Rất khó vô hiệu hóa kho vũ khí hóa học của Syria

Một nhóm người Mỹ gốc Syria tập hợp ủng hộ can thiệp quân sự Mỹ chống chế độ Assad, trước điện Capitol, Washington, 09/09/2013. REUTERS/Jonathan Ernst Nếu đề nghị của Nga được thực hiện, điều đó có nghĩa là phải có sự thay đổi triệt để lập trường của chính quyền Tổng thống Assad, cho tới nay vẫn không tham gia Tổ chức Công ước cấm vũ khí hóa học, để khỏi phải khai báo về kho vũ khí mà cho tới gần đây họ vẫn chối là không hề có.

Như vậy, bước đầu tiên sẽ phải là Damas ký ngay lập tức Công ước cấm vũ khí hóa học, có hiệu lực từ năm 1997 và nay quy tụ gần như toàn bộ các quốc gia trên thế giới. Khi gia nhập Tổ chức Công ước cấm vũ khí hóa học, chính quyền Syria sẽ phải khai báo toàn bộ kho vũ khí của họ và chấp nhận cho các thanh tra quốc tế đến tận nơi để kiểm tra thật chi tiết.

Nhiệm vụ kiểm tra đó có thể được giao cho các thanh tra Liên Hiệp Quốc, như phái đoàn đã từng đến Syria vào tháng trước để điều tra về vụ tấn công bằng vũ khí hóa học hoặc như phái đoàn đã từng đến thanh tra Irak sau chiến tranh vùng Vịnh năm 1991.

Nhưng trước hết, chính quyền Damas phải bảo đảm an ninh cho các thanh tra viên quốc tế và bảo đảm an toàn cho kho vũ khí hóa học trong thời gian giải trừ kho vũ khí này.

Các cơ quan tình báo Pháp đánh giá kho vũ khí hóa học của Syria là một trong những kho vũ khí hóa học quan trọng nhất thế giới với hơn 1000 tấn. Các chuyên gia được hãng tin AFP trích dẫn hôm qua đều cho rằng rất khó mà phá hủy kho vũ khí hóa học của Syria ngay giữa lúc nội chiến ác liệt như vậy. Cho dù trong điều kiện tối ưu, thực hiện việc này cần phải huy động rất nhiều người, chỉ để bảo vệ 24 giờ/24 mỗi cơ sở sản suất và tồn trữ vũ khí hóa học.

Ở Syria hiện có rất nhiều cơ sở sản xuất và tồn trữ vũ khí hóa học, mà phần lớn vẫn chưa được xác định vị trí chính xác và các nước phương Tây vẫn rất sợ chính quyền Tổng thống Bachar al Assad mất sự kiểm soát những cơ sở đó và các vũ khí hóa học rơi vào tay quân nổi dậy Hồi giáo cực đoan.

Tiếp theo sau đề nghị của Nga, hôm 9/9, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-Moon đã kêu gọi thiết lập các vùng đặt dưới sự giám sát của Liên Hiệp Quốc, để cất giữ một cách an toàn các vũ khí hóa học của Syria và phá hủy chúng.

Cho dù diễn ra suôn sẻ, kế hoạch vô hiệu hóa kho vũ khí hóa học của Syria sẽ kéo dài nhiều năm và tốn hàng tỷ đôla: Hoa Kỳ đã chi ra gần 35 tỷ đôla để phá hủy gần 90 % kho vũ khí hóa học của họ và phải đến năm 2021 mới hoàn tất việc này. Nói chung, sản xuất vũ khí hóa học thì dễ, nhưng phá hủy chúng thì tốn kém và phức tạp hơn rất nhiều.

Ấy là chưa kể việc vô hiệu hóa còn tùy thuộc vào yếu tố là tác nhân hóa học có đã được gắn vào các rocket hay các tên lửa (như trường hợp của Hoa Kỳ) hay vẫn còn được tàng trữ dưới dạng sẵn sàng được sử dụng (như trường hợp của Nga).

Trong trường hợp đầu tiên, các vũ khí hóa học sẽ được tiêu hủy trong các nhà máy thích hợp, còn trong trường hợp thứ hai, việc vô hiệu hóa sẽ được thực hiện bằng cách bơm vào một hợp chất hóa học để làm mất tác dụng của những vũ khí hóa học đó.

Theo tiết lộ của các cơ quan tình báo Pháp vào đầu tháng 9, kho vũ khí hóa học của Syria một phần được tồn trữ dưới dạng kép, tức là dưới dạng hai sản phẩm hóa học được chế sẵn, để chờ trộn với nhau ngay trước khi được sử dụng. Phương pháp này gần với phương pháp của Nga, quốc gia bị nghi là đã giúp chế độ Damas phát triển vũ khí hóa học vào thập niên 1970.

Ông Fabius nói rõ là dự thảo nghị quyết của Pháp mang tính cưỡng chế thi hành, và dự trù kiểm soát và tháo dỡ hoàn toàn các vũ khí hoá học của Syria. Nghị quyết cũng nhằm thiết lập cơ chế thanh tra và kiểm soát việc thực hiện các nghĩa vụ của Syria dưới sự điều hành của Tổ chức cấm vũ khí hóa học. Dự thảo nghị quyết này được soạn thảo trong khuôn khổ điều 7 Hiến chương Liên Hiệp Quốc, cho phép sử dụng vũ lực trong trường hợp không thi hành đúng theo những yêu cầu của Liên Hiệp Quốc.

Ngoại trưởng Fabius cũng khẳng định là áp lực của phương Tây đã gặt hái thành công, thể hiện qua việc Nga đề nghị đặt kho vũ khí của Syria dưới sự giám sát của quốc tế. Trước đó, trên đài phát thanh Europe 1, Ngoại trưởng Laurent Fabius cho rằng, với đề nghị nói trên, Tổng thống Nga Putin đã tự vạch cho mình một lối thoát. Ngoại trưởng Pháp tuyên bố đón nhận đề nghị của Nga với sự “quan tâm” và “thận trọng”.

Từ New York, thông tín viên Karim Lebhour tường trình:

« Ông Ban Ki-Moon đề nghị lập các vùng an toàn tại Syria để tập hợp các kho vũ khí hóa học vào đây, dưới sự kiểm soát của chuyên gia Liên Hiệp Quốc và sau đó, tiêu hủy các vũ khí này.

Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc muốn chính thức đệ trình đề xuất này ra Hội Đồng Bảo An nhân dịp chuyển giao báo cáo của các thanh tra về cuộc tấn công ngày 21/08 ở ngoại ô Damas. Ông nói: Tôi chắc chắn rằng cộng đồng quốc tế có thể hành động rất nhanh nhằm bảo đảm là các kho vũ khí sẽ bị tiêu hủy, thế nhưng, trước tiên, Syria phải đồng ý làm việc này.

Về mặt ngoại giao, đề nghị này có thể góp phần làm giảm các căng thẳng về nguy cơ Mỹ tấn công Syria, thế nhưng, việc tiêu hủy hệ thống vũ khí hóa học của Syria đặt ra nhiều vấn đề, trước tiên là việc bảo đảm an ninh. Cách đây không lâu, trong đợt công tác tại Syria, các thanh tra Liên Hiệp Quốc đã chờ đợi nhiều ngày thì mới có thể đi đến vùng ngoại ô Damas, cách khách sạn của họ có vài cây số ».