Than lậu hoành hành đất mỏ - Bài 1

Bài 1: Lãnh địa thổ phỉ

Ở TP Hạ Long có tám phường xảy ra tình trạng khai thác than trái phép. Trong ba năm, phường Hà Khánh có hai đời chủ tịch phường mất chức vì than lậu.

LTS: Việc khai thác than thổ phỉ đã có tại Quảng Ninh từ khoảng 20 năm nay nhưng chỉ rộ lên thành một nghề béo bở từ khi than được xuất lậu qua Trung Quốc. Các hầm khai thác than lậu được các đại gia đầu tư chẳng khác nào hầm lò của các mỏ với lượng than khai thác mỗi lò lên đến hàng trăm tấn/ngày. Sức sống của than thổ phỉ vẫn dai dẳng.

Theo chân người dẫn đường tên M., chúng tôi vào lãnh địa than lậu ở Đèo Sen (phường Hà Khánh, TP Hạ Long, Quảng Ninh).

Lập liên minh lo lót

Trên đồi là một công trường than thổ phỉ. Đây là khu vực thuộc ranh giới quản lý tài nguyên của Xí nghiệp Thành Công, Công ty Than Hòn Gai. Trên đỉnh đồi, dưới tấm bạt dứa là miệng lò than có khung gỗ chống chung quanh. Một thanh niên đang ngồi canh chiếc máy tời. Mỗi khi có than lên, anh ta đổ ụp thành đống cạnh miệng lò. Gần đó là miệng lò khác. M. cho hay hai lò than này của H. “lý” thuộc dạng “khủng” nhất ở Đèo Sen với hàng chục thợ đào than làm việc suốt ngày đêm. Mỗi đêm, hai lò của H. “lý” cho ra chừng 200 tấn than.

Gần đó là lò của D. “vàng”. Tại nơi tiếp giáp giữa khu xử lý nước thải và sườn đồi, dưới chân một cột điện cao thế là lò than thứ hai của anh ta. D. “vàng” cho biết lò than này khoét dưới chân cột điện nên phải “đánh nhanh rút gọn” để tránh làm đổ cột điện cao thế. Cả hai lò than của D. “vàng” đều khai thác hết công suất, thợ lò chia làm hai ca ngày và đêm, mỗi ca khoảng 10 người, đào tới đâu chống lò tới đó. Mỗi lò cho khoảng 50-60 tấn than/ngày. Thợ đào than “thổ phỉ” được trả công theo sản phẩm, trung bình 700.000 đồng/người/ngày.

Ở mé đồi đối diện là hai lò than của T. “què” và A. “đôi” nằm sâu trong thung lũng. Khuất trong khu vườn dưới chân đồi là ba lò quy mô của ông H. “thủy”. Còn lò của C. “thông” thì đào ngay sát hồ nước thải. Tính sơ, trên quả đồi có tới gần 20 lò than. Than ở khu Đèo Sen thuộc loại cám bóp (có thể lấy tay bóp than vụn ra) nhiệt cao, bán tại miệng lò cũng được 1,4 triệu đồng/tấn.

D. “vàng” cho biết ở đây các chủ lò liên kết ngầm thành dạng “liên minh hợp tác xã”. Tùy theo số lò, họ đóng tiền cho “trùm” đi “quan hệ” tìm sự bao bọc để yên ổn làm ăn, mỗi lò chừng 60-80 triệu đồng. Nếu không bị phá lò, mỗi tháng chủ lò kiếm bạc tỉ dễ như chơi.

Lò than thổ phỉ kiểu lò xiên tại Hoành Bồ. Ảnh: HUY HOÀNG

Tràn lan lò thổ phỉ

Không chỉ có khu Đèo Sen, tại khu 5, khu 2 (phường Hà Khánh), tình trạng khai thác than trái phép cũng nhức nhối không kém. Ông Nguyễn Tuấn Minh, Chủ tịch UBND phường, cho biết: Chính quyền biết rất rõ việc khai thác than trái phép và đã triển khai nhiều biện pháp ngăn chặn, lên phương án triệt phá lò. Tuy nhiên, nạn khai thác than trái phép không hề suy giảm. Trong ba năm, Hà Khánh có hai đời chủ tịch phường mất chức vì than lậu.

Tại địa bàn TP Hạ Long có tám phường xảy ra tình trạng khai thác than trái phép, tập trung ở Hà Khánh, Hà Tu, Cao Xanh, Hà Lầm, Cao Thắng… Thậm chí ngay tại vùng lòng hồ Yên Lập, nạn khai thác than trái phép cũng ngang nhiên diễn ra.

Khi chúng tôi đi vào khu vực này, trong các con đường nhánh dễ dàng nhận ra những lò than thổ phỉ dưới tấm bạt xanh ẩn trong khu dân cư. Bên đường, đội ngũ “chim lợn” chia nhau cảnh giới. Thỉnh thoảng lại có một chuyến xe ô tô chở than đi ra, thản nhiên vượt qua barie chốt chặn. Theo xác định của cơ quan chức năng, tại hai phường Đại Yên và Việt Hưng ở vùng hồ Yên Lập có tới hàng chục lò than thổ phỉ. Việc khai thác trái phép đã khiến đất rừng ven hồ bị cày xới tan nát, có nguy cơ sạt lở và ô nhiễm. Từ đầu năm tới nay, TP Hạ Long đã triệt phá hơn 800 lượt lò thổ phỉ nhưng chỉ ít ngày sau đâu lại hoàn đó.

Tại các xã Bằng Cả, Quảng La, Tân Dân (huyện Hoành Bồ), hoạt động khai thác than trái phép cũng hết sức ồn ào. Nhiều khoảng rừng đã bị tàn phá để mở đường và đào lò. Tại huyện Đông Triều và TP Uông Bí, tình trạng khai thác than trái phép cũng rất nhức nhối. Thậm chí, than tặc còn tấn công cả vào rừng Yên Tử.

Khai thác kiểu đại công trường

Theo Đại tá Nguyễn Thế Bình, Chánh văn phòng Công an tỉnh Quảng Ninh, từ năm 2006, việc khai thác kinh doanh than trái phép diễn biến hết sức phức tạp. Trùm than thường tấn công vào những vùng thuộc ranh giới quản lý của các mỏ nhưng phía trên có nhà dân sinh sống. Việc quản lý than ở vùng này do chính quyền chịu trách nhiệm, DN than chỉ hỗ trợ về phương tiện, kinh phí. Tuy nhiên, do việc quản lý có phần lơi lỏng nên than tặc nở rộ như nấm sau mưa. Không chỉ khai thác hầm lò, họ còn mua hoặc thuê đất của các hộ dân trong vùng có than rồi ngang nhiên khai thác kiểu đại công trường.

Cuối năm 2010, một nhóm than tặc đã mua, thuê lại vườn đồi của một số hộ dân tại tổ 9, khu 7, Hà Tu để khai thác than trái phép. Cả một vạt đồi bị khoét sâu tạo thành một vách đất đá lổn nhổn dựng đứng. Dưới chân, một moong (hố) than rộng 2.000 m², sâu 10 m như một hố bom khổng lồ. Khu vực này nằm trong ranh giới quản lý tài nguyên của Công ty Than Núi Béo nhưng thực tế đất đai nằm trong vườn nhà các hộ dân. Dù DN đã có văn bản kêu cứu nhưng đến đầu tháng 7-2011, khi một lượng than lớn đã bị lấy đi, chính quyền TP Hạ Long mới chặn đứng được tình trạng này.

Mới đây, tại xã Tân Dân (huyện Hoành Bồ) lại lộ diện hai moong than giữa rừng phòng hộ hồ Yên Lập. Hàng chục hecta rừng đặc dụng đã bị đốn hạ để bốc xúc đất đá, khai thác than trái phép và mở đường vận chuyển than. Đó là một đại công trường khai thác than lộ thiên rộng hàng chục ngàn mét vuông. Khu vực này nằm trong ranh giới quản lý tài nguyên của ba xí nghiệp ngành than nhưng phía trên là rừng thuộc kiểm lâm và chính quyền xã Tân Dân. Từ đầu năm 2011, Xí nghiệp Than Hoành Bộ (Công ty Than Uông Bí) phát hiện các đối tượng đưa máy móc vào khu vực phá rừng đào bới than nên đã có văn bản đề nghị chính quyền có biện pháp ngăn chặn. Tuy nhiên, sau những cuộc kiểm tra xử lý, rừng vẫn tiếp tục bị hạ, đại công trường than thổ phỉ vẫn tiếp tục khai thác.

HUY HOÀNG (PLTP)