Bài cuối: Phận người bên đồng muối
Những tưởng, với sự quy hoạch ấy, họ sẽ đổi đời. Nào ngờ, từ chỗ có tài sản, họ trở thành những người… trắng tay.
720 đồng cho một ngày công lao động
Năm 1984, UBND thị xã Phan Thiết chuyển 60 hộ dân với 150 lao động đang nhận diện tích khoán của Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp Phong Nẫm sang làm muối, lý do số lao động này ở gần đồng muối. Khi thành lập HTX muối Phong Nẫm, chính quyền và Ban quản trị HTX cắt chuyển gần 45 ha đất ruộng muối, trong đó 25 ha đất của bà con sang HTX muối quản lý.
Thời đó, HTX muối Phong Nẫm tính bằng công điểm. Hằng tháng, hằng quý đều có định mức, kế hoạch nên sau mỗi vụ thu hoạch, HTX đều trích lại một số ngày công để làm quỹ đầu tư cơ sở vật chất cho HTX, cộng với số ruộng đất bà con góp vào cùng nhau sản xuất, nên tất cả tài sản của HTX muối Phong Nẫm là tài sản chung của xã viên.
Qua nhiều lần chuyển đổi HTX, diện tích đồng muối cũng thu hẹp dần, nên nhiều xã viên buộc phải chuyển ra ngoài làm thợ hồ, chạy xe ôm, làm thuê kiếm sống. Nhiều người khác nghỉ vì không còn sức lao động. Tuy nhiên, gần 45 ha đất ruộng muối của bà con vẫn còn nguyên vẹn. Những xã viên không còn tham gia sản xuất cùng ý nghĩ để đất cho những người còn lại làm muối, cho đến khi nào đồng muối Phong Nẫm không còn tồn tại.
Từ năm 2004 đến năm 2006, UBND tỉnh Bình Thuận thu hồi đất của HTX muối Phong Nẫm xây dựng các khu dân cư Sở Muối - Bến Lội, Đông và Bắc Xuân An, thuộc TP Phan Thiết. Khi thu hồi đất, tỉnh đã áp giá đền bù cho toàn bộ diện tích đất, cùng với tiền hỗ trợ chi phí đầu tư, tổng cộng hơn 11 tỷ đồng. Đây là khối tài sản lớn mà tất cả xã viên, dù không còn trực tiếp sản xuất vẫn được hưởng.
Tuy nhiên, chỉ có 27 xã viên (gồm bốn người trong Ban quản trị và 23 người trực tiếp sản xuất) được tính quyền lợi với những ưu ái đáng ngờ. Tổng số tiền mà Ban quản trị chia cho 27 xã viên này lên đến 3,3 tỷ đồng. Trong đó người nhận nhiều nhất là 155 triệu đồng, ít nhất là 55 triệu, với mức tính hỗ trợ mỗi người hơn 7,3 triệu đồng một năm tham gia HTX muối.
Ngược lại, hơn 100 xã viên cũ, những người góp ruộng góp đất, công sức gầy dựng đồng muối Phong Nẫm từ ngày đầu chỉ được trả 263.000 đồng một năm, bằng 720 đồng một ngày công.
Việc “ăn chia” cay đắng này được những người có trách nhiệm lý giải bằng Luật HTX năm 2003, quyền lợi chỉ được tính tại thời điểm xã viên còn tham gia làm việc trong HTX. Tiếc là những diêm dân nghèo khổ này tham gia HTX từ 20 năm trước khi Luật HTX ra đời.
 |
| Đồng muối ngày xưa giờ là khu dân cư sầm uất. Ảnh: H.Linh |
Không chỉ được hỗ trợ với số tiền hàng trăm triệu, 27 xã viên nói trên còn được chia mỗi hộ một lô đất tái định cư, với giá ưu đãi. Điều đáng nói đất tái định cư này, theo phương án của tỉnh được thực hiện năm 2005, HTX muối Phong Nẫm được tỉnh cấp 49 lô, mỗi lô có diện tích 115 m2.
Tuy nhiên, chỉ có 41 lô được Ban quản trị HTX cùng TP Phan Thiết duyệt cấp cho các hộ xã viên và những người có quyền lợi liên quan. 8 lô đất còn lại bỗng dưng biến mất từ 5 năm nay mà xã viên nhiều lần chất vấn, nhiều lần “tìm kiếm” vẫn vô vọng.
Bị đối xử bạc tình ngay trên đồng muối mình đã đổ bao công sức xây dựng, hơn 100 diêm dân vốn đã nghèo trở nên trắng tay. Nhiều hộ là gia đình liệt sĩ, có công với cách mạng như gia đình bà Đặng Thị Tư, Đặng Thị Tám, Đào Thị Ngọc, Lê Thị Hồng Cẩm… phải đi làm thuê vẫn không đủ kiếm cái ăn. Nhiều người tuổi cao sức yếu hàng ngày nhìn đồng muối giờ thành khu dân cư sầm uất mà rớt nước mắt.
Đơn cử, như hộ bà Đặng Thị Tư (gần 70 tuổi), hai vợ chồng bà tham gia làm muối ở HTX Phong Nẫm từ những ngày đầu thành lập. Bây giờ chồng bà Tư, một diêm dân bao năm gắn với đồng muối đã già yếu, bị mù hẳn hai mắt. Hai vợ chồng sống nghèo khổ, thiếu đói trong căn nhà trống trước hở sau.
Ngày 11/7/2008, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận chỉ đạo tại công văn 3336/UBND-NC giao TP Phan Thiết bổ sung, phê duyệt phương án, trong đó có xem xét đến một phần công đóng góp của các xã viên cũ, quyền lợi chính đáng của xã viên cần phải được công bằng, công khai.
Nhưng rồi mọi chuyện cũng chưa được giải quyết. Nhiều xã viên nghèo, già yếu, có người đã qua đời, vẫn canh cánh chờ ngày được nhìn nhận công sức, ruộng đất đã đóng góp bao năm cho đồng muối Phong Nẫm.
| Năm 2006, khi diện tích đất cuối cùng của HTX muối Phong Nẫm được thu hồi để đầu tư khu dân cư Bắc Xuân An, HTX đã dừng hẳn sản xuất muối. Thế nhưng, bốn năm qua, bộ máy HTX vẫn tồn tại, hàng năm vẫn sử dụng kinh phí, là tiền lãi từ các hoạt động sản xuất trước đây và tiền bồi thường đất để trả lương cho Ban quản trị. |
Nhóm PV Đất việt