* Cơ quan điều tra - Bộ Công an vào cuộc
Dự án cải tạo, nâng cấp cảng Hải Phòng giai đoạn khẩn cấp và giai đoạn II có tổng mức đầu tư trên 2,4 ngàn tỷ đồng (phần lớn là vốn vay ODA Nhật Bản). Cho đến nay, hầu hết các hạng mục của dự án đã hoàn thành nhưng khi Thanh tra Chính phủ vào cuộc, quá nhiều sai sót đã được phát hiện. Kết thúc quá trình thanh tra, cơ quan thanh tra đã kiển nghị Thủ tướng Chính phủ giao Bộ GTVT phối hợp với Bộ Tài chính xử lý khoản tiền trên 170 tỷ đồng.
ĐẤU THẦU XONG MỚI TRÌNH THỦ TƯỚNG
Trong quá trình chuẩn bị đầu tư, Tổng Công ty Tư vấn thiết kế giao thông vận tải (TEDI) thuộc Bộ Giao thông vận tải (GTVT) là nhà thầu lập dự án khả thi giai đoạn khẩn cấp với tổng chi phí 400 triệu đồng. Kết quả dự báo lượng hàng thông qua cảng khoảng 2,8 triệu tấn/năm trong khi Bộ GTVT rà soát lại thì lượng hàng thông qua cảng một năm là 6 triệu tấn. Những sai sót này khiến Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh quy mô của dự án.
Tháng 12-2000, Bộ GTVT trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt kế hoạch đấu thầu trong khi việc tổ chức đấu thầu gói thầu tư vấn giai đoạn II được Ban quản lý dự án thực hiện từ tháng 5-1999. Như vậy, việc tổ chức đấu thầu thực hiện trước kế hoạch đấu thầu 19 tháng. Một điều lạ trong việc đấu thầu là hồ sơ mời thầu lại viết bằng tiếng Anh mà không sử dụng tiếng Việt. Trên thực tế, trong số 15 cán bộ gồm chủ nhiệm, phó chủ nhiệm, kế toán trưởng, tổ viên tổ chuyên gia đánh giá đấu thầu thuộc Ban QLDA và tổ viên tổ xét thầu của Bộ GTVT có 11 người không thể đọc, dịch, hiểu các nội dung trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu, hợp đồng. Chính vì vậy các thành viên chấm thầu không thể đánh giá, chấm thầu độc lập mà phải cho điểm tập thể. Với cách làm này, kết quả chấm thầu chính xác mới lạ!
Nhà thầu Nippon Koei khi trúng thầu đã không khảo sát mà dùng kết quả khảo sát về địa hình, địa chất, thủy văn do Công ty Tư vấn quốc tế Việt Nhật-VIC thuê TEDI lập từ tháng 5-1999. Số liệu quá cũ dẫn đến kết quả khảo sát phục vụ thiết kế kỹ thuật thiếu chính xác là điều dễ hiểu nhưng không hiểu sao Ban QLDA vẫn chấp nhận thanh toán. Do việc khảo sát thiếu chính xác, một loạt các hạng mục phải điều chỉnh thiết kế kỹ thuật được duyệt như thay đổi móng cột điện qua kênh Hà Nam; điều chỉnh cục bộ thiết kế tuyến luồng đoạn Hà Nam - Lạch Huyện; điều chỉnh thiết kế hạng mục kè sông Bạch Đằng; bổ sung thêm một số hạng mục như vũng quay tàu; thiết lập điểm đón trả hoa tiêu mới. Toàn bộ số tiền để điều chỉnh, bổ sung lên đến trên 29 tỷ đồng. Nhà thầu còn được Bộ GTVT ưu ái đến mức khi dự toán trọn gói giá các gói thầu thiết bị (gồm tàu lai xuồng cao tốc, thiết bị xếp dỡ và hệ thống quản lý bến container) không có hồ sơ, tài liệu của nhà cung cấp thiết bị làm căn cứ để định giá thị trường vẫn được chấp nhận. Nhà thầu Nippon Koei vừa là nhà tư vấn thiết kế, lập hồ sơ mời thầu vừa là nhà thầu giám sát các gói thầu, vi phạm nghiêm trọng Luật Đấu thầu.
Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện các hạng mục cải tạo kho, di chuyển đường ray, phá dỡ công trình cũ, đê dọc sông Cấm... không thực hiện nhưng Ban QLDA không báo cáo người ra quyết định đầu tư. Một số hạng mục phát sinh như mở rộng kè bờ, đường điện 35KV, hệ thống cứu hoả, neo cần trục giàn bãi, hệ thống điện... Ban QLDA tự ý thực hiện sau đó mới trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Cảng Hải Phòng
ĐỀN BÙ VÔ TỘI VẠ
Đây là một dự án rất lớn, số tiền đền bù giải phóng mặt bằng lên đến hàng trăm tỷ đồng, nhưng Ban QLDA không lấy ý kiến của Bộ Tài chính về phương án đền bù. Theo kết luận của Thanh tra Bộ Tài chính, tổng số tiền đền bù không đúng quy định (bao gồm đền bù về đất, tài sản, công cụ nhỏ chuyên dùng và các khoản hỗ trợ) là trên 41 tỷ đồng. Ngân sách nhà nước các cấp được hưởng gần 30 tỷ đồng và các cá nhân, tập thể được hưởng trên 12 tỷ đồng.
Không chỉ “tiêu hoang” trong đền bù giải phóng mặt bằng, Ban QLDA còn tỏ ra rất thoáng để các nhà thầu kiếm bộn tiền mà không mất nhiều công sức.
Điển hình là gói thầu số 01. Ban QLDA và Công ty TNHH Sahaisant ký hợp đồng mua ba tàu lai và hai xuồng cao tốc tổng giá trị trên 70 tỷ đồng (trong đó ba tàu lai có giá trị trên 43 tỷ đồng), hợp đồng trọn gói. Ký được hợp đồng, nhà thầu Sahaisant ký tiếp hợp đồng giao Nhà máy đóng tàu Tam Bạc gia công, chế tạo, lắp ráp ba tàu lai từ các thiết bị do Công ty TNHH Sahaisant cung cấp; tổ chức đào tạo, hướng dẫn vận hành tàu lai. Giá trị của hợp đồng là trên 9,5 tỷ đồng đã bao gồm cả thuế thu nhập doanh nghiệp. Theo báo cáo quyết toán của Nhà máy đóng tàu Tam Bạc thì trong gói thầu này, nhà thầu kiếm được gần 23 tỷ đồng. Để số tiền rất lớn chảy vào túi nhà thầu trước hết do nhà thầu Nippon Koei lập dự toán gói thầu trọn gói chỉ dựa vào kinh nghiệm chứ không căn cứ vào giá thị trường; cơ quan chức năng không kiểm tra, thẩm định kỹ. Đã vậy, Nhà máy đóng tàu Tam Bạc còn phải nộp trên 2 tỷ đồng thuế sai quy định.
Một điều khó hiểu nữa là mặc dù kiếm được số tiền rất lớn nhưng nhà thầu vẫn bàn giao ba tàu lai và hai xuồng cao tốc chậm tiến độ 300 ngày. Nếu căn cứ vào các điều khoản trong hợp đồng đã ký thì nhà thầu Sahaisant sẽ bị phạt trên 21 tỷ đồng nhưng Bộ GTVT lại có tới bốn văn bản chấp thuận cho nhà thầu này được kéo dài thời gian thực hiện và miễn phạt chậm hợp đồng!
Ở gói thầu cải tạo luồng và xây dựng bến container Chùa Vẽ, Liên danh Penta-Toa ký hợp đồng với Ban QLDA với tổng giá trị trên 910 tỷ đồng, hình thức hợp đồng là có điều chỉnh giá. Theo bản hợp đồng này, Liên danh Penta-Toa phải thực hiện 84% giá trị hợp đồng, chỉ được phép giao cho nhà thầu phụ 16% giá trị hợp đồng. Thực tế, Liên danh Penta-Toa đã giao cho nhà thầu phụ là Vinawaco 40% giá trị hợp đồng. Chỉ tính riêng hạng mục nạo vét sâu thêm luồng Bạch Đằng, luồng Hà Nam và đê dọc sông Bạch Đằng, Liên danh Penta-Toa đã hưởng lợi gần 16 tỷ đồng. Bản thân Vinawaco cũng không thực hiện hợp đồng mà giao lại cho 16 đơn vị thực hiện và hưởng chênh lệch trên 40 tỷ đồng.
Hạng mục nạo vét sâu thêm, các nhà thầu thi công hoàn thành trước khi có thiết kế kỹ thuật được duyệt và trước khi Bộ GTVT được Thủ tướng chính phủ giao quyết định theo thẩm quyền việc thực hiện gói thầu. Theo báo cáo khả thi, hồ sơ mời thầu thì khối lượng bùn đất nạo vét sẽ được đổ tại bãi C1, C2. Không hiểu sao, khi thực hiện gói thầu này, các đơn vị thi công không đổ bùn đất đúng nơi quy định. Việc này dẫn đến chi phí thanh toán tăng gần 25 tỷ đồng. Mặc dù Ban QLDA cho rằng việc thay đổi chỗ đổ bùn đất được Cục Hàng hải Việt Nam, cảng Hải Phòng chấp thuận nhưng theo Thanh tra Chính phủ, những văn bản này không có giá trị pháp lý, vi phạm quy định về bảo vệ môi trường. Bộ GTVT biết sự việc này nhưng không chỉ đạo xử lý thậm chí còn phê duyệt thanh quyết toán.
Do báo cáo thiết kế của nhà thầu Nippon Koei không đầy đủ nên phải điều chỉnh 7,3 km đoạn luồng để đảm bảo cho tàu thuyền qua lại. Lẽ ra, với sai sót này, nhà thầu phải bồi thường trên 3,1 tỷ đồng nhưng Ban QLDA dễ dàng bỏ qua không thu của nhà thầu một xu nào.
Trong gói thầu rà phá bom mìn có dự toán gần 30 tỷ đồng, cơ quan thanh tra phát hiện nhiều bất hợp lý. Được biết, cơ quan CSĐT Bộ Công an đang điều tra những dấu hiệu sai phạm trong gói thầu này.
H.P (CATP)