Giàu nhanh và bất ổn từ đất

Chỉ căn nhà nhỏ kèm đất do Nhà nước hóa giá, ông Đinh Văn Mười (Phó chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Thành ủy Sóc Trăng) bán được khoảng 300 lượng vàng. Ông Nguyễn Thanh Lèo (Phó giám đốc Sở GT-VT tỉnh Sóc Trăng) với sự giúp sức của nhiều cơ quan, chiếm được hàng nghìn mét vuông đất của dân bên Quốc lộ 1A. Không chỉ thế, hồi làm Gám đốc Ban quản lý các công trình xây dựng của thành phố Sóc Trăng, ông Lèo từng khiến 141 hộ tiểu thương ở Chợ trung tâm khốn đốn. Khi đó, xây dựng lại chợ cũ, các hộ buôn bán mấy đời không được bồi thường đất và không được bố trí nơi kinh doanh. Suốt 4 năm khiếu kiện, đến năm  2007, Thanh tra Chính phủ kết luận không bồi thường là sai; Thủ tướng Chính phủ nhiều lần chỉ đạo và giữa năm 2008, Sóc Trăng tính toán đền bù thêm cho dân 12,7 tỷ đồng. Qua những vụ như vậy, ông Lèo giàu lên. 

 

Biệt thự của Nguyễn Thanh Lèo, Phó giám đốc Sở Giao thông vận tải tỉnh Sóc Trăng. Ảnh: N. D

Ở tỉnh Sóc Trăng, không chỉ có các ông đánh cờ tiền tỷ trục lợi đất. Gần chục năm trước, báo chí từng phản ánh gia đình bà giáo nghỉ hưu Khưu Thị Kim Hương ở phường 3 (TP Sóc Trăng) bị thu hồi gần 3,6 ha đất. Trong đó, 2 ha đất thu hồi để mở rộng trường Đảng nhưng lại đem chia cho 86 cán bộ. 1,2 ha thu hồi để xây dựng khu tái định cư rồi cũng cấp một phần cho cán bộ. Nhiều cán bộ được cấp đất, đem bán thu tiền tỷ. Trong cuộc họp báo 6 tháng đầu năm 2007, Trưởng ban Tuyên giáo tỉnh ủy Sóc Trăng, người cũng được cấp đất và đã bán, giải thích: “Cấp cho cán bộ là giải quyết khó khăn về chỗ ở và sang bán chỉ là hoán đổi chỗ ở”. Về ông Trưởng ban Dân vận Tỉnh ủy được cấp đất, cất nhà lên rồi bán, thì Trưởng ban Tuyên giáo lại nói “do khó khăn vì vay tiền cất nhà”. 

Tuy nhiên, hầu hết cán bộ được cấp đất ở đây đều đã có nhà nơi khác, nhiều người còn được hóa giá nhà của Nhà nước.

Nhưng trục lợi đất cũng không riêng quan chức tỉnh Sóc Trăng. Theo báo cáo của Bộ TN-MT giữa năm 2011, hàng năm Bộ nhận được gần 10.000 lượt đơn khiếu nại, tố cáo về lĩnh vực tài nguyên và môi trường của công dân cả nước, trong đó đất đai chiếm 98,6%. Hai nội dung chính là bồi thường giải phóng mặt bằng, bố trí tái định cư và tranh chấp quyền sử dụng đất. Lĩnh vực đất đai đang tồn tại một kiểu thị trường kỳ dị: Lãnh đạo địa phương có quyền chỉ định giá mua bán đất (gọi là mua bán quyền sử dụng đất) cho nhiều cuộc mua bán. Nên những người gần các vị có quyền ấy dễ hưởng lợi, quan càng to càng dễ “mua” rẻ, hoặc được cấp; còn người dân dễ bị “thu hồi” với giá rất thấp. 

Đó cũng chính là nguyên nhân dẫn tới nhiều vụ đánh nhau, giết nhau ở nhiều địa phương khi xảy ra việc thu hồi đất; mà vụ cưỡng chế và bắn bị thương 6 sỹ quan, chiến sỹ công an, quân đội ở xã Vinh Quang (Tiên Lãng, Hải Phòng) đang nóng dư luận là một điển hình. Cho đến nay, chục ngày sau vụ cưỡng chế, ông Chủ tịch UBND huyện Tiên Lãng Lê Văn Hiền và em ruột là Chủ tịch UBND xã Vinh Quang Lê Thanh Liêm chưa giải thích được cho rõ ràng, thu hồi đất khai hoang của ông Đoàn Văn Vươn để làm gì? 

Có đất là giàu nhanh, lấy đất lại dễ thì những ai có chút quyền hành và điều kiện, đều khó cưỡng lại sức hút lợi lộc từ đất. Nhiều nơi chia đất công, lấy đất của dân chia nhau và đã đi tới chiếm bờ biển, rừng phòng hộ, rừng nguyên sinh. Nhưng cái sự giàu nhanh bằng chiếm đoạt như thế lại luôn luôn sinh ra mâu thuẫn chí mạng, nhân cách lớn lên không kịp với đồng tiền, đôi khi còn phát triển ngược lại. Nên quan chức sạt phạt nhau tiền tỷ cũng chỉ là một biểu hiện, còn nhiều biểu hiện khác, đồng đội hại nhau, anh em bỏ nhau, cha con từ mặt nhau.  

Dễ giàu nhanh từ đất và bất ổn lớn cũng đang từ đất.