Thời gian qua, tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, nhiều công trình hoành tráng đưa vào phục vụ dân sinh. Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả đạt được, còn nhiều công trình dang dở, xuống cấp gây dư luận không tốt. Có địa phương khi thực hiện công trình đã chỉ định những đơn vị thi công tận... miền Bắc, Tây Nguyên nhưng không đủ năng lực...
BÀI 1: CÔNG TY TƯ VẤN THIẾT KẾ “XÀO” DỰ ÁN
Để xây dựng và hoàn chỉnh một công trình, công ty tư vấn thiết kế đóng vai trò hết sức quan trọng. Tuy nhiên, một số công trình sau khi được chỉ định thầu, công ty tư vấn thiết kế “xào” dự án bỏ túi hàng trăm triệu đồng. Song, hành vi gian lận bị phát hiện, ngân sách nhà nước lại “gánh” để khắc phục.
Khám chữa bệnh tại Bệnh viện Cà Mau
“XÀO” DỰ ÁN LẤY 200 TRIỆU ĐỒNG
Ngày 8-5-2010, Khu công nghiệp Trà Kha - Bạc Liêu được khánh thành sau tám năm nằm trên giấy. Năm 2003, trong quá trình lập dự án, tỉnh không báo cáo tác động môi trường nên không được Chính phủ phê duyệt. Trước tình trạng thiếu sót trên, Công ty phát triển hạ tầng Khu công nghiệp Bạc Liêu đã thuê Công ty tư vấn xây dựng Công nghiệp và Đô thị Việt Nam lập báo cáo tác động môi trường với số tiền 182 triệu đồng.
Một thành viên trong Hội đồng thẩm định nhớ lại: “Bản báo cáo tác động môi trường khu công nghiệp Trà Kha - Bạc Liêu dày cộm nhưng nhiều sai sót không thể chấp nhận được”. Đọc lại bản báo cáo trị giá gần 200 triệu đồng người ta cười ra nước mắt. Trong phần tác động môi trường-kinh tế-xã hội của khu dự án, báo cáo viết: “Khu công nghiệp Bạc Liêu đi vào hoạt động có ý nghĩa kinh tế-xã hội rất lớn cho khu vực dự án nói riêng cũng như của tỉnh... Bắc Ninh nói chung. Bãi chôn lấp chất thải rắn phải cần tuân theo tiêu chuẩn bãi chôn lấp hợp vệ sinh, có vị trí và quy mô phù hợp với định hướng phát triển tỉnh... Bắc Ninh”. Thật lạ, khu công nghiệp tận Trà Kha (Bạc Liêu) mà có lợi cho tỉnh Bắc Ninh, một tỉnh nằm cách khu công nghiệp khoảng 2.000km. Tiếp đến, báo cáo còn “gắn” cho Bạc Liêu “có Khu công nhiệp Tiên Sơn đã được xây dựng đồng bộ về cơ sở hạ tầng kỹ thuật”.
Ngoài ra, số liệu báo cáo còn làm choáng Hội đồng thẩm định. Dự án Khu công nghiệp Trà Kha có diện tích khoảng 63 héc-ta đất nông nghiệp, dân cư thưa thớt nhưng báo cáo đề nghị giải tỏa đến... 15.000 căn nhà. Báo cáo còn “tặng” cho Bạc Liêu có núi Cánh Diều, nên “thực hiện dự án sẽ phá hủy toàn bộ diện tích rừng ở thung lũng, ống khói của nhà máy nhiệt điện thấp hơn đỉnh núi Cánh Diều nên thị xã Ninh Bình bị ô nhiễm không khí nặng nề...”.
Trước bản báo cáo lạ lùng của Công ty tư vấn xây dựng Công nghiệp và Đô thị Việt Nam, Hội đồng thẩm định chỉ biết lắc đầu ngao ngán.
Bệnh viện Cà Mau hoàn thành sau 9 năm xây dựng và tăng 140 tỷ đồng
THIẾT KẾ BỆNH VIỆN HIỆN ĐẠI NHƯ… NHÀ TRỌ
Bệnh viện Cà Mau được đưa vào hoạt động là niềm vui của hàng triệu người dân miền đất mũi. Nhưng công trình Bệnh viện Cà Mau được xem là công trình... “thế kỷ” bởi thời gian xây dựng gần mười năm. Năm 1996, Bệnh viện Đa khoa Cà Mau xuống cấp, UBND tỉnh xin Trung ương chủ trương đầu tư bệnh viện hiện đại. Năm 1999, Chính phủ đồng ý phê duyệt dự án với tổng kinh phí 64,5 tỷ đồng và giao 6 héc-ta đất thuộc khóm 6, phường 6, TP.Cà Mau để xây dựng bệnh viện. Năm 2000, công trình Bệnh viện Cà Mau được khởi công. Ngày khởi công, đơn vị thi công cam kết ba năm sau bệnh viện hiện đại với 500 giường bệnh sẽ hoàn thành.
Tuy nhiên khi xem hồ sơ xây Bệnh viện Cà Mau, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên trước nhiều bất cập từ lúc dự án còn nằm trên... giấy. Một công trình trị giá hơn 64 tỷ đồng nhưng tỉnh không tổ chức đấu thầu thiết kế mà tổ chức đi tham quan để học hỏi kinh nghiệm. Sau những lần “tham quan, học hỏi kinh nghiệm” khắp nơi, tỉnh chỉ định Công ty Tư vấn xây dựng dân dụng Việt Nam, thuộc Bộ Xây dựng (trụ sở tại số 37 Lê Đại Hành, Hà Nội) thiết kế công trình.
Công ty tư vấn hoàn thành bản thiết kế. Đến lúc xây dựng, hàng loạt hạng mục thiết kế phải thay đổi. Không những thế khi bệnh viện cơ bản hoàn thành, đơn vị đầu tư phải bổ sung thêm phần sàn bê-tông cốt thép dưới lớp gạch lát nền tầng trệt để... chống lún, vì đơn vị thiết kế quên là đang xây dựng một công trình trên địa hình của Cà Mau.
Một cán bộ trong Ban quản lý dự án Bệnh viện Cà Mau nhớ lại: “Mỗi lần xin thay đổi thiết kế, cán bộ từ Cà Mau phải đến tận Hà Nội chầu chực chờ cán bộ thiết kế tư vấn rảnh mới cho gặp. Chi phí tốn kém cho việc thay đổi thiết kế phù hợp với địa hình Cà Mau, phù hợp với bệnh viện hiện đại... rất lớn nên vốn đầu tư cũng tăng theo. Nguyên nhân chậm trễ, tăng kinh phí tại Bệnh viện Cà Mau có rất nhiều. Vì sao một công trình ở Cà Mau lại được chỉ định công ty tư vấn thiết kế ở tận Hà Nội?”. Bệnh viện Cà Mau có kinh phí đầu tư 64,5 tỷ đồng, nhưng đến tháng 6-2004 lên gần 100 tỷ, và đến ngày khánh thành (ngày 19-5-2009) vốn đầu tư tăng lên 200 tỷ đồng. Thời gian xây dựng dự tính ba năm nhưng kéo dài đến... chín năm mới đi vào sử dụng, lãng phí vô hình còn không tính được bằng tiền.
BÀI 2: “ĐỎ MẮT” TÌM NHÀ THẦU
Công trình hồ nước Nam Du, huyện Kiên Hải, Kiên Giang bị thủng đáy được xác định sai từ khâu thiết kế đến thi công cẩu thả và giám sát lơ là, vật tư thiết bị để lót đáy hồ không phù hợp... Công trình trị giá 5 tỷ nhưng sửa chữa lên đến 15 tỷ vẫn như đống xà bần.
Hồ nước Nam Du xây dựng 5 tỷ, sửa chữa 15 tỷ đồng vẫn không sử dụng được
XÂY DỰNG 5 TỶ, SỬA CHỮA MẤT 15 TỶ ĐỒNG
Nam Du là quần đảo thuộc vùng biển Tây Nam tổ quốc. Nơi đây cách TP. Rạch Giá, Kiên Giang khoảng 65 hải lý với tổng diện tích 40km2, thuộc địa giới hành chính của hai xã An Sơn và Nam Du (huyện Kiên Hải, Kiên Giang). Nhiều năm liền, hơn 10.000 dân đối mặt với khát nước, nhất là vào mùa khô.
Cuối năm 1997, Chủ tịch nước Trần Đức Lương ra thăm quần đảo Nam Du sau cơn bão số 5. Cảm thông nỗi khổ của người dân, Chủ tịch nước đã chỉ đạo các ngành chức năng xây cho người dân một hồ chứa nước mưa phục vụ dân sinh.
Không bao lâu sau, Viện Khoa học thuỷ lợi (Bộ NN&PTNT) có bản thiết kế. Theo đó, hồ chứa nước Nam Du có trữ lượng 30.000m3 cung cấp cho mỗi hộ dân 40 lít nước/ngày, tạo nguồn nước phục vụ một trạm xá, một nhà máy chế biến hải sản... Số vốn đầu tư của công trình năm tỷ đồng. Ban Quản lý dự án 419 được giao làm chủ đầu tư, thi công do Công ty Xây lắp vật liệu xây dựng 5 đảm trách. Tháng 12-2001, công trình hoàn thành, tạo niềm vui của người dân xã đảo. Tuy nhiên sau một năm sử dụng, hồ nước bắt đầu hư hỏng nặng, nước cạn dần và hồ trơ đáy.
Nhận được báo cáo của xã đảo, lãnh đạo tỉnh Kiên Giang như ngồi trên “đống lửa” vội vàng liên hệ với các đơn vị thực hiện công trình. Lúc này, đơn vị thi công đổ thừa hồ bị thủng đáy là do khảo sát, thiết kế chưa sát với điều kiện địa chất và dòng chảy trong lòng núi. Đơn vị thiết kế lại cho là thi công không đúng thiết kế. Nhận thức tầm quan trọng của công trình đầy ý nghĩa, tỉnh Kiên Giang đành đề xuất xin Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trích ngân sách một tỷ đồng để sửa chữa nhưng rồi hồ vẫn trơ đáy.
Tháng 3-2005, Chủ tịch nước Trần Đức Lương đã yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn báo cáo tình hình và có hướng sửa chữa lại hồ nước phục vụ cho người dân. Nguyên nhân hư hỏng hồ được xác định là do sai từ khâu thiết kế, thi công cẩu thả và giám sát lơ là, vật tư thiết bị để lót đáy hồ không phù hợp...
Đầu năm 2007, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã quyết định sửa chữa hồ Nam Du với kinh phí hơn 10,5 tỷ đồng bằng công nghệ mới. Sau đó, do biến động về giá, công trình sửa chữa tăng vọt lên đến 14 tỷ đồng.
Tuy nhiên cho đến nay, công trình vẫn tiếp tục điệp khúc “vá đi vá lại”; người dân vẫn thiếu nước. Trao đổi với chúng tôi, một cán bộ huyện Kiên Hải ngán ngẩm: “Đã có không biết bao cuộc họp, bao nhiêu đoàn của các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn ra đảo tìm hiểu nguyên nhân thủng đáy hồ, bàn biện pháp khắc phục. Năm rồi thấy dân khát nước quá, lãnh đạo tỉnh Kiên Giang đã quyết định cho đơn vị thi công mượn 200 triệu để “vá” chỗ thủng kịp thời hứng nước mùa mưa. Tuy nhiên đang sửa chữa thì gặp mưa, nước ngầm phun lên, tiếp tục đẩy bung lớp lót và bê tông lên”.
Viện trưởng Viện khoa học Thủy lợi cho rằng, nguyên nhân thủng đáy là do khi thiết kế đã không tính toán đến mạch nước ngầm; thi công không đúng theo thiết kế, chất lượng các hạng mục xây dựng kém, làm rách vải chống thấm; chưa làm tốt việc giám sát thi công...
Hiện bể chứa nước tại Hòn Ngang (có sức chứa 45.000m3) bể nước Hòn Lớn (huyện Kiên Hải) cũng đang được đầu tư nâng cấp. Liệu có lặp lại câu chuyện của hồ chứa nước Nam Du?
TRƯỜNG CHƯA XÂY XONG ĐÃ XUỐNG CẤP
Năm 2003, tỉnh Cà Mau xây trường tiểu học cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Đây là công trình thuộc dự án được áp dụng cho 195 huyện có khó khăn về giáo dục thuộc 40 tỉnh trong cả nước. Sau khi khảo sát, 9/9 huyện, thị địa bàn tỉnh Cà Mau đều thuộc địa bàn triển khai dự án. Thời gian thực hiện dự án bắt đầu năm 2003 đến cuối năm 2008. Theo đó, huyện Đầm Dơi có chín trường gồm 27 phòng học được triển khai. Quá trình xây dựng, nhà thầu nhận công trình rồi thuê một công ty ở tận... Lai Châu thi công. Để rồi, trường xây chưa xong đã xuống cấp, nhiều hạng mục chưa sử dụng đã hư hỏng. Tường, sàn, nền phòng học đều sai quy cách. Tại Trường tiểu học Hiệp Bình có năm phòng học chưa xây xong đã đổ nát. “Ngạc nhiên hơn”, đơn vị trúng thầu thi công được 2/3 khối lượng rồi... lặn mất tăm. Trường học trị giá hàng trăm triệu đồng đổ nát... như xà bần. Địa phương đành phải năn nỉ nhà thầu tiếp tục thi công trở lại. Đến cuối tháng 4-2009, 4/9 điểm trường được sửa chữa và đưa vào sử dụng. Số còn lại phải đập bỏ xây mới. Những thiết bị dạy và học trong dự án phải đóng gói chờ trường hoàn thành cũng xuống cấp, hư hỏng theo.
Khi nghe phản ánh của người dân, huyện Đầm Dơi tiến hành kiểm tra thì đúng như tố giác. Nhà thầu đã về Lai Châu sau khi bỏ túi toàn bộ tiền xây dựng. Mất hai năm, các em học sinh phải học nhờ nơi khác. Để chữa cháy, huyện phải bỏ tiền sửa chữa trường để các em không còn cảnh phải học nhờ. Sau đó cơ quan chức năng tiếp tục đi tìm nhà thầu để đòi lại tiền đã giao.
(Còn tiếp)
Bài, ảnh: THIỆN THẢO (CATP)