Trong phút chốc, ngọn lửa thiêu rụi 122 kiốt ở chợ Vinh (tỉnh Nghệ An) khiến hàng trăm tiểu thương tay trắng. Sau nhiều lần cháy chợ, các hãng bảo hiểm lắc đầu còn ngân hàng siết cho vay vì sợ cháy nữa. Một thực trạng đã và đang đặt ra: ai phải là người bồi thường cho tiểu thương khi cháy chợ?
Bất lực
| Nếu có xác định được nguyên nhân cháy và vụ việc được đưa ra tòa thì tiểu thương chợ Vinh cũng khó lấy được tiền. Ảnh: Bình Minh |
Nếu như mỗi kiốt thuốc bắc, chiếu, võng… bị cháy thiệt hại từ 100 – 300 triệu đồng thì các kiốt bán sơn ve, ngư cụ, đều thiệt hại tiền tỉ. Hầu hết, vốn của tiểu thương đều vay ngân hàng. Điều dễ thấy, 122 kiốt bị cháy đều là các mặt hàng dễ cháy. Các kiốt nằm sát nhau, chung một bức vách bằng sắt, các dãy kiốt cách nhau khoảng hai mét. Hệ quả, khi ngọn lửa bùng phát, tất cả bị thiêu rụi và vô phương cứu chữa. Lực lượng cứu hộ hơn 1.000 cảnh sát chữa cháy, cảnh sát bảo vệ, quân đội, dân quân tự vệ và hàng trăm tiểu thương dù đã rất cố gắng nhưng không thể khống chế ngọn lửa.
Chợ Vinh là chợ đầu mối lớn nhất khu vực Bắc miền Trung. Trong vòng năm năm trở lại đây, đã ba lần xảy ra cháy lớn. Vì vậy, rất nhiều tiểu thương khi vào buôn bán ở đây đã cố gắng tìm các nhà bảo hiểm nhưng tất cả đều nhận được những cái lắc đầu. Bà Trần Thị Oanh, chủ cửa hàng sơn cho biết: “Tôi và một số cửa hàng kinh doanh sơn khác đã cố gắng tìm mua bảo hiểm cho kho sơn nhưng các hãng bảo hiểm đều từ chối vì sợ cháy”. Chợ Vinh liên tục cháy cũng khiến các ngân hàng phải tính toán rất kỹ mỗi khi cho vay. Ông Nguyễn Văn Dũng, cán bộ tín dụng chi nhánh ngân hàng Quốc tế có trụ sở cạnh chợ Vinh ngán ngại: “Chợ Vinh có lượng khách hàng vay vốn lớn, xoay vòng liên tục nhưng ngân hàng nào cũng lo khách hàng của mình bị... cháy. Sau vụ cháy đêm 20.6, chúng tôi sẽ phải cân nhắc rất kỹ mỗi khi làm thủ tục cho tiểu thương chợ Vinh vay vốn”.
Mặc dù xảy ra cháy thường xuyên, gia sản của hàng ngàn tiểu thương luôn phải đặt cược với ngọn lửa nhưng dường như những người có trách nhiệm ở thành phố Vinh lại không giúp được gì nhiều cho tiểu thương. Bốn ngày sau vụ cháy, người dân vẫn đang gượng dậy, chờ đợi một sự hỗ trợ cả về tiền lẫn chính sách vốn, nợ cho thoả đáng từ ban quản lý chợ đến chính quyền địa phương. Nhưng ông Trần Xuân Hạ, trưởng ban quản lý chợ Vinh cho biết, đến lúc này, thành phố và ban quản lý mới chỉ hỗ trợ cho mỗi tiểu thương 3 triệu đồng còn các hỗ trợ khác đều đang phải chờ đợi. Rất cảm thông với các tiểu thương nhưng ông Nguyễn Văn Chỉnh, phó chủ tịch UBND thành phố Vinh cho biết phải chờ ý kiến từ UBND tỉnh mới có thể đưa ra được chính sách hỗ trợ cho bà con.
Có đưa ra toà cũng trắng tay
Theo quy trình tố tụng, cơ quan điều tra sẽ phải khởi tố vụ án, bị can, làm rõ nguyên nhân, thiệt hại. Trách nhiệm hình sự sẽ được đặt ra với người gây ra vụ cháy, kể cả do vô ý (vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy) và có thể, cả những người có trách nhiệm quản lý chợ (thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng). Vấn đề bồi thường thiệt hại cho tiểu thương cũng sẽ thuộc trách nhiệm của một hoặc các cá nhân trên, tùy theo mức độ liên quan. Nhớ chuyện cũ, khoảng năm năm trước, ở vụ cháy chợ Quy Nhơn, toà án đã buộc hai bị cáo chính vụ bồi thường 3/4 thiệt hại, năm bị cáo còn lại phải bồi thường 1/4. Án tuyên là vậy, nhưng liệu với số tiền thiệt hại cả trăm tỉ đồng, các bị cáo đào đâu ra, thành thử, mọi thiệt hại cuối cùng vẫn đổ hết lên đầu tiểu thương.
Tuy vậy, điều đó cũng không thể ngăn được lửa như ở chợ Vinh. Cái tiểu thương cần hơn là hệ thống biện pháp bảo hiểm tài sản, từ phòng ngừa đến khắc phục hậu quả. Ngay từ ngày đầu xây chợ, nếu giám sát, kiểm tra luôn được cơ quan công quyền đặt ra với ban quản lý chợ (gồm hệ thống quy chuẩn phòng chữa cháy, con người, trách nhiệm khi hoả hoạn), chợ Vinh sẽ không “năm năm cháy ba lần”. Nếu từng tiểu thương đi mua bảo hiểm, chắc chắn không ai dại gì bán vì cháy là cháy hết. Việc mua bảo hiểm cho cả chợ thuộc nghĩa vụ của ban quản lý và phải làm trước khi cho thuê sạp, tất nhiên sau khi thuyết phục được phía bảo hiểm những phương án phòng cháy chữa cháy của chợ là hiệu quả. Là người được tiểu thương nuôi (trả lương), mỗi cá nhân và tập thể ban quản lý chợ phải có nghĩa vụ tìm mọi cách bảo vệ tài sản, tính mạng của tiểu thương. Khi rủi ro xảy ra, bên cạnh chuyện bảo hiểm, trách nhiệm dân sự (bồi thường toàn bộ thiệt hại) còn phải đặt ra trước hết với ban quản lý chợ, tiếp đến là cơ quan chủ quản của ban quản lý (phổ thông là phòng kinh tế cấp huyện hay UBND huyện) chứ không dừng lại ở việc quy trách nhiệm cho một vài cá nhân hay những tuyên bố hỗ trợ có tính từ thiện.
Sau vụ cháy, nhiều người ở chợ Vinh đã tính đến chuyện bỏ chợ, đổi nghề khi bảo hiểm quay lưng, còn ngân hàng thắt chặt vay vốn, sau lưng họ không có chỗ dựa nếu rủi ro. Nhưng với hàng ngàn hộ buôn bán khác, sống ở chợ Vinh đã thành nghiệp, họ vẫn phải tiếp tục đặt cược tính mạng, gia sản của mình trước những ngọn lửa...