Syria, trọng tâm khóa họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc

Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama và tổng thống Pháp François Hollande đã đến New York hôm 24/09/2013 để dự khóa họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc 2013. Syria chiếm một vị trí quan trọng tại các diễn đàn lần này ở New York.

Song song với khóa họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, quốc tế tiếp tục thảo luận về một giải pháp chấm dứt xung đột tại Syria đã mở màn từ tháng 3/2011, làm 110 000 người chết, hơn 2 triệu dân Syria tỵ nạn tại các nước lân cận đặc biệt là Liban. Từ 10 ngày qua, các nước phương Tây vẫn bất đồng với Nga về giải pháp phá hủy vũ khí hóa học của Syria.

Thế nhưng, nhân vật lãnh đạo được chú ý nhất tại khóa họp lần này có lẽ là tổng thống Iran, Hassan Rohani, một nhân vật có đường lối ôn hòa. Trước khi ông Rohani lên đường đến Liên Hiệp Quốc, Teheran đã bày tỏ thiện chí đối thoại trên hồ sơ hạt nhân.

Từ khi tổng thống Rohani lên cầm quyền vào tháng trước, Iran liên tục tỏ dấu hiệu hòa hoãn và chừng mực trong lĩnh vực này. Đây là điều trái ngược hẳn với thái độ của người tiền nhiệm Ahmadiinejad trước kia.

Nhà Trắng bác bỏ tin đồn về khả năng tổng thống Mỹ gặp riêng lãnh đạo Iran. Nhưng chiều 24/9 tại New York, Tổng thống Pháp François Hollande sẽ tiếp đồng nhiệm Iran Hassan Rohani bên lề cuộc họp ở Liên Hiệp Quốc. Theo giới quan sát, cuộc gặp gỡ đầu tiên này giữa hai nguyên thủ quốc gia, là cơ hội để ông Hollande trắc nghiệm về thực tâm của tân lãnh đạo Iran. Kể từ năm 2005, đây là lần đầu tiên tổng thống Pháp bắt tay tổng thống Iran.

Hôm 24/09/2013, phát biểu tại Douma (Hạ viện), Thứ trưởng Ngoại giao Nga Serguei Riabkov tuyên bố: « Chương VII (trong Hiến chương Liên Hiệp Quốc) chỉ có thể được nêu lên như là một yếu tố trong một loạt các biện pháp, nếu như phát hiện ra những việc như từ chối hợp tác, không thực thi các cam kết hoặc một người nào đó, bất kể là ai, sử dụng vũ khí hóa học ».

Nhưng đồng thời, Thứ trưởng Ngoại giao Nga nhấn mạnh rằng không có việc Matxcơva luôn luôn sẵn sàng thông qua một nghị quyết tại Hội Đồng Bảo An trong khuôn khổ chương VII Hiến chương Liên Hiệp Quốc, hoặc tự động áp dụng các trừng phạt hoặc sử dụng vũ lực. « Nếu các nước phương Tây tìm cách ghi vào trong nghị quyết này những công thức có hại trong tương lai và áp đặt các kịch bản của họ, chúng ta không thể chấp nhận điều này ».

Tuyên bố này được đưa ra vào lúc cuộc khủng hoảng Syria là tâm điểm các cuộc thảo luận tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, được khai mạc từ hôm 24/9, ở New York.

Từ một tuần nay, Nga, đồng minh của chế độ Damas, và các nước phương Tây vẫn bất đồng về nội dung dự thảo nghị quyết liên quan đến việc thực hiện kế hoạch tiêu hủy hệ thống vũ khí hóa học của Syria, đặc biệt là việc thông qua nghị quyết trong khuôn khổ chương VII Hiến chương Liên Hiệp Quốc cho phép tiến hành trừng phạt hoặc sử dụng vũ lực.

Dự thảo hiện được thảo luận tại Hội Đồng Bảo An được đưa ra sau khi kế hoạch tiêu hủy hệ thống vũ khí hóa học của Syria đã được thông qua tại Geneve, Thụy Sĩ, ngày 14/09 vừa qua.

Các nước phương Tây khẳng định quyết tâm có được một nghị quyết mang tính « ràng buộc », tức là trong khuôn khổ chương VII Hiến chương Liên Hiệp Quốc.

Trong khi đó, Nga luôn luôn chống lại việc này và cho rằng những biện pháp cưỡng chế được nêu trong chuơng VII, nếu như cần thiết, chỉ có thể được nêu ra trong một dự thảo nghị quyết khác, cần được thông qua trong trường hợp có các vi phạm cam kết và với điều kiện là các vi phạm này phải được chứng minh rõ ràng, hợp lệ.

Kể từ khi xẩy ra cuộc khủng hoảng Syria, tháng 03/2011, Hội Đồng Bảo An chưa bao giờ thông qua được một nghị quyết về hồ sơ này. Nga và Trung Quốc, thành viên thường trực Hội Đồng Bảo An, đã ba lần dùng quyền phủ quyết để bác bỏ các dự thảo nghị quyết.

Chuyên gia Filonik, thuộc Viện nghiên cứu phương Đông của Nga, nhận định: Các tuyên bố của Thứ trưởng Ngoại giao Riabkov cho thấy lập trường của Matxcơva không hề thay đổi.

Theo một số nguồn tin ngoại giao phương Tây, có thể đạt được thỏa hiệp với Nga về một nghị quyết có nêu ra chương VII Hiến chương Liên Hiệp Quốc, nhưng văn bản này không được thông qua trong khuôn khổ chương VII, và như vậy không bao hàm các biện pháp tự động trừng phạt, cưỡng chế.

Cũng trong phát biểu ngày hôm nay tại Douma, Thứ trưởng Ngoại giao Nga cho biết là Matxcơva hài lòng về việc các thanh tra Liên Hiệp Quốc sẽ quay trở lại Syria để tiếp tục điều tra về việc sử dụng vũ khí hóa học.

Cho đến nay, Nga liên tục cáo buộc phe nổi dậy dùng vũ khí hóa học và yêu cầu phái đoàn chuyên gia Liên Hiệp Quốc quay lại Syria để điều tra.

Mặt khác, Nga lại chỉ trích bản báo cáo của phái đoàn chuyên gia quốc tế về vụ tấn công ngày 21/08 ở ngoại ô Damas và cho rằng văn bản này thể hiện sự thiên vị.

Theo diễn giải của các nước phương Tây, bản báo cáo của phái đoàn chuyên gia về vụ tấn công ngày 21/08, đã chứng minh được trách nhiệm của chính quyền Syria và đã đe dọa tấn công. Vào giờ chót, sáng kiến của Nga về việc tiêu hủy hệ thống vũ khí hóa học của Syria đã cho phép ngăn chặn được kế hoạch can thiệp quân sự này.