Rumani: Thành quả của việc kê khai tài sản để chống tham ô

Vào lúc chính phủ Pháp công bố danh sách tài sản riêng của từng bộ trưởng để làm gương và gấp rút chuẩn bị một đạo luật nhằm « đạo đức hóa » đời sống chính trị, thì một số biện pháp này đã được thực hiện tại 24 nước châu Âu mà đặc biệt là tại Rumani.

Cách nay 10 năm, Rumani thường xuyên bị lên án dung dưỡng tệ nạn tham ô, gây khó khăn, bực bội cho dân chúng trong đời sống hàng ngày. Năm 2003, quốc gia Đông Âu thời hậu cộng sản đã dứt khoát chọn một giải pháp chống tham ô có thể xem là « cách mạng ». Nếu trong thời cộng sản, người dân Rumani khốn đốn vì chính sách « kê khai lý lịch » thì tại Rumani tự do, thành viên Liên Hiệp Châu Âu, chính thành phần có chức phận trong bộ máy công quyền phải lo ngại từ khi thi hành biện pháp « công khai hóa tài sản ».

Sau 10 năm áp dụng, người dân có thể tự do truy cập khoảng 4 triệu lời khai trên mạng điện tử www.integritate.eu của Cơ quan thanh liêm quốc gia ANI, một cơ quan công cộng được thành lập theo « lời khuyên » của Ủy Ban Châu Âu để theo dõi ngăn chận nạn tham ô .

Thi hành đạo luật công khai hóa gia sản của bộ trưởng, công chức và dân biểu, hơn 300 ngàn người phải kê khai tài sản và hàng năm phải cập nhật hóa để cho dân chúng biết quan chức cầm quyền có giàu có thêm hay không và nếu có thì tài sản mới đó đến từ đâu. Những vị tuyên bố dối trá sẽ bị trừng phạt.

Theo ông Horia Georgescu, chủ tịch Cơ quan ANI thì biện pháp công bố kê khai tài sản của những người nắm chức vụ trong chính quyền và đại diện dân cử là một tấm lưới chận rất hiệu quả, sàng lọc tham ô, cho phép cử tri có thêm thông tin về các ứng cử viên trước khi quyết định bỏ phiếu bầu. Trong mùa bầu cử, lượng hồ sơ kê khai tài sản tăng lên 800.000.

Trả lời phỏng vấn của AFP, người đứng đầu cơ quan kiểm soát tài sản thu đoạt bất chính hay những trường hợp tranh tụng quyền lợi nhận định là Rumani là một « mô hình kiểu mẫu về thực hiện biện pháp hành chánh bài trừ tham ô ».

Theo AFP, trên thực tế, những người có quyết tâm trong sạch hóa bộ máy chính quyền Rumani cũng gặp thật nhiều chướng ngại trước khi đi đến kết quả ngày nay. Tuy nên dân chủ đã thay thế chế độ độc tài , nhưng không phải một sớm một chiều mà « ý dân là ý trời ». Giới chính trị gia cầm quyền tuy không còn nấp dưới vỏ bọc « đảng lãnh đạo » nhưng xu hướng lạm dụng quyền lực thời nào cũng có và sẽ gia tăng nếu không có biện pháp chế tài.

Do vậy, theo bà Laura Stefan, chuyên gia chống tham nhũng trong nhóm tư vấn Expert Forum thì cản lực đầu tiên đến từ chính một bộ phận dân biểu quốc hội: Dự luật quy định các biện pháp kiểm chứng, kiểm soát chi tiết lời khai đã bị mất rất nhiều thời gian mới được biểu quyết.

Tuy vậy, cũng theo chuyên gia Laura Stefan thì kết quả hiện nay rất đáng khích lệ: nhiều vị dân biểu phải bỏ nhiệm kỳ sau khi tư pháp điều tra cho thấy họ khai gian, lạm dụng chức quyền. Một số trường hợp bị kết án hình sự và bị tịch thu tài sản. Cuộc điều tra về nạn mua bằng lái xe đã phát hiện tại nhà một sĩ quan cảnh sát số tiền mặt 500.000 euro.

Tại Rumani, vẫn còn một bộ phận quan chức tiếp tục kháng cự gây áp lực theo kiểu « chiến tranh hao mòn » để bảo vệ đặc quyền đặc lợi.

Theo AFP, cách thứ nhất là một số dân biểu và lãnh đạo chính quyền địa phương đang bị điều tra đã yêu cầu Tòa Bảo hiến tuyên bố « Cơ quan Thanh liêm » vi phạm Hiến pháp và thứ hai là đe dọa các thanh tra bằng điện thoại, thư nặc danh hoặc cả bỏ tù nếu tiếp tục điều tra.

Vào năm 2010, Cơ quan phòng chống tham nhũng ANI bị Quốc hội tuyên bố « vi hiến » nhưng dưới áp lực của Liên Hiệp Châu Âu, các dân biểu phải biểu quyết tái lập cơ quan này.

Chủ tịch ANI,Horia Georgescu, tỏ ý lạc quan: "Trong sạch hóa đất nước là con đường dài nhưng sự kiện những người chống lại phải lùi bước chứng tỏ là chúng ta đã đạt được mục đích".