Ngày 4.9, Viện Môi trường và Tài nguyên (MTTN) thuộc ĐH Quốc gia TPHCM đã có buổi gặp các hộ dân xã Tam An để giải thích lý do bị thiệt hại do Sonadezi Long Thành gây ra nhưng không được bồi thường. Đa phần người dân đều phản đối quyết liệt cách giải thích nguyên nhân khá “mập mờ” của Viện MTTN. Trước đó, 302 hộ dân đã nộp đơn lên Hội Nông dân huyện đòi Sonadezi Long Thành bồi thường 25 tỉ đồng do xả thải.
“Chưa rõ ràng” nguyên nhân gây thiệt hại
Theo ban chỉ đạo giải quyết thiệt hại do Sonadezi Long Thành gây ra, thì Viện MTTN là đơn vị khảo sát, điều tra xác định vùng bị ô nhiễm, để từ đó làm cơ sở yêu cầu Sonadezi Long Thành bồi thường cho người dân. Tuy nhiên, đơn vị nắm trong tay quyền lợi của người dân này lại không có những giải thích xác đáng. Theo đại diện Viện MTTN, ngoài nguồn thải do Sonadezi Long Thành gây ra còn những nguồn thải khác, có nhiều vấn đề liên quan quá sâu về mặt khoa học nên không có nhiều thời gian trình bày với người dân (!?). Viện chỉ tính toán được ô nhiễm tại những kênh rạch lớn, còn những kênh rạch nhỏ, mương người dân lấy nước vào đồng ruộng để trồng trọt, chăn nuôi thì không thể hiện được trên bản đồ. Giải thích nguyên nhân cây trồng không được bồi thường mà chỉ có hỗ trợ, đại diện Viện MTTN cho rằng có 3 nguyên nhân dẫn tới cây trồng chết do: Ô nhiễm, ngập úng và ảnh hưởng mặn cục bộ, cả 3 nguyên nhân này chưa được phân định rạch ròi đâu là nguyên nhân chính dẫn tới việc cây trồng bị chết, chưa kể tới các nguyên nhân khác do kỹ thuật nuôi trồng của người dân kém và thời tiết xấu.
Ngay lập tức, nhiều người dân xã Tam An bức xúc. Ông Bùi Văn Êm (ngụ ấp 1, xã Tam An) bày tỏ, vườn chôm chôm, sầu riêng trồng nhiều năm nay của ông đang cho thu hoạch thì bỗng nhiên chết mà không được bồi thường, lên UBND xã Tam An thì được cán bộ chỉ vào bản đồ có hình tròn màu đỏ là vùng ô nhiễm được bồi thường, còn nằm ngoài vòng tròn đỏ đó thì không được gì. "Cây trồng, vật nuôi đều chết hết, nếu không bồi thường thì dân không biết sống bằng cái gì khi mà trồng lúa thì lúa chết, nuôi vịt thì vịt chết" – ông Êm phẫn nộ. Người dân còn bức xúc về việc trong các lần họp với dân, chưa thấy đại diện Sonadezi có mặt như không thèm đếm xỉa đến thiệt hại của họ.
Người dân cho rằng, nguyên nhân khiến cây trồng bị chết do bị ngập úng và nhiễm mặn là vô lý. Từ bao năm qua, người dân xã Tam An vẫn trồng trọt và chăn nuôi, sống chung với ngập lụt và nước mặn bao đời nay và cây ăn trái vẫn sống, lúa vẫn phát triển đều. Ông Nguyễn Văn Trai (ngụ ấp 2, xã Tam An) cho rằng, cá biệt lắm thì chỉ có 1 – 2 trường hợp lười biếng mới để ngập úng, vì họ đầu tư cả 1 – 2 trăm triệu đồng để trồng trọt nên đâu dễ để vườn nhà mình bị ngập úng. Còn ảnh hưởng do nước mặn là đúng, nhưng từ xưa khi chưa có thủy điện Trị An, bà con vẫn sống khỏe với nước mặn, đổ thừa nguyên nhân cây chết do nước mặn là không có cơ sở. Nếu không giải quyết thì người dân sẽ kiện. “Nhưng chúng tôi sẽ không kiện ra tòa án vì bà con nghèo không thể thuê được luật sư, chúng tôi sẽ kiện lên Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai, nếu không giải quyết được sẽ tiếp tục kiện lên cấp trung ương” – ông Trai phẫn nộ.
Sẽ nhận đơn hộ dân nằm ngoài vùng 114ha
Sau khi người dân có ý kiến phản đối, PGS-TS Nguyễn Văn Phước – Viện trưởng Viện MTTN - cho biết, viện đã kết hợp với cảnh sát môi trường xác định việc Sonadezi xả thải và đã giám sát rạch Bà Chèo, sử dụng thông số đó để tính toán. Về thủy sản thiệt hại, Sonadezi phải có trách nhiệm đền bù. Còn về cây trồng có nhiều nguyên nhân khác nhau chưa xác định rõ ràng, như do ngập úng be bờ không kỹ, nước ô nhiễm. Cây trồng trên cạn ngập nước phải xác định rõ. Việc áp giá sẽ tùy theo giá thị trường, chính quyền địa phương đang thực hiện. Phạm vi ảnh hưởng 114ha đã được xác định từ cơ sở xác minh mức độ ô nhiễm tại thời điểm cảnh sát môi trường phát hiện Sonadezi xả thải. Những thời điểm có thể Sonadezi xả thải cao hơn thì viện không có chứng cứ, nên cũng không có căn cứ về mặt khoa học nên không đưa vào số liệu tính toán. Những hộ phía ngoài phạm vi ảnh hưởng 114ha, đặc biệt ở vị trí giáp ranh thì chính quyền địa phương sẽ nhận đơn và tổ chức đi xuống địa bàn để xác minh, vì bản đồ ô nhiễm và thực tế khác nhau, có những vị trí thực tế không tính toán được. Nếu bị ô nhiễm thì vẫn được bồi thường hỗ trợ, chứ không phải đường ranh 114ha là cố định.
Ông Võ Văn Luật – Bí thư Đảng ủy kiêm Chủ tịch xã Tam An - cho biết, UBND xã đã nhận khoảng 280 đơn của người dân đề nghị được bồi thường thiệt hại. Trong đó có khoảng 140 hộ xác định là nằm ngoài vùng ô nhiễm 114ha mà Viện MTTN đã xác định. Hiện nay, đã xác định được 27 trường hợp vùng giáp ranh đề nghị ban chỉ đạo xem xét lại. Ông Huỳnh Văn Sơn – PCT H.Long Thành, Trưởng ban chỉ đạo giải quyết thiệt hại do Sonadezi gây ra - cho biết, về cơ bản, sau khi các hộ dân kê khai xong, ban chỉ đạo cũng đã tiến hành xác minh xong, chỉ còn một số hộ mới phát sinh. Đối với vùng lân cận, đề nghị Viện MTTN phối hợp với xã xác định nếu có ảnh hưởng do Sonadezi xả thải gây thiệt hại sẽ tính toán lại cho người dân.