Vô tư tạm giữ, ngó lơ thiệt hại

Báo Sài Gòn Tiếp Thị, số ra ngày 9.12 đăng bài Doanh nghiệp lao đao vì “vướng” hải quan có nội dung: vì cho rằng công ty thương mại dịch vụ và xuất nhập khẩu Huy Phát chở hàng thiếu hoá đơn giá trị gia tăng và hợp đồng vận chuyển (trong nước), Hải đội kiểm soát trên biển khu vực miền Nam (gọi tắt Hải đội 3 – thuộc cục Điều tra chống buôn lậu, tổng cục Hải quan) đã bắt tàu, hàng, tạm giữ 60 ngày làm việc. Ngay sau đó, một doanh nghiệp khác cũng gửi đơn đến báo và cho rằng, mình cũng đang bị Hải đội 3 “hành” tương tự.

Nhập nhằng vi phạm

Vừa trưng ra các loại giấy phép liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp, ông Tô Tài Tích, tổng giám đốc công ty cổ phần đầu tư khai thác khoáng sản Bình Thuận (viết tắt: công ty Bình Thuận – trụ sở tại huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận) vừa kể lại vụ việc đã xảy ra mười tháng qua. Công ty Bình Thuận có chức năng khai thác, chế biến và kinh doanh khoáng sản, hiện đang khai thác mỏ ilmenite – zircon (một loại khoáng sản) ở Bình Thuận theo giấy phép của bộ Tài nguyên và môi trường. Vào đầu tháng 3 năm nay, công ty đã ký hợp đồng xuất khẩu 900 tấn zircon. Sau khi hoàn tất các thủ tục hải quan và được phép thông quan, công ty cho xuất hàng thì bị Hải đội 3 bắt giữ cả tàu lẫn hàng vào ngày 14.3.

Theo quyết định tạm giữ của Hải đội 3 do hải đội trưởng Tăng Xuân Phát ký, thời hạn tạm giữ tàu và hàng dài 60 ngày làm việc. Bắt giữ tàu và hàng xong, phía Hải đội 3 và chủ hàng đã có buổi làm việc. Phía công ty sau khi trình đủ các chứng từ liên quan thì được Hải đội 3 thông báo lý do tạm giữ: hàng không được phép xuất khẩu, chỉ được sử dụng làm nguyên liệu trong nước.

Cho rằng Hải đội 3 đã bắt sai, phía công ty trưng ra quyết định của Chính phủ và thông tư của bộ Công thương chứng minh đây không phải loại hàng cấm xuất. Mặt khác, mỏ khai thác của công ty trong danh mục được phép xuất khẩu, đồng thời công ty cũng xuất trình giấy chứng nhận hàng đủ tiêu chuẩn xuất khẩu do trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 giám định… Đối chiếu với các quy định, ông Tô Tài Tích đề nghị Hải đội 3 xem xét, giải quyết cho lô hàng đang bị tạm giữ được thông quan, đảm bảo thời hạn giao hàng. Cẩn thận hơn, phía công ty còn gửi công văn đến bộ Công thương và tổng cục Hải quan trình bày vụ việc và hỏi ý kiến giải quyết lô hàng theo quy định của pháp luật. Bộ Công thương cũng đã có trả lời, cho cả tổng cục Hải quan, nội dung: xác nhận đây không phải hàng cấm xuất khẩu theo quy định, nếu đạt tiêu chuẩn chất lượng thì cho thông quan.

Tuy nhiên, mọi bằng chứng và đề nghị từ phía đại diện công ty Bình Thuận cũng như trả lời của bộ Công thương đã không có hiệu quả, sau gần ba tháng kể từ khi tạm giữ lô hàng, ngày 2.6, hải đội trưởng Hải đội 3 đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính công ty Bình Thuận 12,5 triệu đồng và tịch thu toàn bộ lô hàng 900 tấn. Căn cứ xử phạt theo khoản 4, điều 16, nghị định 97 năm 2008 của Chính phủ về “xuất – nhập khẩu, đưa vào Việt Nam hàng hoá thuộc diện cấm xuất – nhập khẩu”.

Bất ngờ trước hành xử trên của Hải đội 3, phía công ty tiếp tục khiếu nại nhiều nơi nhưng mãi đến cuối tháng 11 vừa qua mới có kết quả. Lúc này chính cục Điều tra chống buôn lậu ra quyết định xử phạt, sửa đổi quyết định xử phạt cũ. Theo quyết định mới, hành vi vi phạm của công ty Bình Thuận có thay đổi so với ban đầu “xuất – nhập khẩu hàng hoá không đủ điều kiện, tiêu chuẩn kỹ thuật”. Theo quy định, hành vi vi phạm này sẽ đình chỉ xuất khẩu chứ không bị tịch thu hàng hoá.

Sau nhiều tháng đeo đuổi vụ việc, phía công ty không tranh cãi, đồng ý nộp phạt để mau chóng giải phóng hàng tạm giữ, tránh thêm thiệt hại, dù trước khi làm thủ tục xuất hàng, họ đã được trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 giám định và cấp giấy chứng nhận hàng đủ tiêu chuẩn xuất khẩu. Tuy nhiên, chỉ sau 11 ngày kể từ khi nhận được quyết định xử phạt, công ty Bình Thuận lại tiếp tục nhận thêm một công văn thông báo của Hải đội 3, nội dung “lãnh đạo cục Điều tra chống buôn lậu yêu cầu tạm dừng việc thực hiện quyết định xử phạt”. Phía công ty lại chưng hửng vì không nhận được chỉ đạo trên từ cục. Điều này đồng nghĩa, lô hàng vẫn bị tạm giữ, chưa biết thời hạn nào được thả.

Thiệt hại trăm bề

Theo ông Tích, Hải đội 3 đã giam hàng của ông quá hạn đến nay đã mười tháng, khiến công ty Bình Thuận rơi vào cảnh bị đối tác đòi đền bù 100% giá trị hợp đồng đã ký (mỗi tháng chậm giao hàng phải đền 10% hợp đồng). “Tôi phát điên vì đền bù đúng theo hợp đồng thì doanh nghiệp chỉ có chết mà thôi. Giấy tờ họ (Hải đội 3) yêu cầu tôi đã cung cấp đầy đủ nhưng vừa rồi họ gửi một biên bản nói sẽ hẹn lại làm việc tiếp chứ không nói chừng nào giải quyết”, ông Tích nói.

Trước những hành xử như trên, một luật sư cho biết, không hiểu cục Điều tra chống buôn lậu và Hải đội 3 dựa trên căn cứ nào để tạm giữ hàng lâu như thế? Mặt khác, việc xác định hành vi vi phạm của chủ hàng cũng phải cần xem xét lại vì “cấm xuất – nhập khẩu” với “không đủ điều kiện xuất – nhập khẩu” sẽ rất khác nhau. Cách hành xử trên của cơ quan quản lý nhà nước sẽ dễ gây cho dư luận nghi ngờ “bắt phải xử bằng được, không tội này sẽ tìm tội khác” để tránh bị quy trách nhiệm.

Theo thống kê của công ty Bình Thuận, mỗi tấn zircon có giá 500 USD nghĩa là lô hàng 900 tấn zircon có trị giá 450.000 USD. Nhiều chi phí khác như phí trả cho chủ tàu 460 triệu đồng (trong ba tháng đầu bị giữ hàng), phí đi lại, ăn ở nhiều lần vào làm việc với Hải đội 3, cục Điều tra chống buôn lậu từ Bình Thuận vào Vũng Tàu, TP.HCM, cộng với chi phí ra Hà Nội để xác minh với bộ Công thương vào khoảng 300 triệu đồng. “Nếu phải đền 110% hợp đồng cộng với các mức phí kia phải thanh toán thì chúng tôi chỉ có nước đóng cửa doanh nghiệp, thậm chí ra toà vì không đủ tiền đền cho đối tác”, ông Tô Tài Tích vừa liệt kê, vừa than thở.

Đại diện công ty Bình Thuận cho biết, họ đang làm thủ tục mời luật sư để khởi kiện các quyết định trên.

Doãn Khởi – Mai Quốc Ấn (SGTT)