Trời, chỉ phạt có 80 triệu đồng thôi à?

 

Kiếm vài chục triệu đồng/ngày

Siêu lợi nhuận chính là động lực thúc đẩy việc khai thác than trái phép trên địa bàn Quảng Ninh. Anh Phạm Văn Sơn, phó chủ tịch UBND phường Cao Xanh than thở rằng, ở phường Cao Xanh đã có những trường hợp cá biệt bị phạt nặng đến 80 triệu đồng, còn lại khoảng 50 - 60 triệu đồng thì rất nhiều. Thế nhưng vẫn không ngăn cản được than tặc lộng hành.

Tôi mang con số 80 triệu đồng tiền phạt kể cho một cô bạn người ở phường Cao Xanh, cô bạn tôi trố mắt mà bảo: Trời! Chỉ có 80 triệu đồng thôi à! 80 triệu đồng thì bõ bèn gì! Số tiền ấy bọn than tặc chỉ cần làm 3 - 5 ngày là lại vốn. Vậy thì đừng hỏi tại sao không cấm được than tặc! Cứ cái đà này rồi sẽ đến một ngày nào đó cả cái TP Hạ Long này sẽ sụt lún nham nhở vì những đường lò khổng lồ đan chằng chịt dưới lòng đất.

 

Những lò than được bọn than tặc khoét sâu trong lòng núi.

Còn nhớ hồi cuối năm 2010 khi tôi ngồi lất ngất bên cốc bia với đám "chiến hữu" bên bờ vịnh Hạ Long thì thấy một anh chàng ngồi một mình ở bàn đối diện. Tiện mồm, tôi gọi "ông bạn sang ngồi cho vui", vậy là hắn sang liền. Sau cái đận đó tôi với hắn quen nhau. Hắn tên là Nguyễn Văn Tân, một phu than người tỉnh Hưng Yên mới lên Quảng Ninh làm được vài tháng. Hắn nói là làm thuê cho một ông chủ ở phường Cao Thắng, nhưng công việc vất vả quá hắn đã bỏ ở đây và dự tính chuyển một chỗ khác đỡ vất vả hơn.

Một năm sau, tôi lại liên lạc với hắn để hỏi đôi chút thông tin. Hắn nói: "Sau ngày đó tao chuyển sang làm ở phường Cao Xanh. Ở đây ít có than đẹp lắm. Loại than nhìn sáng như gương thỉnh thoảng mới gặp nhưng bán được giá, cánh thương lái tranh nhau mua. Những loại than này thường bán được với giá 1 - 1,3 triệu đồng/1 khối. Còn loại than chất lượng kém hơn giá toàn dưới một triệu đồng. Ở đây tao thấy chúng nó (chủ lò than) bán lãi lắm. Mỗi ngày công nhân làm ra khoảng 20 khối (mỗi khối tương đương 2,7 tấn). Nếu mang ra cảng bán kiểu gì chẳng kiếm được vài chục triệu đồng/ngày".

"Ở đây chúng nó bóc lột sức mình ác quá. Chúng bắt làm cả ngày, thậm chí còn không có giờ nghỉ. Đến cuối tháng chúng lại lấy lý do là chưa bán được than nên hoãn tiền lương của anh em. Thậm chí, chúng còn trừ cả những thứ lặt vặt như tiền ăn uống, thuốc thang... Chả biết nhiều hay ít nhưng đến cuối tháng ông chủ trừ các khoản này cũng đã đủ hết trơn tiền rồi chứ chưa nói là gửi tiền về nhà. Cách đây mấy tháng, bọn tao đến nhà một thằng chủ để đòi tiền lương, hai bên cãi nhau thế là chúng nó còn vác dao chém bọn tao, chúng còn dọa lấy súng bắn nữa. Tao định vài hôm nữa về quê làm thợ xây, đếch làm cái nghề vác than này nữa", Tân than thở.

Thằng nào động vào thì...

Rời Hạ Long chúng tôi lại xuôi huyện Yên Hưng để đi cùng một lái xe chuyên chở than lậu. Người này nói rằng, dân lái than như anh ta thường đánh xe xuống tận cửa lò than ở huyện Uông Bí để thu mua. Than ở đây đẹp hơn các nơi khác nên bán được giá.

 

Anh Hải - một người dân từng bị than tặc nhắn tin đe dọa.

Cưỡi phắt lên chiếc ô tô than đen nhèm, người lái xe tải này nói: Ở đây thằng nào cũng độ tải, xe mua về chỉ cần độ tải lên là có thể chở được khoảng 10 khối than, nếu không độ tải chỉ  chở được khoảng 7 khối.

Trời đổ về đêm, từng chiếc ô tô tải trọng 10 tấn liên tục gầm rú chạy băng băng qua quốc lộ 18 nhưng không thấy bóng dáng lực lượng chức năng nào kiểm tra. Người lái xe này nói đêm nay phải quyết tâm chạy lấy 4 chuyến kiếm ít tiền trả nợ. Nghe nói vậy anh bạn đồng nghiệp buột miệng hỏi: Lỡ công an bắt được thì có mà đi toi à? Cứ vô tư đi. Ở đây thì sợ khỉ gì. Mình kiếm miếng cơm manh áo. Thằng nào động vào chém chết mẹ nó đi. Mà ở đây thằng nào chả chạy, có ba đầu sáu tay cũng chẳng bắt được. Đi đến nửa đường bỗng chúng tôi bị lái xe đuổi xuống vì cái tội "tò mò", vậy là chúng tôi lại phải bắt xe xuôi về Yên Hưng rồi tìm đường thoát.

Câu hỏi khó

Tôi thấy rất nhiều cán bộ của tỉnh Quảng Ninh, cũng như ngành than "ngại" trả lời một cách trực tiếp khi chúng tôi hỏi: Liệu có phải các anh đã bó tay trước than tặc?

Than tặc luôn sẵn sàng đối phó với lực lượng chức năng.

Còn nhớ, khi chúng tôi đến Xí nghiệp Than Thành Công để tìm hiểu thông tin, anh Phạm Văn Long, phó giám đốc xí nghiệp than thở rằng: Tình hình ở đây rất phức tạp! Những năm gần đây, ngành than cùng với các cấp chính quyền đã có sự phối hợp chặt chẽ trong vấn đề quản lý tài nguyên khoáng sản. Hầu hết các lò than tặc đều nằm rải rác trong khu dân cư. Thậm chí, có hộ chỉ cần bới nền nhà lên là đã có thể xúc than đi bán. Đó là chưa nói đến việc, có một nhóm hộ dân thuộc diện nghèo, cuộc sống của họ chủ yếu phụ thuộc vào việc đi mót than tại các bãi thải, và tất nhiên là cả khai thác trộm than để bán.

Anh Long còn nói vui: Cái bụng người ta đói mà gầm giường thì có than nên họ xúc đi bán là lẽ thường. Chính vì thế nên dẹp được nạn than tặc ở đây đòi hỏi các lực lượng chức năng và liên ngành còn phải đổ thêm rất nhiều công sức và cả xương máu nữa.

Anh Phạm Văn Sơn, phó chủ tịch UBND phường Cao Xanh cũng thừa nhận một cách thẳng thắn rằng: Cơ chế xử phạt đã nghiêm, nhưng mức xử phạt chưa đủ tính răn đe. Vì thế mà ở cấp phường dù đã xử phạt than tặc với số tiền hàng trăm triệu đồng nhưng chúng vẫn rất ngang nhiên tái phạm. "Chúng tôi càng nai lưng ra chống thì than tặc cũng càng ra sức khai thác trộm. Cuộc chạy đua này như một điệp khúc chưa biết bao giờ thì chấm dứt".

 

Theo thống kê của UBND TP Hạ Long, hiện trên địa bàn có đến 87 hộ bị sụt lún do hầm than tặc, tập trung chủ yếu ở phường Cao Xanh với 57 hộ và phường Hà Khánh 30 hộ. Tất cả những trường hợp này đều nằm trong ranh giới quản lý tài nguyên của Xí nghiệp Than Thành Công, trực thuộc Công ty TNHHMTV than Hòn Gai. UBND TP Hạ Long cũng đã lập phương án di dời và đền bù đất đai, hoa màu cho hàng chục hộ dân trên địa bàn đị ảnh hưởng bởi lò than tặc, với số tiền trên 2,3 tỷ đồng.

Quách Lợi (Bee.net)