Mỗi khi xảy ra mâu thuẫn giữa doanh nghiệp và cư dân, cách giải quyết tốt nhất là hai phía cùng có tinh thần xây dựng, hợp tác trên nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Nhưng việc ở xã Thường Tân, huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương thì không như vậy…
Bắt đầu từ việc chưa coi trọng môi trường sống của người dân
Có thể nói, hơn chục xí nghiệp khai thác đá xây dựng và dịch vụ cảng đóng trên địa bàn xã Thường Tân, huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương hàng năm đóng góp khá nhiều tài lực qua các nghĩa vụ thuế, góp phần vào tốc độ tăng trưởng của địa phương, nhưng kể từ năm 2010 trở về trước, việc tham gia bảo vệ môi trường khu vực không được coi trọng.
Khoảng 7km từ nhà máy xi măng Bình Dương trở về ấp 5 của xã, đường sá bầm dập, bụi bẩn ảnh hưởng đến di chuyển của mọi phương tiện và các hộ dân ven đường.
Mật độ xe chở đá qua lại khá dày (lối 500 lượt chiếc/ngày) nên dù che phủ vẫn có lượng bụi đá táp vào cảnh quan hai bên đường, gây cảnh khó chịu cho dân chúng sống gần các cảng.
Quá mù ra mưa
Người dân địa phương liên tiếp đề đạt với các chủ sự sản xuất, dịch vụ vận chuyển đá nhưng tình hình vẫn chưa khá lên.
Trước mùa mưa năm nay, hình ảnh của “mặt tiền” Thường Tân vẫn trì trệ như mô tả trên đây.
Bởi vậy, người dân đã có hành vi tự phát, đem ghế, xe, người ra ngăn cản xe cộ, gây ách tắc sản xuất.
Sau sự cố này, nhiều công ty, chủ cảng đã có những động thái tích cực để tạo chuyển biến.
Có chủ hầm chủ động đổ hàng trăm khối đá, đầu tư san ủi, nâng cấp đường sá.
Các cảng đá áp dụng lập tức những biện pháp như xây tường bao, phun nước trực tiếp vào xe trước khi xả đá xuống tàu sông.
Trời cũng mưa sớm hơn mọi năm.
Phần lớn doanh nghiệp đã trực tiếp thương lượng, hỗ trợ tiền bạc cho những hộ dân bị ảnh hưởng cải thiện cuộc sống.
Có thể nói, việc khắc phục những trì trệ cũ của hệ thống doanh nghiệp ở đây là rất khả quan, rất xây dựng và thiện chí.
Nhưng tại đây cũng phát sinh những hệ lụy mới.
Các công ty không thống nhất được với nhau, việc trả tiền không có trọng tài, cũng không có sàn thống nhất nên một số người dân đã hưởng lợi theo “hệ số kép”, nghĩa là nhận của công ty này rồi lại nhận tiếp của các công ty kia. Do đó có sự phân bì cao thấp, cũng xuất hiện cung cách “càng bở càng đào”, có hộ dân khi tiếp cận với công ty, ký thỏa thuận bồi thường ngày 19/3 nhưng cứ “neo” thời gian trả phụ cấp từ mùng 1 tháng 3!
Nhiều hộ dân sau khi nhận tiền đã thôi không ngăn cản xe cộ để doanh nghiệp hoạt động bình thường.
Nhưng có những hộ nhận rồi còn chưa “đã”, đòi thêm ở những công ty khác, mức tiền thường do phía dân tự ý đặt ra và nếu doanh nghiệp tỏ ý thương thảo, dàn xếp cho hợp lý thì họ nhất nhất dùng “vũ khí mạnh” kiểu luật rừng là miễn đối thoại và nhất quyết chặn xe!
Có hộ dân ngang nhiên đem ghế, cây, gậy ra ngăn giữa đường cản trở xe như ảnh trên.
Có hộ đem hẳn xe máy vào khuôn viên công ty để ngay cửa xuống đá, khiến xe không lùi vào đổ hàng được.
Kiểu cách này khiến mỗi ngày hàng ngàn mét khối đá không thể xuống tàu, thiệt hại rất lớn cho nhiều phía.
Khi các doanh nghiệp kêu cứu thì chính quyền khuyến khích việc thương lượng tự nguyện giữa dân và doanh nghiệp trước.
Nhưng việc thương lượng thực chất diễn ra như nói trên, chỉ xuất phát từ thiện chí của phía doanh nghiệp.
Cho nên tình hình vẫn nặng nề, trì trệ.
Chính vì tình cảnh này, người dân cảm thấy chính quyền có vẻ như “không can thiệp” nên dấn tới, muốn doanh nghiệp “chết” lúc nào cứ kéo ghế, đem xe honda ra chặn thoải mái.
Chính quyền địa phương nói gì?
Trước diễn biến này, nhiều công ty đã làm đơn kêu cứu gửi chính quyền các cấp.
Trong đơn, các công ty nêu rõ nguyện vọng rất chính đáng: họ sẵn sàng (thực chất đã thực hiện việc chi trả) nhưng đề nghị chính quyền địa phương làm “trọng tài” giải quyết để việc đền bù, hỗ trợ diễn ra trong kỷ cương, phép nước tránh những lộn xộn như hiện nay. Trước mắt, đề nghị UBND xã can thiệp nhanh để người dân không tiếp tục manh động, vi phạm pháp luật, ngăn chặn xe trái phép xảy ra nữa.
Chủ tịch xã Thường Tân cho biết, đã chỉ đạo các ban ngành sớm tổ chức một cuộc họp toàn thể giữa các hộ dân và giám đốc các doanh nghiệp theo hướng đề nghị để tháo gỡ tình hình hiện nay. Việc chi trả tới đây sẽ dựa trên cơ sở những ảnh hưởng thực tế từ đánh giá của cơ quan quản lý môi trường huyện.
Mặc dù đây là động thái rất tích cực, rất đáng hoan nghênh của UBND xã sở tại nhưng có thể thấy rằng, việc này chỉ cần muộn lại nửa tháng và nửa tháng ấy, người dân vẫn xài “luật” riêng như nói trên thì thiệt hại của doanh nghiệp khó mà lường hết!
Bài học từ Thường Tân
Hoạt động khai thác, dịch vụ vận chuyển đá xây dựng qua các nghĩa vụ thuế đã đóng góp nhiều vào đà tăng trưởng của địa phương, nhưng với đặc thù của công nghệ này, không khỏi gây nên ít nhiều hệ lụy cho cuộc sống.
Lẽ ra, những khâu phụ trợ như nâng cấp cải tạo cho con đường luôn luôn tốt, phun nước chống bụi hàng ngày… phải được làm ngay từ đầu theo hướng hư đến đâu sửa đến đó. Việc đổ đá xuống tàu sông cũng vậy, được phun nước, xây tường bao xử lý bụi thật tốt.
Cùng lúc đó, giáo dục và áp đặt nghiêm ngặt chế độ chạy xe trên đường với một tốc độ hợp lý, xe được phủ bạt chu đáo.
Những mâu thuẫn với cư dân sở tại được kịp thời xem xét, điều chỉnh và kiểu hành xử như luật “rừng” với doanh nghiệp bị nghiêm trị ngay lập tức thì mọi việc sẽ tốt hơn. Hoạt động sản xuất, kinh doanh vẫn bảo đảm; nguồn thu cho ngân sách địa phương vẫn duy trì, cuộc sống nhân dân được bảo vệ tốt.
Thiết nghĩ, không thể muộn hơn, các cơ quan, ban ngành ở Tân Uyên sớm vào cuộc để chấm dứt ngay cách hành xử tự phát, gây hậu quả xấu cho các doanh nghiệp tại đây.
Bài và ảnh: Đỗ Huyền Cương (Tamnhin.net)