ mạng vì sơn lam chướng khí.
Nhinh đã từng chứng kiến nhiều cái chết đau lòng của những người đi khai thác pơ mu và làm cửu gỗ như: Hà Văn Xiên ở bản Que, phường Pú Trạng, thị xã Nghĩa Lộ bị sốt rét chết thảm; Vì Văn Thanh hàng xóm của Xiên bỏ mạng vì bị rắn độc cắn. Nhưng đau lòng nhất là cơn lũ cách đây vài năm bất thần đổ về cuốn trôi 2 vợ chồng anh Lò Văn Muồn và cậu em trai Lò Văn Ót ở bản Bưn, xã Nghĩa Phúc, thị xã Nghĩa Lộ….
Để nói về nỗi cơ cực, thống khổ nhất của kiếp người, người xưa có câu "thứ nhất là mồ côi cha, thứ hai lính thú, thứ ba sơn tràng", có quá nhiều nỗi nguy hiểm rình rập và đe dọa cửu gỗ, nhưng vì mưu sinh, họ vẫn phải chấp nhận. Để ngăn chặn nạn phá rừng, góp phần giảm thiểu và ngăn chặn những hệ luỵ từ việc tham gia vận chuyển gỗ lậu của người vùng cao phía Tây tỉnh Yên Bái, cấp ủy - chính quyền và các cơ quan chức năng phải có sự quan tâm đầu tư hơn nữa, phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống cho người dân. Khi người dân có một cuộc sống khấm khá hơn, trình độ dân trí cao hơn, thì mới ngăn chặn được nạn phá rừng và tiếp tay cho lâm tặc…
Vũ Mạnh Hà (CAND)