Ba Lan là một trong những nước có xã hội ít pha trộn văn hóa nhất, nhưng có thể đoạt ngôi vô địch trong số các quốc gia có làn sóng nhập cư mới nhiều nhất.
“Lần đầu tiên tới đây, tôi rất sợ phải đi ra ngoài, lúc nào cũng để ý xung quanh xem có cảnh sát không. Tôi sống trong cảnh sợ hãi thường trực”.
Câu chuyện về thân phận nhập cư trái phép của anh Quí cũng không phải hiếm trên đất châu Âu. Nhưng anh muốn xin vào một đất nước vốn không được coi là điểm thu hút dân nhập cư – Ba Lan.
Anh đến từ Việt Nam và cũng là một trong những cộng đồng dân thiểu số lớn nhất ở Ba Lan. (Quan hệ hai nước từng có điểm chung là chủ nghĩa cộng sản.)
Quí chuyên buôn bán quần áo ở Warsaw. Trong những ngày này, anh đã có quầy hàng riêng của mình, gia đình, và căn hộ trong tòa nhà cao tầng ở khu ngoại ô Warsaw... và tâm trí bình yên.
Anh giờ là công dân hợp pháp, được hưởng ân xá hồi đầu năm nay do chính phủ mới nhận ra rằng, nền kinh tế của họ cần những người như anh.
Anh nói, anh thấy mình như trút được gánh nặng trên vai.
Quí và vợ, chị Thiêm, gặp nhau ở Ba Lan, cả hai cùng rất tự hào với địa vị mới của mình và với đất nước đã công nhận họ.
“Chúng tôi đặt tên con theo tiếng Ba Lan,” họ nói, “bởi vì chúng tôi sống ở Ba Lan, chúng tôi yêu Ba Lan và thấy gắn bó với đất nước này”. Họ cũng bàn chuyện tương lai xem cho con đi học ở đại học nào ở Ba Lan.
Thủ đô chuyển mình
Chỉ cần đi một hoặc hai cây số ra khỏi trung tâm lịch sử của Warsaw là dễ dàng thấy được sự thay đổi sâu sắc của thủ đô này.
Chợ Bakalarska đầy rẫy hàng quần áo, đồ điện tử và thực phẩm, là trung tâm bán lẻ của hầu hết những ai không phải người Ba Lan.
Âm nhạc và giọng nói của người Việt, người Bulgaria, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Ukraine và Belarus là minh chứng cho sự pha trộn sắc tộc mới mà trước đây người ta khó hình dung nổi.
Trong hai năm gần đây, số trường hợp đăng ký xin giấy phép lao động ở Ba Lan đã tăng gấp đôi.
Khảo sát của Eurostat cho thấy chỉ có 0.1% người dân Ba Lan được sinh ra ở nước ngoài, con số thấp nhất ở khối Liên minh châu Âu.
Trước Thế chiến II, một phần tư dân số Ba Lan là người Do Thái, Đức hoặc Ukraine. Nhưng tới năm 1947, những người này đã hoặc bị giết hại hoặc bị trục xuất.
Thời Liên Xô làm chủ Đông Âu, Ba Lan bị mất tự chủ, và người ta phải giữ lấy tinh thần dân tộc và tín ngưỡng Công giáo để duy trì chủ nghĩa dân tộc. Chính chủ nghĩa cộng sản và sự trấn áp phần nào giúp họ tạo dựng bản sắc riêng.
Nhưng có nhiều nhân tố cho thấy nền văn hóa thuần chất Ba Lan của họ có thể sẽ không trọn vẹn trong tương lai.
Trong khi hầu hết các nền kinh tế châu Âu đang chậm lại, Ba Lan lại tăng trưởng đều. Đây là quốc gia duy nhất trong 27 thành viên khối Liên minh châu Âu tránh được cuộc khủng hoảng 2008-2009 và vẫn giữ vững được xu hướng này.