Đã nhiều tháng trôi qua nhưng ông Trần Văn Phương, 34 tuổi ở thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang vẫn chưa hết bàng hoàng khi nhớ lại những ngày làm việc, bị bắt giam ở Malaysia. Ông kể: “Cảnh sát sở tại nói tôi làm chui, visa hết hạn và sau khi bị bắt, tôi phải ra toà rồi thụ án 45 ngày”. Xung quanh, nhiều nông dân khác cũng bị như ông còn cho biết thêm, không chỉ bị cầm tù mà tiền công cũng bị quỵt.
Mù chữ vẫn xuất khẩu lao động
Ông Phương nhớ lại, tháng 8.2010, công ty TNHH một thành viên Chí Thành, có chức năng khai thác cát ở Tân Châu (viết tắt: Chí Thành), ký hợp đồng với hơn 40 lao động sang Malaysia khai thác cát và san lấp mặt bằng. Mức lương ghi trong hợp đồng từ 9 – 12 triệu đồng/tháng. Từ lâu dân ở đây đều biết ít nhiều về Chí Thành vì được họ thuê khai thác cát trên khu vực sông Tiền, nên ai cũng yên tâm ký hợp đồng. “Lúc đó ai cũng thấy tiền công hấp dẫn, mấy tháng đầu, người nhà cứ đến Chí Thành nhận lương, ở bên Malaysia ai cũng khấp khởi”, ông Phương nói.
Kể lại quá trình từ lúc khởi hành đến khi sang được Malaysia, ông Nguyễn Thành Ký, nhà ở thị xã Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp cho biết thêm, sau khi ký hợp đồng, hơn 40 lao động được nhận rất nhiều văn bằng, chứng nhận, như: hộ chiếu, chứng chỉ nghề nấu ăn, sức khoẻ và cả giấy huấn luyện thuyền viên… Mỗi loại chứng nhận này do một đơn vị khác nhau cấp như cục Hàng hải, trường đại học Hàng hải… Nơi cấp tận ngoài Hà Nội, Hải Phòng. “Từ nhỏ đến lớn tôi sống bên Campuchia, dù không đọc được một chữ Việt vẫn được nhận một đống bằng cấp, khi vừa mới lên tàu đã bị thu lại. Sau ba ngày trên biển, tôi mới phát hiện ra mình làm việc cho công ty TNHH Ngọc Minh Hưng (trụ sở ở quận 11, TP.HCM – viết tắt: Ngọc Minh Hưng) chứ không phải cho Chí Thành. Bởi lẽ, việc chấm công và chỉ đạo công việc do Ngọc Minh Hưng làm”, ông Ký kể lại.
Theo nhiều lao động, công việc của họ ở Malaysia là bơm cát từ tàu vào các container để chuyển đi san lấp mặt bằng. Gần sáu tháng sau, họ được về quê ăn tết. Tuy nhiên, khi bốn người đầu tiên vừa đến sân bay để về Việt Nam, gồm: Trần Văn Phương, Nguyễn Thanh Giàu, Nguyễn Văn Cọp, Phạm Minh Hoà bị cảnh sát Malaysia giữ lại vì lao động không phép. Sau tám ngày bị giam, bốn công nhân này bị truy tố ra toà với tội danh trên và bị xử tù 45 ngày. Từ đó, tháng lương cuối cùng họ không được nhận và thời gian ở tù cũng không được người có trách nhiệm quan tâm. “Chúng tôi bị bỏ đói mỗi khi chuyển trại. Lên được máy bay về Tân Sơn Nhất tưởng như chết đi sống lại, phía Ngọc Minh Hưng mua vé xe cho về quê là hết chuyện. Đòi lương, họ nói chúng tôi ký hợp đồng với Chí Thành nhưng ra toà ở Malaysia và làm việc bên đó toàn do họ chỉ đạo, lương họ cũng quyết, giấy tờ họ làm”, công nhân Nguyễn Thanh Giàu bức xúc.
36 người còn lại may mắn hơn khi về Việt Nam trót lọt bằng tàu biển vì ai cũng có những chứng chỉ đủ điều kiện ở trên tàu, chủ thuê không dám cho đi máy bay nữa. Tuy nhiên phần lương tháng cuối không ai được nhận. Bức xúc hơn, số lương theo hợp đồng đã ký ban đầu bị cắt giảm đến gần 30% mà không lý do. Họ tìm đến Chí Thành đòi nợ rất nhiều lần, nhưng không có kết quả.
Ai là chủ thật sự?
Trước sức ép của công nhân, bà Trần Thị Ngọc Minh, giám đốc Chí Thành đã gửi đơn đến các cơ quan chức năng. Theo đơn, bà Minh tố cáo Ngọc Minh Hưng đưa lao động đi Malaysia để làm chui dẫn đến tình trạng trên. Bà Minh cho biết, chủ của Ngọc Minh Hưng với bà vốn là bạn bè. Tháng 7.2010, Ngọc Minh Hưng ký hợp đồng khai thác cát và san lấp mặt bằng ở Malaysia với một đối tác nước ngoài nên cần nhiều lao động. Giám đốc Ngọc Minh Hưng có nhờ bà Minh kiếm giúp lao động rồi chuyển mẫu hợp đồng qua email về An Giang nhờ bà Minh ký. “Trước giờ, tôi chỉ quanh quẩn ở Tân Châu, khi doanh nghiệp mình buộc phải ngưng hút cát theo quy định, muốn tạo điều kiện để công nhân đang làm việc với mình có thêm thu nhập nên ký giúp Ngọc Minh Hưng. Mấy tháng đầu, họ chuyển tiền đủ và tôi đã trả cho người nhà của công nhân. Không ngờ sau đó mọi sự vỡ lở”, bà Minh phân trần. Bà cũng khẳng định mình có đầy đủ bằng chứng về việc nhận lao động đi Malaysia là do Ngọc Minh Hưng đảm nhận.
Mới đây, tổng cục Cảnh sát phòng chống tội phạm đã chuyển đơn của bà Minh về văn phòng cơ quan cảnh sát điều tra. Cơ quan này cũng đã ra văn bản chuyển vụ việc cho Công an tỉnh An Giang. Đồng thời, toà án quận 11, TP.HCM cũng đã thụ lý vụ án tranh chấp hợp đồng giữa nguyên đơn là Chí Thành và bị đơn là Ngọc Minh Hưng.
Vụ việc vẫn phải chờ xử lý, chỉ thấy rằng những người lao động ở đây đang lâm vào cảnh vừa thiệt thân vừa thiệt của, trong khi quyền lợi đang bị các bên liên quan chối bỏ, đặc biệt là Chí Thành, người đã ký hợp đồng lao động với công nhân, cho dù có ký giùm. Sắp tới, một công nhân tên Lập cho biết, ông đang ở Cần Thơ và lại chuẩn bị thủ tục để cùng hàng chục công nhân khác chuẩn bị qua Malaysia làm cát cho Ngọc Minh Hưng!