7 năm thực hiện Chỉ thị 05 của Bộ trưởng Bộ Công an về công tác nghiệp vụ cơ bản trong lực lượng CSĐT tội phạm hình sự (4/2003 - 4/2010), Bộ Công an cho rằng, tình hình tội phạm cơ bản được kiềm chế nhưng một số loại tội phạm gia tăng, xuất hiện những thủ đoạn phạm pháp mới, có nguồn gốc từ bên ngoài.
Tại hội nghị do Tổng cục Cảnh sát PCTP tổ chức cuối tháng 4-2010, nhiều ý kiến đánh giá: Lực lượng CSĐT tội phạm về TTXH gặp khó khăn để giải mã những hành vi phạm pháp kiểu "nhập ngoại".
Đan xen tội phạm truyền thống và tội phạm mới
Thống kê nhóm tội danh về trật tự xã hội, tội "trộm cắp tài sản" đứng đầu bảng với hơn 193 nghìn vụ (từ 2003-2010). Hành vi trộm cắp tài sản do nhiều nguyên nhân, tính chất, mức độ cũng đa dạng và có sự đan xen giữa hành vi trộm cắp thuần tuý, đơn giản đến tinh vi, tài sản giá trị cao (trộm cắp tài sản có giá trị nhỏ và trung bình như các vật dụng trong gia đình đến những vụ phạm pháp chiếm đoạt tài sản giá trị lớn, lên tới hàng tỷ đồng).
Thủ đoạn cũng từ đơn giản, thô sơ (như bưng, bê, cất giấu vật dụng) đến sử dụng công nghệ cao, đánh cắp mã khóa, chiếm đoạt tài sản tín dụng, ngân hàng… Qua thống kê cho thấy, trong các vụ trộm cắp dùng công nghệ cao thì đối tượng là người nước ngoài hoặc đối tượng trong nước nhưng "học hỏi" thủ đoạn từ bên ngoài.
Xử theo BLHS năm 1999, giá trị tài sản trộm cắp từ 500 nghìn đồng trở lên là bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc dưới 500 nghìn đồng nhưng đã bị xử lý hành chính về hành vi này mà còn tái phạm. Theo BLHS sửa đổi, giá trị tài sản phạm pháp tội trộm cắp phải từ 2 triệu đồng trở lên. Mức khởi điểm này được cho là phù hợp do các biến động về giá cả, tài sản dưới 2 triệu đồng không còn nhiều giá trị, tuy nhiên gần đây một số ý kiến cho rằng, hành vi trộm cắp tài sản ở vùng khó khăn thì 500 nghìn hiện cũng rất lớn, việc nâng lên gấp 4 lần gây khó khăn khi xử lý.
Đứng sau tội "trộm cắp tài sản" là tội "cướp giật" và "cố ý gây thương tích" (đều trên 25 nghìn vụ trong 7 năm). Hành vi cướp giật diễn ra với tính chất manh động, liều lĩnh, đặc biệt qua điều tra các vụ gần đây cho thấy, hành vi này thường do một băng, nhóm đối tượng gây ra, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp.
Công an Hà Nội, TP HCM khám phá nhiều ổ nhóm cướp giật, nhân thân có liên quan đến ma tuý, chúng tụ tập thành nhóm từ 2 đến 5-7 đối tượng, sử dụng xe máy làm phương tiện hành động. Đáng nói, nhiều vụ cướp giật gây thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ nạn nhân. Hiện, ngoài Hà Nội và TP HCM, một số thành phố lớn cũng đã thành lập đội tuần tra lưu động, chuyên chống tội phạm cướp giật trên đường phố.
 |
| Công an điều tra một vụ tàng trữ vũ khí trái phép. |
Nhiều sự liên đới từ bên ngoài
Các Phòng CSĐT tội phạm về TTXH Công an địa phương đều chung nhận định: Hoạt động của tội phạm có tổ chức, hình thành các băng, nhóm phức tạp, tính cơ động cao, thủ đoạn liều lĩnh, manh động.
Đáng chú ý trong loại tội phạm này là các vụ cướp tiệm vàng trắng trợn tại TP HCM cũng như hành vi vờ gây tai nạn giao thông để cướp tiền, tài sản của người lĩnh tiền từ ngân hàng.
Nhiều băng cướp, cướp giật, trộm cắp hoạt động liên tỉnh, gây ra các vụ án phức tạp, trong đó có thủ đoạn lợi dụng việc thành lập công ty thu hồi nợ để thực hiện hành vi cưỡng đoạt tài sản, bắt giữ người trái pháp luật. Lực lượng CSĐT tội phạm TTXH các địa phương trên cơ sở rà soát đã có sự phối hợp phòng, chống hiệu quả, điển hình như việc Hà Nội phối hợp các tỉnh phụ cận trong trao đổi thông tin, điều tra, xử lý băng nhóm tội phạm hình sự.
Ngoài ra, tội phạm có yếu tố nước ngoài xu hướng tăng, điển hình là các đường dây buôn bán phụ nữ, trẻ em ra nước ngoài, có sự móc nối với một số đối tượng người Trung Quốc, Hàn Quốc, Campuchia…, buôn bán qua nhiều quốc gia khác nhau.
Tổng cục Cảnh sát PCTP thừa nhận, một trong những nhức nhối hiện nay là tội phạm cờ bạc có sự móc nối của đối tượng ở Campuchia, Hồng Kông, Ma Cao (Trung Quốc). Các đường dây cờ bạc này có sự điều hành từ bên ngoài, đối tượng sử dụng công nghệ cao để hoạt động, hình thức đa dạng và trên phạm vi rộng.
Chính từ cờ bạc, một số đối tượng thua bạc đã dẫn tới hành vi cướp tài sản trắng trợn tại TP HCM, sau khi gây án, chúng trốn ra nước ngoài.
Riêng hoạt động mại dâm, một thủ đoạn mới được phát hiện, cũng được "nhập ngoại" rất tinh vi: Đối tượng người nước ngoài tham gia vào ổ, nhóm mại dâm dưới danh nghĩa mời đi du lịch, biểu diễn nghệ thuật tại nước ngoài, từ đó móc nối với một số ca sỹ, người mẫu bản địa để hoạt động. Kiểu mại dâm trá hình du lịch, biểu diễn này khó kiểm soát do hoạt động kín kẽ, việc thực hiện hành vi phạm tội không phải trong nước.
 |
| CQĐT thu giữ thiết bị đối tượng sử dụng trộm cắp cước viễn thông. |
Những hệ lụy của phân hoá xã hội
Thiếu tướng Đỗ Kim Tuyến, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát PCTP thừa nhận, hệ luỵ trên tất cả các mặt của đời sống kinh tế hiện nay dẫn tới nhiều thay đổi trong cơ cấu xã hội: phân hóa giàu nghèo, thất nghiệp, quan hệ đạo đức gia đình, làng xóm… Những thay đổi theo hướng tiêu cực chính là nguyên nhân sâu xa dẫn tới các vụ phạm tội rất khó lường, các vụ án xảy ra giữa người thân với người thân trong cùng gia đình, giữa gia đình này với gia đình khác trong cùng tổ dân phố, xóm, làng, cơ quan, doanh nghiệp.
Tranh chấp đất đai, mâu thuẫn trong kinh doanh, ái tình… dẫn tới hậu quả chết người xảy ra không ít tại các làng quê, khu phố. Trong khi đó, công tác quản lý, giáo dục và phòng ngừa xã hội hiện vẫn chung chung, nhiều nơi thoái thác cho cơ quan Công an.
"Các ngành nghề kinh doanh có điều kiện phát triển mạnh, đa dạng dưới nhiều hình thức, nhất là kinh doanh điện tử, internet, khách sạn, nhà trọ bình dân trong khi quản lý còn thiếu chặt chẽ dẫn đến tội phạm hình sự có điều kiện để hoạt động" - Thiếu tướng Đỗ Kim Tuyến lo ngại.
Tới đây, việc phát hiện, đấu tranh các hành vi phạm tội có thủ đoạn "nhập ngoại" đồng nghĩa việc CQĐT trang bị các kỹ năng đấu tranh tội phạm mới cũng như tăng cường sự phối hợp giữa Cảnh sát các nước.
Văn phòng Interpol chỉ là đầu mối nắm thông tin, còn việc đấu tranh trực tiếp vẫn thuộc các phòng nghiệp vụ, do đó yếu tố phòng ngừa xã hội bằng việc tăng cường quản lý các đối tượng lợi dụng các danh nghĩa hoặc mang vỏ bọc tổ chức, doanh nghiệp phải được thực hiện chặt chẽ hơn.
Phan Đăng (CAND)