Trong bối cảnh Quốc hội đang thảo luận luật Tố cáo, ngày 3.11, phóng viên báo Sài Gòn Tiếp Thị đã có cuộc trao đổi với luật sư Nguyễn Văn Hậu về chủ đề trên.
Luật sư đánh giá như thế nào về dự thảo luật Tố cáo đối với báo chí?
Khi đọc dự thảo luật này, tôi thấy có những điểm bất ổn. Cụ thể, điều 48 của dự thảo luật quy định, báo chí nhận được tố cáo phải chuyển cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền là không hợp lý. Bởi lẽ, báo chí là một cơ quan độc lập, là cầu nối của người dân và cơ quan nhà nước trong giải quyết khiếu nại, tố cáo. Cần phải xác định rằng, người dân có quyền gửi tố cáo đến báo chí. Báo chí cũng có quyền điều tra độc lập. Để rồi từ thông tin đó, báo chí tiến hành xác minh, điều tra phản ánh trở lại. Sai phạm của tổ chức, cá nhân sau khi được thể hiện trên báo sẽ nhận được sự chấn chỉnh của cấp có thẩm quyền cao hơn. Như vậy, vai trò trung gian của báo chí được phát huy mà niềm tin của người dân với Nhà nước càng được củng cố.
Nếu phải chuyển hồ sơ tố cáo cho cơ quan chức năng thì vai trò của báo chí đã bị hạn chế?
Đúng vậy. Người dân đã từng rất tin tưởng vào những loạt bài điều tra, phóng sự do các nhà báo thực hiện công phu. Chân tướng của sự thật được báo chí phơi bày đem lại niềm tin của bạn đọc – dân chúng. Nếu dự thảo thành luật thì bạn đọc sẽ chịu thiệt thòi. Hơn nữa, quyền được cung cấp thông tin của người dân sẽ bị xâm phạm nếu đơn thư tố cáo không trở thành những bài báo hấp dẫn. Dĩ nhiên, ngoài các lĩnh vực như an ninh quốc gia, bí mật nhà nước… thì vì lợi ích chung, báo chí phải tuân thủ quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, luật Báo chí cũng quy định, Nhà nước tạo điều kiện cho báo chí và người dân được tự do ngôn luận.
Đã từng có những loạt bài điều tra từ tố cáo xuất hiện trên báo, sai phạm của cơ quan công quyền để lại nhiều day dứt. Có ý kiến cho rằng, báo chí nói quá nhiều đến mặt trái?
Có những nội dung bài báo khi chúng ta đọc, thấy, nghe là nỗi đau. Đó là khi cảnh sát giao thông nhận tiền mãi lộ, cán bộ nhũng nhiễu, sai phạm đất đai của quan chức… Tuy vậy, không thể nói báo chí “đập đánh” mà phải cảm ơn, vì nhờ đó mà chúng ta loại trừ những con sâu làm rầu nồi canh. Những bài báo có sức lay động, góp phần làm trong sạch xã hội. Tôi lấy ví dụ báo chí viết về cảnh sát giao thông nhận tiền mãi lộ. Khi nhà báo điều tra, công bố thông tin trên các phương tiện truyền thông, ai cũng xót lòng vì thói xấu của một bộ phận lực lượng công an. Tuy nhiên, nhờ đó mà bộ Công an biết cán bộ, chiến sĩ của mình hành xử chưa chuẩn mực mà xử lý. Từ đó, uy tín của ngành công an không bị mất đi mà tiếp tục được củng cố.
Theo ông, báo chí sẽ có thêm những khó khăn nào nếu dự thảo thành luật?
Báo chí rất quan trọng trong cuộc sống của người dân. Ở các trang báo, người ta dễ dàng tìm thấy chính sách của Nhà nước, kiến thức ở nhiều lĩnh vực. Ngoài ra, báo chí còn chuyển tải thông tin từ cơ quan nhà nước đến với người dân và ngược lại. Vì vậy, hầu hết các báo, đài đều có mục trả lời thư bạn đọc, đường dây nóng, ý kiến bạn đọc…
Tuy nhiên, hiện nay có một thực trạng gây khó khăn cho nhà báo tiếp cận thông tin. Đó là tình trạng cơ quan nhà nước không trả lời bằng văn bản, hoặc từ chối cung cấp thông tin dù luật Báo chí và luật Phòng chống tham nhũng có quy định. Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là đa số các quy định của pháp luật về công khai, minh bạch các hoạt động của cơ quan nhà nước theo yêu cầu của công dân chỉ dừng lại ở mức độ có tính chất nguyên tắc, thiếu chế tài cụ thể. Từ đó, người ta trốn tránh nghĩa vụ của mình mà không bị xử lý. Nếu không còn được điều tra độc lập từ tố cáo thì báo chí thiếu hơi thở cuộc sống. Tôi xin nhắc lại là ngoại trừ những lĩnh vực như an ninh quốc phòng, bí mật nhà nước… thì báo chí phải tuân thủ quy định.
Khi báo chí không phản ánh những hiện tượng tiêu cực từ tố cáo thì người ta vẫn có nhiều kênh khác để xem?
Dĩ nhiên! Lúc đó người đọc sẽ lùng đọc mạng, báo chí nước ngoài với nhiều thông tin chưa được kiểm chứng, mà như vậy thì rất nguy hiểm. Theo tôi, nên tạo điều kiện để báo chí định hướng dư luận. Còn khi báo chí có sai phạm như viết sai từ vu khống chứ không phải tố cáo thì cứ theo luật mà xử lý.